Məsud Pezeşkian (doğum: 29 sentyabr 1954-cü il) — iranlı siyasətçi, kardiocərrah və 2024-cü ilin iyulundan etibarən İran İslam Respublikasının 9-cu Prezidentidir. O, sələfi İbrahim Rəisinin 2024-cü ilin mayında helikopter qəzasında faciəvi şəkildə həlak olmasından sonra keçirilən növbədənkənar seçkilərdə qalib gələrək hakimiyyətə gəlib.
Özünü "mötədil islahatçı" kimi təqdim edən Pezeşkianın prezidentliyi Qərbə inteqrasiya və sanksiyaların yumşaldılması ümidləri ilə başlasa da, bu gün — 2 mart 2026-cı ildə, ABŞ və İsrailin İrana endirdiyi kütləvi raket zərbələrinin ardınca, onun hökuməti müasir İran tarixinin ən ağır geosiyasi və iqtisadi sınağı qarşısındadır.
Report.az-ın Azərbaycan auditoriyası üçün Məsud Pezeşkianın bioqrafiyasının ən diqqətçəkən tərəfi onun etnik mənsubiyyətidir. O, Qərbi Azərbaycan ostanının (əyalətinin) Mahabad şəhərində anadan olub. Atası azərbaycanlı, anası isə kürddür. Pezeşkian azərbaycan dilində sərbəst və qürurla danışır, seçkiqabağı kampaniyalarında da dəfələrlə bu faktı vurğulayaraq Təbriz, Urmiya və Ərdəbil kimi şəhərlərdə böyük səs çoxluğu qazanıb.
Pezeşkian peşəkar kardiocərrahdır. Siyasətə gəlməzdən əvvəl Təbriz Tibb Elmləri Universitetinin rektoru vəzifəsində çalışıb. Onun siyasi karyerası Məhəmməd Xatəminin hökumətində (2001–2005) Səhiyyə naziri olması ilə başlayıb. Daha sonra o, uzun illər Təbrizin İran parlamentindəki (Məclis) nümayəndəsi və Məclis sədrinin birinci müavini olub.
2024-cü ilin yayında keçirilən seçkilərdə Pezeşkian mühafizəkar namizəd Səid Cəliliyə qalib gəldi. Onun əsas seçki vədləri xarici siyasətdə praqmatizm, iqtisadiyyatın canlandırılması, hicab qaydaları ilə bağlı ictimai təzyiqlərin azaldılması və Qərblə nüvə danışıqlarının bərpası idi. Xalqın bir qismi ona ölkəni beynəlxalq izolyasiyadan çıxaracaq bir xilaskar kimi baxırdı.
Lakin İranın spesifik idarəetmə sistemi Prezidentin səlahiyyətlərini ciddi şəkildə məhdudlaşdırır.
Məsud Pezeşkianın hazırkı mövqeyini anlamaq üçün İranın güc strukturunu bilmək vacibdir. İranda Prezident dövlət başçısı deyil, sadəcə icraedici hakimiyyətin (hökumətin) rəhbəridir. O, əsasən iqtisadiyyat, təhsil, səhiyyə və daxili sosial məsələlərlə məşğul olur.
Strateji qərarlar isə (xarici siyasət, nüvə proqramı, müharibə və sülh məsələləri) birbaşa Ali Rəhbərin (Ayətullah Əli Xamenei) və onun tabeçiliyində olan İslam İnqilabı Keşikçiləri Korpusunun (SEPAH) əlindədir. Buna görə də, Pezeşkianın Qərblə dialoq istəkləri hər zaman mühafizəkar güc strukturlarının qırmızı xətləri ilə toqquşub.
28 fevral 2026-cı ildə İsrail və ABŞ-ın SEPAH-ın infrastrukturuna və hərbi bazalarına endirdiyi ağır zərbələr Pezeşkian hökumətini son dərəcə mürəkkəb bir vəziyyətə salıb.
Hazırda Prezident iki böyük təzyiq arasındadır:
Daxili İqtisadi Çöküş Rişki: Hökumət başçısı kimi Pezeşkian yaxşı anlayır ki, SEPAH-ın kütləvi cavab zərbəsi genişmiqyaslı regional müharibəyə səbəb olacaq. Bu isə onsuz da sanksiyalar altında əzilən İran iqtisadiyyatının, enerji infrastrukturunun və milli valyutanın (rialın) tamamilə çökməsi deməkdir.
Mühafizəkarların Təzyiqi: SEPAH rəhbərliyi və radikal din xadimləri qəti və amansız cavab zərbəsi tələb edirlər. Əgər Pezeşkian sülh və ya təmkinliyə çağırarsa, o, ölkə daxilində xəyanətdə və ya zəiflikdə ittiham oluna bilər.
Siyasi analitiklərin fikrincə, bu günlərdə Məsud Pezeşkian hökuməti pərdə arxasında diplomatik kanalları (xüsusən də Oman və Qətər vasitəsilə) açıq saxlamağa və ölkəni tammiqyaslı uçurumdan xilas etməyə çalışır. Lakin son sözün ona yox, Ali Rəhbərə məxsus olması, islahatçı prezidentin əllərini bağlayan ən böyük faktdır.
Bakı 16° C
