Pilotsuz uçuş aparatı (PUA)

Zelenski: Polşa ilə dron və digər silahların birgə istehsalına hazırlaşırıq
Digər ölkələr
Zelenski: Polşa ilə dron və digər silahların birgə istehsalına hazırlaşırıq
  • 05 fevral, 2026
  • 17:35
Ali Radanın birinci vitse-spikeri: Zelenskinin korrupsiya qalmaqalına reaksiyası vacib idi
Digər ölkələr
Ali Radanın birinci vitse-spikeri: Zelenskinin korrupsiya qalmaqalına reaksiyası vacib idi
  • 05 fevral, 2026
  • 17:04
Qlobal təhlükəsizlik yeni mərhələdə - Nüvə balansı yenidən qurulur - ŞƏRH
Təhlil
Analitika
Qlobal təhlükəsizlik yeni mərhələdə - Nüvə balansı yenidən qurulur - ŞƏRH
  • 05 fevral, 2026
  • 16:09
Kiyevə PUA hücumu olub, iki nəfər yaralanıb
Digər ölkələr
Kiyevə PUA hücumu olub, iki nəfər yaralanıb
  • 05 fevral, 2026
  • 11:11
Ukraynanın hakim partiyasının sədri: Seçkilərin bu il olub-olmaması sülh prosesindən asılıdır - MÜSAHİBƏ
Müsahibə
Ukraynanın hakim partiyasının sədri: Seçkilərin bu il olub-olmaması sülh prosesindən asılıdır - MÜSAHİBƏ
  • 05 fevral, 2026
  • 09:38
Tasnim: İranın PUA-sı əlaqə kəsilməzdən əvvəl bütün məlumatlarını ötürüb
Digər ölkələr
"Tasnim": İranın PUA-sı əlaqə kəsilməzdən əvvəl bütün məlumatlarını ötürüb
  • 04 fevral, 2026
  • 03:14
Ağ Ev: ABŞ və İran danışıqları PUA ilə bağlı insidentə baxmayaraq qüvvədədir
Digər ölkələr
Ağ Ev: ABŞ və İran danışıqları PUA ilə bağlı insidentə baxmayaraq qüvvədədir
  • 03 fevral, 2026
  • 22:46
Pentaqon İran PUA-sını vurduğunu təsdiqləyib - YENİLƏNİB
Digər ölkələr
Pentaqon İran PUA-sını vurduğunu təsdiqləyib - YENİLƏNİB
  • 03 fevral, 2026
  • 22:28
Azərbaycan-BƏƏ strateji tərəfdaşlığı - Yeni dövrün başlanğıcı – ŞƏRH
Rəy
Analitika
Azərbaycan-BƏƏ strateji tərəfdaşlığı - Yeni dövrün başlanğıcı – ŞƏRH
  • 03 fevral, 2026
  • 17:38
Yanvarda 2 halda narkotiklərin PUA vasitəsilə Azərbaycana keçirilməsinin qarşısı alınıb
Hadisə
Yanvarda 2 halda narkotiklərin PUA vasitəsilə Azərbaycana keçirilməsinin qarşısı alınıb
  • 03 fevral, 2026
  • 13:15
DSX: Ötən ay dövlət sərhədini pоzduqlarına görə 13 əcnəbi saxlanılıb
Daxili siyasət
DSX: Ötən ay dövlət sərhədini pоzduqlarına görə 13 əcnəbi saxlanılıb
  • 03 fevral, 2026
  • 13:08
Rusiya Xarkov vilayətinə zərbələr endirib, ölən və yaralananlar var
Digər ölkələr
Rusiya Xarkov vilayətinə zərbələr endirib, ölən və yaralananlar var
  • 03 fevral, 2026
  • 11:45
Qara dəniz üzərində Amerikanın kəşfiyyat dronu müşahidə edilib
Digər ölkələr
Qara dəniz üzərində Amerikanın kəşfiyyat dronu müşahidə edilib
  • 03 fevral, 2026
  • 08:56
Rusiya ordusu Xarkovda bazara zərbə endirib, yaralılar var
Digər ölkələr
Rusiya ordusu Xarkovda bazara zərbə endirib, yaralılar var
  • 02 fevral, 2026
  • 17:10
Rusiyanın Dnepropetrovska dron hücumunda 30-a yaxın insan həlak olub və xəsarət alıb - YENİLƏNİB-2
Digər ölkələr
Rusiyanın Dnepropetrovska dron hücumunda 30-a yaxın insan həlak olub və xəsarət alıb - YENİLƏNİB-2
  • 02 fevral, 2026
  • 00:25
Ukrayna Müdafiə Nazirliyi: İsveç ən böyük hərbi yardım paketlərindən birini hazırlayır
Digər ölkələr
Ukrayna Müdafiə Nazirliyi: İsveç ən böyük hərbi yardım paketlərindən birini hazırlayır
  • 01 fevral, 2026
  • 19:14
1 ... 113 114 115 116 117 ... 404

Pilotsuz uçuş aparatları (PUA): hərbi xəbərlər və texnologiya

Pilotsuz uçuş aparatı (PUA), gündəlik dildə tez-tez dron adlandırılır — göyərtəsində heyət (pilot) olmayan, operator tərəfindən məsafədən idarə edilən və ya verilmiş alqoritm üzrə tam avtonom fəaliyyət göstərən hava gəmisidir.

2026-cı ilə qədər PUA sənayesi nəhəng bir sıçrayış edib: ağır və bahalı kəşfiyyat komplekslərindən süni intellektin inteqrasiyasına, mikro-dron sürülərinə və geniş yayılmış kommersiya istifadəsinə qədər. Report.az-ın analitik şöbəsi müasir dünyada pilotsuz sistemlərin arxitekturası, təsnifatı və tətbiqinin ətraflı təhlilini təqdim edir.

Dronun anatomiyası: Müasir PUA necə qurulub?

Ölçüsündən asılı olmayaraq, əksər müasir PUA-lar bir neçə kritik alt sistemdən ibarət oxşar baza arxitekturasına malikdir:

Planer (Gövdə): Aerodinamik xüsusiyyətləri təmin edən, yüngül kompozit materiallardan (karbon, kevlar) hazırlanmış daşıyıcı konstruksiya.

Güc qurğusu: Elektrik mühərrikləri (kompakt kopterlər üçün) və ya daxili yanma mühərrikləri (təyyarə tipli ağır aparatlar üçün).

Uçuş nəzarətçisi (Beyin): Aparatı havada saxlamaq üçün sensorlardan (giroskoplar, akselerometrlər, barometrlər, GPS/QLONASS) gələn məlumatları emal edən və mühərrikləri idarə edən mikroprosessor.

Faydalı yük: Optik-elektron stansiyalar (gündüz və teplovizor kameraları), lazer məsafəölçənləri (LiDAR), rabitə retranslyatorları və ya silah sistemləri.

Rabitə kanalı: Dronla yerüstü idarəetmə stansiyası (YİS) arasında telemetriya və video siqnalın qorunan ötürülməsi sistemi.

Konstruksiya tipinə görə PUA-ların təsnifatı

Pilotsuz aparatın arxitekturası onun uçuş xarakteristikalarını və tətbiq sahəsini müəyyən edir. Üç əsas tip fərqləndirilir:

Multirotorlu (Kopterlər): Bir neçə daşıyıcı pəri olan aparatlar (kvadrokopterlər, heksakopterlər).

Üstünlükləri: Şaquli qalxma və enmə (VTOL), bir nöqtədə asılı qalma qabiliyyəti, yüksək manevr imkanları.

Mənfi cəhətləri: Yüksək enerji sərfi səbəbindən aşağı sürət və qısa uçuş müddəti.

Təyyarə tipli (Qanad): Sabit qanadın aerodinamik qaldırıcı gücündən istifadə edən aparatlar.

Üstünlükləri: Yüksək sürət, böyük məsafələri qət etmə və on saatlarla havada qalma qabiliyyəti (məsələn, Global Hawk strateji dronları).

Mənfi cəhətləri: Katapult və ya uçuş-enmə zolağı tələb edir.

Hibrid (VTOL): Hər iki tipin üstünlüklərini özündə birləşdirir — rotorlar vasitəsilə şaquli qalxır və daha sonra qanad üzərində üfüqi uçuşa keçir.

Hərbi tətbiq və Azərbaycanın tarixi təcrübəsi

Silahlı münaqişələrdə PUA-ların rolu köklü şəkildə dəyişib. XXI əsrin əvvəllərində dronlar əsasən kəşfiyyat üçün istifadə olunurdusa, bu gün onlar əsas zərbə alətinə çevriliblər.

Hərb sənəti tarixində dönüş nöqtəsi 2020-ci ilin payızında baş verən 44 günlük Vətən müharibəsi oldu. Azərbaycan pilotsuz aviasiyanın tətbiqinin etalon taktikasını dünyaya nümayiş etdirdi. Bayraktar TB2 kəşfiyyat-zərbə komplekslərinin və Harop gəzən sursatlarının (kamikadze dronların) inteqrasiyası Azərbaycan Silahlı Qüvvələrinə şəxsi heyət arasında itkiləri minimuma endirərək, düşmənin eşelonlaşdırılmış hava hücumundan müdafiə (HHM) sistemini, zirehli texnikasını və logistikasını zərgər dəqiqliyi ilə məhv etməyə imkan verdi.

2026-cı ilə qədər PUA-ların hərbi təkamülü yeni mərhələyə çatıb:

FPV-dronlar: Kommersiya ehtiyat hissələrindən yığılan, səngər müharibəsinin taktikasını dəyişən, birinci şəxs baxış bucaqlı (First-Person View) ucuz kamikadze dronlar.

Sürü (pətək) intellekti: Neyroşəbəkələr tərəfindən idarə olunan, insan iştirakı olmadan hədəfləri müstəqil şəkildə bölüşdürməyə və hücumları koordinasiya etməyə qadir olan onlarla pilotsuz aparatdan ibarət qruplar.

Mülki və kommersiya məqsədli istifadə

Hərbi sahədən əlavə, PUA-lar qlobal iqtisadiyyatın ayrılmaz hissəsinə çevrilib:

İnfrastrukturun monitorinqi: Təyyarə tipli dronlar teplovizorların köməyi ilə sızmaları və zədələri aşkar edərək Cənub Qaz Dəhlizinin boru kəmərləri kimi strateji obyektləri müntəzəm olaraq patrul edir.

Aqrar sektor: Aqrodronlar əkinlərin dəqiq multispektral analizi və gübrələrin nöqtəvi çilənməsi üçün istifadə olunur və fermer təsərrüfatlarına milyonlarla dollar qənaət edir.

Logistika: Çətin gedilən regionlara tibbi ləvazimatların çatdırılması və meqapolislərdə yüklərin kommersiya məqsədli ekspress çatdırılması.

Pilotsuz aviasiya dövrü hələ yeni başlayır. Yaxın onilliklərdə kvant sensorlarının, bərk cisimli batareyaların və Süni İntellektin inkişafı PUA-ları həm milli təhlükəsizliyin təmin edilməsində, həm də mülki logistikada əsas alətə çevirəcək.