Pilotsuz uçuş aparatı (PUA)

Prezident: Pilotsuz uçuş aparatlarını müharibədə məhz birinci biz tətbiq etmişik
Daxili siyasət
Prezident: Pilotsuz uçuş aparatlarını müharibədə məhz birinci biz tətbiq etmişik
  • 03 noyabr, 2025
  • 13:55
AMEA-nın 80 illik yubiley yığıncağı keçirilib, İlham Əliyev çıxış edib - YENİLƏNİB
Foto
Daxili siyasət
AMEA-nın 80 illik yubiley yığıncağı keçirilib, İlham Əliyev çıxış edib - YENİLƏNİB
  • 03 noyabr, 2025
  • 13:45
Almaniyada naməlum dron hava limanının fəaliyyətini iflic edib
Digər ölkələr
Almaniyada naməlum dron hava limanının fəaliyyətini iflic edib
  • 03 noyabr, 2025
  • 03:37
Belçikanın müdafiə naziri: Naməlum dronlar F-16-ları və sursatları izləyib
Digər ölkələr
Belçikanın müdafiə naziri: Naməlum dronlar F-16-ları və sursatları izləyib
  • 03 noyabr, 2025
  • 01:51
Almaniya nüvə tullantıları anbarları üzərində uçuşa qadağa zonası yaradacaq
Digər ölkələr
Almaniya nüvə tullantıları anbarları üzərində uçuşa qadağa zonası yaradacaq
  • 02 noyabr, 2025
  • 19:09
Rusiyanın Donetskə zərbələri nəticəsində beş nəfər həlak olub, vilayət elektriksiz qalıb
Foto
Digər ölkələr
Rusiyanın Donetskə zərbələri nəticəsində beş nəfər həlak olub, vilayət elektriksiz qalıb
  • 02 noyabr, 2025
  • 15:42
Rusiya ordusu yenidən Ukraynaya hücumu edib, ölənlər və yaralılar var
Digər ölkələr
Rusiya ordusu yenidən Ukraynaya hücumu edib, ölənlər və yaralılar var
  • 01 noyabr, 2025
  • 23:15
Sudan səfiri Əl-Faşir şəhərində baş verənləri Xocalı soyqırımına bənzədib
Xarici siyasət
Sudan səfiri Əl-Faşir şəhərində baş verənləri Xocalı soyqırımına bənzədib
  • 01 noyabr, 2025
  • 11:43
Venesuela sahillərindəki ABŞ HDQ daha bir kreyserlə gücləndirilib
Digər ölkələr
Venesuela sahillərindəki ABŞ HDQ daha bir kreyserlə gücləndirilib
  • 01 noyabr, 2025
  • 08:31
Berlin aeroportunun işi drona görə müvəqqəti dayanıb
Digər ölkələr
Berlin aeroportunun işi drona görə müvəqqəti dayanıb
  • 01 noyabr, 2025
  • 03:46
KİV: Venesuela Prezidenti Rusiyadan hərbi yardım istəyib
Digər ölkələr
KİV: Venesuela Prezidenti Rusiyadan hərbi yardım istəyib
  • 01 noyabr, 2025
  • 01:05
Ukraynalı nazir: Müharibə başlayandan 2000-ə yaxın uşaq xəsarət alıb - EKSKLÜZİV
Sosial müdafiə
Ukraynalı nazir: Müharibə başlayandan 2000-ə yaxın uşaq xəsarət alıb - EKSKLÜZİV
  • 31 oktyabr, 2025
  • 16:53
Avropanın Türkiyəyə əsrlik qərəzi yeni strateji əməkdaşlıqla əvəzlənir - ŞƏRH
Rəy
Region
Avropanın Türkiyəyə əsrlik qərəzi yeni strateji əməkdaşlıqla əvəzlənir - ŞƏRH
  • 31 oktyabr, 2025
  • 16:10
Yermak: Kanada Ukraynaya raket sistemi komponentləri verir
Digər ölkələr
Yermak: Kanada Ukraynaya raket sistemi komponentləri verir
  • 30 oktyabr, 2025
  • 19:24
Zelenski: Ötən gecə Rusiya Ukraynaya 650-dən çox dron və 50-dən çox raket atıb
Digər ölkələr
Zelenski: Ötən gecə Rusiya Ukraynaya 650-dən çox dron və 50-dən çox raket atıb
  • 30 oktyabr, 2025
  • 14:04
Rusiyada baş verən partlayışda ölənlərin sayı 23-ə çatıb
Region
Rusiyada baş verən partlayışda ölənlərin sayı 23-ə çatıb
  • 29 oktyabr, 2025
  • 16:47
1 ... 132 133 134 135 136 ... 404

Pilotsuz uçuş aparatları (PUA): hərbi xəbərlər və texnologiya

Pilotsuz uçuş aparatı (PUA), gündəlik dildə tez-tez dron adlandırılır — göyərtəsində heyət (pilot) olmayan, operator tərəfindən məsafədən idarə edilən və ya verilmiş alqoritm üzrə tam avtonom fəaliyyət göstərən hava gəmisidir.

2026-cı ilə qədər PUA sənayesi nəhəng bir sıçrayış edib: ağır və bahalı kəşfiyyat komplekslərindən süni intellektin inteqrasiyasına, mikro-dron sürülərinə və geniş yayılmış kommersiya istifadəsinə qədər. Report.az-ın analitik şöbəsi müasir dünyada pilotsuz sistemlərin arxitekturası, təsnifatı və tətbiqinin ətraflı təhlilini təqdim edir.

Dronun anatomiyası: Müasir PUA necə qurulub?

Ölçüsündən asılı olmayaraq, əksər müasir PUA-lar bir neçə kritik alt sistemdən ibarət oxşar baza arxitekturasına malikdir:

Planer (Gövdə): Aerodinamik xüsusiyyətləri təmin edən, yüngül kompozit materiallardan (karbon, kevlar) hazırlanmış daşıyıcı konstruksiya.

Güc qurğusu: Elektrik mühərrikləri (kompakt kopterlər üçün) və ya daxili yanma mühərrikləri (təyyarə tipli ağır aparatlar üçün).

Uçuş nəzarətçisi (Beyin): Aparatı havada saxlamaq üçün sensorlardan (giroskoplar, akselerometrlər, barometrlər, GPS/QLONASS) gələn məlumatları emal edən və mühərrikləri idarə edən mikroprosessor.

Faydalı yük: Optik-elektron stansiyalar (gündüz və teplovizor kameraları), lazer məsafəölçənləri (LiDAR), rabitə retranslyatorları və ya silah sistemləri.

Rabitə kanalı: Dronla yerüstü idarəetmə stansiyası (YİS) arasında telemetriya və video siqnalın qorunan ötürülməsi sistemi.

Konstruksiya tipinə görə PUA-ların təsnifatı

Pilotsuz aparatın arxitekturası onun uçuş xarakteristikalarını və tətbiq sahəsini müəyyən edir. Üç əsas tip fərqləndirilir:

Multirotorlu (Kopterlər): Bir neçə daşıyıcı pəri olan aparatlar (kvadrokopterlər, heksakopterlər).

Üstünlükləri: Şaquli qalxma və enmə (VTOL), bir nöqtədə asılı qalma qabiliyyəti, yüksək manevr imkanları.

Mənfi cəhətləri: Yüksək enerji sərfi səbəbindən aşağı sürət və qısa uçuş müddəti.

Təyyarə tipli (Qanad): Sabit qanadın aerodinamik qaldırıcı gücündən istifadə edən aparatlar.

Üstünlükləri: Yüksək sürət, böyük məsafələri qət etmə və on saatlarla havada qalma qabiliyyəti (məsələn, Global Hawk strateji dronları).

Mənfi cəhətləri: Katapult və ya uçuş-enmə zolağı tələb edir.

Hibrid (VTOL): Hər iki tipin üstünlüklərini özündə birləşdirir — rotorlar vasitəsilə şaquli qalxır və daha sonra qanad üzərində üfüqi uçuşa keçir.

Hərbi tətbiq və Azərbaycanın tarixi təcrübəsi

Silahlı münaqişələrdə PUA-ların rolu köklü şəkildə dəyişib. XXI əsrin əvvəllərində dronlar əsasən kəşfiyyat üçün istifadə olunurdusa, bu gün onlar əsas zərbə alətinə çevriliblər.

Hərb sənəti tarixində dönüş nöqtəsi 2020-ci ilin payızında baş verən 44 günlük Vətən müharibəsi oldu. Azərbaycan pilotsuz aviasiyanın tətbiqinin etalon taktikasını dünyaya nümayiş etdirdi. Bayraktar TB2 kəşfiyyat-zərbə komplekslərinin və Harop gəzən sursatlarının (kamikadze dronların) inteqrasiyası Azərbaycan Silahlı Qüvvələrinə şəxsi heyət arasında itkiləri minimuma endirərək, düşmənin eşelonlaşdırılmış hava hücumundan müdafiə (HHM) sistemini, zirehli texnikasını və logistikasını zərgər dəqiqliyi ilə məhv etməyə imkan verdi.

2026-cı ilə qədər PUA-ların hərbi təkamülü yeni mərhələyə çatıb:

FPV-dronlar: Kommersiya ehtiyat hissələrindən yığılan, səngər müharibəsinin taktikasını dəyişən, birinci şəxs baxış bucaqlı (First-Person View) ucuz kamikadze dronlar.

Sürü (pətək) intellekti: Neyroşəbəkələr tərəfindən idarə olunan, insan iştirakı olmadan hədəfləri müstəqil şəkildə bölüşdürməyə və hücumları koordinasiya etməyə qadir olan onlarla pilotsuz aparatdan ibarət qruplar.

Mülki və kommersiya məqsədli istifadə

Hərbi sahədən əlavə, PUA-lar qlobal iqtisadiyyatın ayrılmaz hissəsinə çevrilib:

İnfrastrukturun monitorinqi: Təyyarə tipli dronlar teplovizorların köməyi ilə sızmaları və zədələri aşkar edərək Cənub Qaz Dəhlizinin boru kəmərləri kimi strateji obyektləri müntəzəm olaraq patrul edir.

Aqrar sektor: Aqrodronlar əkinlərin dəqiq multispektral analizi və gübrələrin nöqtəvi çilənməsi üçün istifadə olunur və fermer təsərrüfatlarına milyonlarla dollar qənaət edir.

Logistika: Çətin gedilən regionlara tibbi ləvazimatların çatdırılması və meqapolislərdə yüklərin kommersiya məqsədli ekspress çatdırılması.

Pilotsuz aviasiya dövrü hələ yeni başlayır. Yaxın onilliklərdə kvant sensorlarının, bərk cisimli batareyaların və Süni İntellektin inkişafı PUA-ları həm milli təhlükəsizliyin təmin edilməsində, həm də mülki logistikada əsas alətə çevirəcək.