Vergi — dövlətin və ya bələdiyyələrin ali məqsədlərini, o cümlədən sosial-iqtisadi, müdafiə, idarəetmə və infrastruktur layihələrini maliyyələşdirmək məqsədilə hüquqi və fiziki şəxslərdən qanunvericiliklə müəyyən edilmiş qaydada məcburi, fərdi qaydada qaytarılmayan və təmənnasız şəkildə dövlət büdcəsinə alınan pul vəsaitidir.
Vergilər dövlətin mövcudluğunun və funksionallığının əsas iqtisadi təməlini təşkil edir. Onlar vasitəsilə dövlət cəmiyyət daxilində sərvətin yenidən bölgüsünü həyata keçirir, əhalinin həssas təbəqələrini sosial müdafiə edir, səhiyyə, təhsil, elm, təhlükəsizlik və digər strateji sahələri dəstəkləyir.
Müasir dövlət maliyyəsində vergilər bir neçə mühüm funksiyanı yerinə yetirir:
Maliyyə (fiskal) funksiyası: Vergilərin ən əsas və ilkin funksiyası olub, dövlət büdcəsinin gəlir hissəsinin formalaşdırılmasını və maliyyə ehtiyatlarının yığılmasını təmin edir.
Tənzimləyici funksiya: Dövlətin iqtisadi proseslərə müdaxilə etməsi, müəyyən sahələrin (məsələn, kənd təsərrüfatı, İT sektoru, istehsalat) vergi güzəştləri vasitəsiləstimullaşdırılması və ya zərərli sahələrin məhdudlaşdırılması üçün istifadə olunur.
Sosial funksiya: Gəlirlərin yenidən bölgüsü mexanizmi vasitəsilə cəmiyyətdə sosial bərabərsizliyin yumşaldılmasına, aztəminatlı ailələrə dəstək göstərilməsinə xidmət edir.
Nəzarət funksiyası: İqtisadi subyektlərin maliyyə-təsərrüfat fəaliyyətinin qanunvericiliyə uyğunluğuna nəzarət edilməsini təmin edir.
Vergilər əsasən iki qrupa — birbaşa və dolayi vergilərə bölünür:
Birbaşa vergilər: Gəlir və ya əmlakın birbaşa özündən tutulan vergilərdir. Buraya fiziki şəxslərin gəlir vergisi, hüquqi şəxslərin mənfəət vergisi, həmçinin əmlak və torpaq vergiləri daxildir.
Dolayi vergilər: Mal və xidmətlərin qiymətinə əlavə olunan istehlak vergiləridir. Ən geniş yayılmış dolayi vergi növü Əlavə Dəyər Vergisi (ƏDV) və aksizlərdir.
Azərbaycan təcrübəsində əsas göstəricilər: Ölkə qanunvericiliyində tətbiq olunan standart ƏDV dərəcəsi 18%, sadələşdirilmiş vergi dərəcəsi Bakı şəhəri üçün 2%, regionlar üçün isə daha aşağı hədlərdə müəyyən edilmişdir. Həmçinin fiziki şəxslərin gəlir vergisi və sosial sığorta ödənişləri (DSMF) sahəsində mütərəqqi (progressiv) şkalalar və güzəşt mexanizmləri tətbiq olunur.
Müasir dövrdə vergi mexanizmləri getdikcə rəqəmsallaşdırılır və avtomatlaşdırılır. Elektron qaimə-fakturalar, onlayn bəyannamələr, elektron vergi kabinetləri (məsələn, İnternet Vergi İdarəsi) vergi ödəyiciləri üçün şəffaflığı artırır, inzibati xərcləri və vaxtititkisini minimuma endirir. Vergi Məcəlləsinə mütəmadi olaraq edilən dəyişikliklər biznes mühitinin yaxşılaşdırılmasına, könüllü əməletmə mədəniyyətinin gücləndirilməsinə və vergi nəzarətinin modernləşdirilməsinə (məsələn, üfüqi monitorinq mexanizmləri) yönəlmişdir.
Bu mövzulu bölmədə vergi qanunvericiliyinə edilən dəyişikliklərə, vergiqoyma qaydalarına, hesabat təqvimlərinə, Dövlət Vergi Xidmətinin strateji qərarlarına, sahibkarlar üçün güzəştlərə və vergi intizamına dair ən son, etibarlı və əhatəli xəbərlər toplanmışdır.
Bakı 16° C
