Pilotsuz uçuş aparatı (PUA)

Ukrayna Avropa Komissiyasından 4 milyard avro məbləğində tranş alacaq
Digər ölkələr
Ukrayna Avropa Komissiyasından 4 milyard avro məbləğində tranş alacaq
  • 01 oktyabr, 2025
  • 15:24
Cənubi Koreya müdafiə xərclərini 47 milyard dollara çatdıracaq
Digər ölkələr
Cənubi Koreya müdafiə xərclərini 47 milyard dollara çatdıracaq
  • 01 oktyabr, 2025
  • 09:47
KİV: ABŞ Rusiya sərhədinə kəşfiyyat təyyarələrini yerləşdirib
Digər ölkələr
KİV: ABŞ Rusiya sərhədinə kəşfiyyat təyyarələrini yerləşdirib
  • 01 oktyabr, 2025
  • 08:53
Norveç üzərində yenidən naməlum PUA-lar müşahidə edilib
Digər ölkələr
Norveç üzərində yenidən naməlum PUA-lar müşahidə edilib
  • 01 oktyabr, 2025
  • 03:16
Macarıstan hava məkanına daxil olan PUA-ları vuracaq
Digər ölkələr
Macarıstan hava məkanına daxil olan PUA-ları vuracaq
  • 01 oktyabr, 2025
  • 02:47
Danimarka sammitlərin təhlükəsizliyi üçün ABŞ və digər ölkələrdən yardım alacaq
Digər ölkələr
Danimarka sammitlərin təhlükəsizliyi üçün ABŞ və digər ölkələrdən yardım alacaq
  • 01 oktyabr, 2025
  • 01:22
Qərbi Azərbaycan Xronikası: Məhv edilən Baba mənşəli toponimlər
Video
Daxili siyasət
Qərbi Azərbaycan Xronikası: Məhv edilən Baba mənşəli toponimlər
  • 30 sentyabr, 2025
  • 23:22
Pentaqon: Hərbi potensialımızı təcili möhkəmləndirməliyik
Digər ölkələr
Pentaqon: Hərbi potensialımızı təcili möhkəmləndirməliyik
  • 30 sentyabr, 2025
  • 17:29
Nazir: Azərbaycanda yaşıl iqtisadiyyata keçidə görə kadrların hazırlanması üçün işlər aparılır
COP29
Nazir: Azərbaycanda "yaşıl iqtisadiyyat"a keçidə görə kadrların hazırlanması üçün işlər aparılır
  • 30 sentyabr, 2025
  • 14:33
SOCAR: Sızmaların aşkarlanması nəticəsində 150 milyon kubmetr qaz sistemə qaytarılıb
Energetika
SOCAR: Sızmaların aşkarlanması nəticəsində 150 milyon kubmetr qaz sistemə qaytarılıb
  • 30 sentyabr, 2025
  • 12:38
NATO-nun Baş katibi: Aİ-nin etibarlı hava müdafiə sisteminə ehtiyacı var
Digər ölkələr
NATO-nun Baş katibi: Aİ-nin etibarlı hava müdafiə sisteminə ehtiyacı var
  • 30 sentyabr, 2025
  • 12:28
Avropa Komissiyasının prezidenti: Son bir ildə Ukrayna heç bir ərazisini itirməyib
Digər ölkələr
Avropa Komissiyasının prezidenti: Son bir ildə Ukrayna heç bir ərazisini itirməyib
  • 30 sentyabr, 2025
  • 11:50
Pentaqon Raytheonla Coyote PUA istehsalı üçün müqavilə imzalayıb
Digər ölkələr
Pentaqon "Raytheon"la "Coyote PUA" istehsalı üçün müqavilə imzalayıb
  • 30 sentyabr, 2025
  • 06:08
Estoniya Rusiya və Latviya ilə sərhədlər boyunca uçuş qadağasını uzadıb
Digər ölkələr
Estoniya Rusiya və Latviya ilə sərhədlər boyunca uçuş qadağasını uzadıb
  • 30 sentyabr, 2025
  • 00:05
Andrey Yermak: Ukrayna ABŞ ilə dərhal dörd saziş bağlamağı planlaşdırır
Digər ölkələr
Andrey Yermak: Ukrayna ABŞ ilə dərhal dörd saziş bağlamağı planlaşdırır
  • 29 sentyabr, 2025
  • 19:10
Aİ ölkələri qarşıdan gələn sammitlərin təhlükəsizliyi üçün Danimarkaya dəstək göstərir
Digər ölkələr
Aİ ölkələri qarşıdan gələn sammitlərin təhlükəsizliyi üçün Danimarkaya dəstək göstərir
  • 29 sentyabr, 2025
  • 18:32
1 ... 140 141 142 143 144 ... 404

Pilotsuz uçuş aparatları (PUA): hərbi xəbərlər və texnologiya

Pilotsuz uçuş aparatı (PUA), gündəlik dildə tez-tez dron adlandırılır — göyərtəsində heyət (pilot) olmayan, operator tərəfindən məsafədən idarə edilən və ya verilmiş alqoritm üzrə tam avtonom fəaliyyət göstərən hava gəmisidir.

2026-cı ilə qədər PUA sənayesi nəhəng bir sıçrayış edib: ağır və bahalı kəşfiyyat komplekslərindən süni intellektin inteqrasiyasına, mikro-dron sürülərinə və geniş yayılmış kommersiya istifadəsinə qədər. Report.az-ın analitik şöbəsi müasir dünyada pilotsuz sistemlərin arxitekturası, təsnifatı və tətbiqinin ətraflı təhlilini təqdim edir.

Dronun anatomiyası: Müasir PUA necə qurulub?

Ölçüsündən asılı olmayaraq, əksər müasir PUA-lar bir neçə kritik alt sistemdən ibarət oxşar baza arxitekturasına malikdir:

Planer (Gövdə): Aerodinamik xüsusiyyətləri təmin edən, yüngül kompozit materiallardan (karbon, kevlar) hazırlanmış daşıyıcı konstruksiya.

Güc qurğusu: Elektrik mühərrikləri (kompakt kopterlər üçün) və ya daxili yanma mühərrikləri (təyyarə tipli ağır aparatlar üçün).

Uçuş nəzarətçisi (Beyin): Aparatı havada saxlamaq üçün sensorlardan (giroskoplar, akselerometrlər, barometrlər, GPS/QLONASS) gələn məlumatları emal edən və mühərrikləri idarə edən mikroprosessor.

Faydalı yük: Optik-elektron stansiyalar (gündüz və teplovizor kameraları), lazer məsafəölçənləri (LiDAR), rabitə retranslyatorları və ya silah sistemləri.

Rabitə kanalı: Dronla yerüstü idarəetmə stansiyası (YİS) arasında telemetriya və video siqnalın qorunan ötürülməsi sistemi.

Konstruksiya tipinə görə PUA-ların təsnifatı

Pilotsuz aparatın arxitekturası onun uçuş xarakteristikalarını və tətbiq sahəsini müəyyən edir. Üç əsas tip fərqləndirilir:

Multirotorlu (Kopterlər): Bir neçə daşıyıcı pəri olan aparatlar (kvadrokopterlər, heksakopterlər).

Üstünlükləri: Şaquli qalxma və enmə (VTOL), bir nöqtədə asılı qalma qabiliyyəti, yüksək manevr imkanları.

Mənfi cəhətləri: Yüksək enerji sərfi səbəbindən aşağı sürət və qısa uçuş müddəti.

Təyyarə tipli (Qanad): Sabit qanadın aerodinamik qaldırıcı gücündən istifadə edən aparatlar.

Üstünlükləri: Yüksək sürət, böyük məsafələri qət etmə və on saatlarla havada qalma qabiliyyəti (məsələn, Global Hawk strateji dronları).

Mənfi cəhətləri: Katapult və ya uçuş-enmə zolağı tələb edir.

Hibrid (VTOL): Hər iki tipin üstünlüklərini özündə birləşdirir — rotorlar vasitəsilə şaquli qalxır və daha sonra qanad üzərində üfüqi uçuşa keçir.

Hərbi tətbiq və Azərbaycanın tarixi təcrübəsi

Silahlı münaqişələrdə PUA-ların rolu köklü şəkildə dəyişib. XXI əsrin əvvəllərində dronlar əsasən kəşfiyyat üçün istifadə olunurdusa, bu gün onlar əsas zərbə alətinə çevriliblər.

Hərb sənəti tarixində dönüş nöqtəsi 2020-ci ilin payızında baş verən 44 günlük Vətən müharibəsi oldu. Azərbaycan pilotsuz aviasiyanın tətbiqinin etalon taktikasını dünyaya nümayiş etdirdi. Bayraktar TB2 kəşfiyyat-zərbə komplekslərinin və Harop gəzən sursatlarının (kamikadze dronların) inteqrasiyası Azərbaycan Silahlı Qüvvələrinə şəxsi heyət arasında itkiləri minimuma endirərək, düşmənin eşelonlaşdırılmış hava hücumundan müdafiə (HHM) sistemini, zirehli texnikasını və logistikasını zərgər dəqiqliyi ilə məhv etməyə imkan verdi.

2026-cı ilə qədər PUA-ların hərbi təkamülü yeni mərhələyə çatıb:

FPV-dronlar: Kommersiya ehtiyat hissələrindən yığılan, səngər müharibəsinin taktikasını dəyişən, birinci şəxs baxış bucaqlı (First-Person View) ucuz kamikadze dronlar.

Sürü (pətək) intellekti: Neyroşəbəkələr tərəfindən idarə olunan, insan iştirakı olmadan hədəfləri müstəqil şəkildə bölüşdürməyə və hücumları koordinasiya etməyə qadir olan onlarla pilotsuz aparatdan ibarət qruplar.

Mülki və kommersiya məqsədli istifadə

Hərbi sahədən əlavə, PUA-lar qlobal iqtisadiyyatın ayrılmaz hissəsinə çevrilib:

İnfrastrukturun monitorinqi: Təyyarə tipli dronlar teplovizorların köməyi ilə sızmaları və zədələri aşkar edərək Cənub Qaz Dəhlizinin boru kəmərləri kimi strateji obyektləri müntəzəm olaraq patrul edir.

Aqrar sektor: Aqrodronlar əkinlərin dəqiq multispektral analizi və gübrələrin nöqtəvi çilənməsi üçün istifadə olunur və fermer təsərrüfatlarına milyonlarla dollar qənaət edir.

Logistika: Çətin gedilən regionlara tibbi ləvazimatların çatdırılması və meqapolislərdə yüklərin kommersiya məqsədli ekspress çatdırılması.

Pilotsuz aviasiya dövrü hələ yeni başlayır. Yaxın onilliklərdə kvant sensorlarının, bərk cisimli batareyaların və Süni İntellektin inkişafı PUA-ları həm milli təhlükəsizliyin təmin edilməsində, həm də mülki logistikada əsas alətə çevirəcək.