Hörmüz boğazı

Fars: İran Hörmüzdən icazəsiz keçmək istəyən neft tankerinə hücum edib
Region
"Fars": İran Hörmüzdən icazəsiz keçmək istəyən neft tankerinə hücum edib
  • 29 sentyabr, 2026
  • 21:45
SEPAH: Fars körfəzində ABŞ-nin hərbi gəmisi qalmayıb
Region
SEPAH: Fars körfəzində ABŞ-nin hərbi gəmisi qalmayıb
  • 29 sentyabr, 2026
  • 18:50
Xamenei: İran xalqı Hörmüz boğazını qorumaq əzmindədir
Region
Xamenei: İran xalqı Hörmüz boğazını qorumaq əzmindədir
  • 29 sentyabr, 2026
  • 05:41
Press TV: İranın uranın zənginləşdirilməsini dayandırmağa razılaşması yalandır
Region
"Press TV": İranın uranın zənginləşdirilməsini dayandırmağa razılaşması yalandır
  • 29 sentyabr, 2026
  • 00:45
Kontr-admiral Səyyari: Amerika İranla nə edəcəyini bilmir
Region
Kontr-admiral Səyyari: Amerika İranla nə edəcəyini bilmir
  • 28 sentyabr, 2026
  • 23:41
Axios: Tramp İrana qarşı sanksiyaları yumşaltmağa hazırdır
Digər ölkələr
"Axios": Tramp İrana qarşı sanksiyaları yumşaltmağa hazırdır
  • 28 sentyabr, 2026
  • 20:40
Tramp: Hörmüz boğazından rekord həcmdə neft daşınıb
Digər ölkələr
Tramp: Hörmüz boğazından rekord həcmdə neft daşınıb
  • 27 sentyabr, 2026
  • 18:03
Müharibə zamanı İranda 7250 nəfər dağıntılar altından xilas olunub
Region
Müharibə zamanı İranda 7250 nəfər dağıntılar altından xilas olunub
  • 27 sentyabr, 2026
  • 17:40
SEPAH: Hörmüzdə ABŞ ordusuna aid sualtı qurğu ələ keçirilib
Region
SEPAH: Hörmüzdə ABŞ ordusuna aid sualtı qurğu ələ keçirilib
  • 27 sentyabr, 2026
  • 14:41
Əraqçi: Hörmüz boğazının açılması şərtlərin yerinə yetirilməsindən asılıdır
Region
Əraqçi: Hörmüz boğazının açılması şərtlərin yerinə yetirilməsindən asılıdır
  • 27 sentyabr, 2026
  • 10:05
Hörmüz boğazından sutkada təxminən 13 milyon barel neft keçir
Digər ölkələr
Hörmüz boğazından sutkada təxminən 13 milyon barel neft keçir
  • 27 sentyabr, 2026
  • 07:14
Hörmüz boğazında kommersiya gəmiçiliyinin intensivliyi 75% azalıb
Digər ölkələr
Hörmüz boğazında kommersiya gəmiçiliyinin intensivliyi 75% azalıb
  • 27 sentyabr, 2026
  • 06:20
Trampın İranın Hörmüz planını rədd etməsinin səbəbi açıqlanıb
Digər ölkələr
Trampın İranın Hörmüz planını rədd etməsinin səbəbi açıqlanıb
  • 26 sentyabr, 2026
  • 23:27
Pezeşkian Trampla görüşün faydalı olacağına inanmır
Region
Pezeşkian Trampla görüşün faydalı olacağına inanmır
  • 26 sentyabr, 2026
  • 23:14
Əzizi: Tehranın şərtləri icra olunana qədər Hörmüz boğazı açılmayacaq
Region
Əzizi: Tehranın şərtləri icra olunana qədər Hörmüz boğazı açılmayacaq
  • 26 sentyabr, 2026
  • 22:48
Pezeşkian: Hörmüz məsələsi güc yolu ilə yox, dialoqla həll oluna bilər
Region
Pezeşkian: Hörmüz məsələsi güc yolu ilə yox, dialoqla həll oluna bilər
  • 26 sentyabr, 2026
  • 19:00
1 ... 7 8 9 10 11 ... 116

Hörmüz boğazı: gəmiçilik təhlükəsizliyi və son xəbərlər

Hörmüz boğazı (fars. تنگه هرمز — Təngə-ye Hörmöz, ərəb. مضيق هرمز — Mədiq Hurmuz) — Yaxın Şərqdə cənub-qərbdə Fars körfəzini cənub-şərqdə Oman körfəzi və Ərəb dənizi ilə birləşdirən dar, lakin strateji baxımdan çox mühüm gəmiçilik boğazıdır.

Boğaz planetin ən zəngin neft regionundan karbohidrogenlərin açıq okeana və oradan Asiya, Avropa və Şimali Amerika bazarlarına çıxdığı yeganə dəniz yoludur. Dünya iqtisadiyyatında Hörmüz boğazı qlobal enerji təhlükəsizliyinin əsas "dar boğazı" (chokepoint) statusunu daşıyır.

Coğrafiyası və naviqasiya

Hörmüz boğazı iki dövləti ayırır:

Şimalda: İran İslam Respublikası.

Cənubda: Oman Sultanlığı (Musandam anklavı) və Birləşmiş Ərəb Əmirlikləri (BƏƏ).

Boğazın ən dar yerində fiziki eni təxminən 39 kilometr (21 dəniz mili) təşkil edir. Lakin bu akvatoriyanın hamısı nəhəng supertankerlərin keçidi üçün yararlı deyil.

Gəmilərin hərəkətinin ayrılması üzrə beynəlxalq sistemə uyğun olaraq, gəmiçilik farvateri hər birinin eni cəmi 3 kilometr olan iki zolaqdan (biri daxil olan, digəri isə xaric olan gəmilər üçün) ibarətdir. Toqquşmaların qarşısını almaq üçün bu zolaqlar 3 kilometrlik bufer zonası ilə ayrılır. Farvaterin dərinliyi 70–90 metrə çatır ki, bu da istənilən su tutumuna malik gəmilərin keçməsinə imkan verir.

İqtisadi əhəmiyyəti: Planetin qan dövranı sistemi

Hörmüz boğazı tarixən dünya iqtisadiyyatının barometri rolunu oynayır. Bu dar su arteriyasından hər gün nəhəng həcmdə enerji resursları keçir:

Neft: Gündə təxminən 20–21 milyon barel neft. Bu, qlobal neft istehlakının təxminən 20%-ni və dəniz yolu ilə daşınan bütün neftin təxminən üçdə birini təşkil edir. Əsas tədarükçülər Səudiyyə Ərəbistanı, İraq, BƏƏ, Küveyt və İrandır.

Mayeləşdirilmiş təbii qaz (LNG): Boğazdan qlobal LNG tədarükünün 20%-dən çoxu nəql edilir ki, bunun da aslan payını Qətər ixrac edir.

Səudiyyə Ərəbistanı və BƏƏ alternativ quru boru kəmərləri (məsələn, Qırmızı dənizə çəkilən "Şərq-Qərb" neft kəməri) inşa etsələr də, onların buraxılış qabiliyyəti son dərəcə məhduddur. Bu gün Hörmüz boğazından keçən marşrutu tamamilə əvəz etmək fiziki cəhətdən qeyri-mümkündür.

Geosiyasət və 2026-cı ilin mart böhranı

Beynəlxalq hüquq (BMT-nin Dəniz Hüququ Konvensiyası) bütün dövlətlərin gəmilərinə Hörmüz boğazından tranzit keçid hüququna zəmanət verir. Lakin şimal sahili və bir sıra strateji adaları (Əbu Musa, Böyük və Kiçik Tunb) nəzarətdə saxlayan İran ənənəvi olaraq boğazı Qərbə qarşı əsas təzyiq rıçaqı kimi görür.

2026-cı ilin yazında baş verən misilsiz hərbi böhran — ABŞ-İsrail koalisiyasının İranla birbaşa silahlı toqquşması və Tehranda hakimiyyət dəyişikliyi fonunda boğazda gəmiçiliyin təhlükəsizliyi kritik təhlükə altına düşdü.

SEPAH-ın addımları: "Ağcaqanad donanmasına" (yüzlərlə sürətli silahlı qayıq), gəmi əleyhinə raketlərə və dəniz minalarına malik İslam İnqilabı Keşikçiləri Korpusunun (SEPAH) Hərbi Dəniz Qüvvələri dəfələrlə tankerlərin hərəkətini iflic etmək qabiliyyətini nümayiş etdirib.

Qiymətlərə təsiri: İstənilən qeyri-sabitlik, tankerlərin ələ keçirilməsi və ya yeni İran rəhbərliyi tərəfindən Hörmüz boğazının tamamilə bağlanması ilə bağlı sadəcə bir şifahi təhdid belə dünya birjalarında dərhal öz əksini tapır və Brent markalı neftin kotirovkalarının kəskin sıçrayışına səbəb olur.

Azərbaycan üçün əhəmiyyəti: Rəsmi Bakı üçün vəziyyət ikili xarakter daşıyır. Bir tərəfdən, Hörmüz böhranı fonunda dünya neft qiymətlərinin kəskin artması Dövlət Neft Fondunun (ARDNF) gəlirlərini artırır. Digər tərəfdən, enerji şoku səbəbindən qlobal inflyasiya və dünya resessiyası riski Azərbaycanın avropalı tərəfdaşlarla uzunmüddətli iqtisadi əlaqələrinə mənfi təsir göstərə bilər.

Bu gün Hörmüz boğazı sadəcə coğrafi obyekt olaraq qalmır, istənilən qığılcımın qlobal yanğına səbəb ola biləcəyi dünya iqtisadiyyatının ən həssas nöqtəsi olaraq qalır.