HƏMAS (İslami Müqavimət Hərəkatı) — 2007-ci ildən bəri de-fakto Qəzza zolağını idarə edən Fələstinin islamçı siyasi və hərbiləşdirilmiş hərəkatıdır. 2026-cı ilin yazına qədər, İsraillə görünməmiş dərəcədə dağıdıcı və uzun sürən münaqişədən (2023–2025-ci illər) sonra HƏMAS fundamental transformasiyaya məruz qaldı. Hərbi potensialının və anklav üzərindəki inzibati nəzarətinin böyük bir hissəsini itirən hərəkat yox olmadı, əksinə, təkamül edərək dərindən məxfiləşdirilmiş şəbəkə müqaviməti mərhələsinə keçdi.
2026-cı ildə ÇAXAL (İsrail Müdafiə Ordusu) Qəzza zolağının əsas logistik arteriyaları (o cümlədən Filadelfiya dəhlizi) üzərində hərbi nəzarəti saxlayır və "bufer zonaları" konsepsiyasını həyata keçirir. Bu şəraitdə HƏMAS konvensional döyüş əməliyyatları aparmaq və ya iri bələdiyyə strukturlarını idarə etmək cəhdlərindən tamamilə imtina etmək məcburiyyətində qaldı.
Hərəkatın taktikasına dair əsas dəyişikliklər:
Mərkəzsizləşdirmə: Ali komandanlıq heyətinin məhv edilməsi, şəhər xarabalıqlarında və yeraltı tunellərin salamat qalmış hissələrində bir-birindən asılı olmayaraq fəaliyyət göstərən muxtar, kiçik döyüş hücrələrinin formalaşmasına səbəb oldu.
Asimmetrik müharibə: Klassik partizan taktikasına keçid: əldəqayırma partlayıcı qurğulardan (ƏPQ) istifadə, snayper pusquları və kustar raketlərin nadir buraxılışları.
Sürgündəki siyasi qanad: HƏMAS-ın Qəzza zolağından kənarda (əsasən Qətər və Türkiyədə) mənzillənən siyasi rəhbərliyi, Qəzzada mülki hakimiyyətin texnokratik hökumətə və ya islah edilmiş Fələstin Milli Administrasiyasına (FMA) təhvil verilməsini tələb edən ərəb monarxiyalarının nəhəng təzyiqi altındadır.
HƏMAS-ın 2026-cı ildə sağ qalmaq qabiliyyəti onun regional alyanslara inteqrasiyasından kritik dərəcədə asılıdır. Hərəkat sünni ərəb dünyası ilə şiə "Müqavimət Oxu" arasında balans yaratmağa davam edir.
Geosiyasi oyunçu 2026-cı ildə HƏMAS-la münasibətlərin xarakteri İran ("Müqavimət Oxu") Əsas maliyyə və hərbi-texnoloji sponsor. Qəzzanın logistik blokadasına baxmayaraq, Tehran HƏMAS-ın salamat qalmış hücrələrini İsrailə təzyiq üçün vacib alət hesab edərək onları maliyyələşdirmə yollarını axtarmağa davam edir. Qətər və Misir Əsas vasitəçilər kimi çıxış edirlər. Doha siyasi qanadın bir hissəsinə sığınacaq verir, lakin bundan əsir mübadiləsi və münaqişədən sonrakı quruluş məsələlərində HƏMAS-a sərt təzyiq göstərmək üçün istifadə edir. Qahirə isə radikalların Sinay yarımadasına keçməsindən ehtiyat edərək qaçaqmalçılığın qarşısını sərt şəkildə alır. Türkiyə Ankara HƏMAS-ı terror təşkilatı kimi tanımaqdan qəti şəkildə imtina edərək ona güclü informasiya və diplomatik dəstək verir. Türkiyə HƏMAS-ın siyasi qanadının gələcək Fələstin hakimiyyət strukturlarına inteqrasiyası üçün lobbiçilik edir.Rəsmi Bakı üçün Fələstin-İsrail münaqişəsi və HƏMAS amili son dərəcə ölçülüb-biçilmiş diplomatiya tələb edir. Report.az ekspertləri vurğulayırlar ki, Azərbaycan islam həmrəyliyi və strateji tərəfdaşlıq məsələlərini bir-birindən ayıraraq çoxvektorlu strategiyanı uğurla həyata keçirir.
Fələstinə dəstək: Azərbaycan münaqişənin 1967-ci il sərhədləri çərçivəsində, paytaxtı Şərqi Qüds olmaqla "iki dövlət" (Two-State Solution) prinsipi əsasında həllini ardıcıl və qətiyyətlə dəstəkləyir. Bakı müntəzəm olaraq Qəzzanın dinc əhalisinə irimiqyaslı humanitar yardım göndərir və BMT-nin Yaxın Şərq Agentliyi (UNRWA) vasitəsilə vəsait ayırır.
İsraillə münasibətlər: Bununla yanaşı, Azərbaycan HƏMAS-ın radikal metodlarını dəstəkləmir və Qüds ilə enerji təhlükəsizliyi (Azeri Light neftinin tədarükü) və müdafiə texnologiyaları sahəsində strateji alyansını qoruyub saxlayır. Bu praqmatik yanaşma Bakıya Yaxın Şərqdəki bütün konstruktiv qüvvələr üçün proqnozlaşdırıla bilən və etibarlı tərəfdaş olaraq qalmağa imkan verir.
2026-cı ilin yazında HƏMAS hərəkatı ağır tükənmə vəziyyətindədir, lakin onun ideologiyası humanitar böhran və fələstinlilər üçün aydın siyasi üfüqün olmaması fonunda rəğbət görməyə davam edir. Hərtərəfli sülh nizamlanması və müstəqil Fələstin dövlətinin yaradılması olmadan, adından asılı olmayaraq radikal elementlər Yaxın Şərqdə qeyri-sabitlik yaratmağa davam edəcəklər.
Bakı 6° C
