Şirvanşah (və ya Şirvanşahlar dövləti) — Orta əsrlərdə Azərbaycan ərazisində – Şirvan bölgəsində mövcud olmuş, Azərbaycan tarixinin ən uzunömürlü və qüdrətli feodal dövlətlərindən biridir. VIII əsrdən XVI əsrin əvvəllərinə qədər (təqribən min ilə yaxın bir müddətdə) müstəqil və ya yarımmüstəqil şəkildə hökm sürmüş bu dövlət ölkənin siyasi, iqtisadi və mədəni həyatında müstəsna rol oynamışdır. "Şirvanşah" titulu isə bu dövlətin hökmdarlarına verilən ali rəsmi ad idi. Tarixi mənbələrə görə, dövlətin əsası Ərəb Xilafətinin zəiflədiyi dövrdə Məzyədilər sülaləsi tərəfindən qoyulmuş, sonrakı əsrlərdə isə Kəsranilər və Dərbəndilər sülalələri tərəfindən idarə olunmuşdur.
Şirvanşahlar dövlətinin paytaxtı əvvəlcə qədim Şamaxı şəhəri olmuş, lakin XVI əsrin əvvəllərində baş verən tarixi və dağıdıcı zəlzələlər nəticəsində siyasi mərkəz Bakı şəhərinə köçürülmüşdür:
Şirvanşahlar Saray Kompleksi: İçərişəhərin qəlbində yerləşən və XV əsrdə Şirvanşahlar tərəfindən inşa edilmiş Şirvanşahlar Sarayı Azərbaycan daş memarlığının şah əsəridir. Kompleksə sarayın özü, Divanxana, Şirvanşahlar türbəsi, saray məscidi, minarə, hamam və Keyqubad məscidinin qalıqları daxildir.
UNESCO-nun irsi: Orta əsr Abşeron-Şirvan memarlıq məktəbinin ən mükəmməl nümunəsi olan bu abidə UNESCO-nun Ümumdünya İrs Siyahısına daxil edilmişdir və dünya miqyasında yüksək qiymətləndirilir.
Şirvanşahlar dövrü Azərbaycanın mədəniyyətində, elmində və incəsənətində intibah dövrü kimi xarakterizə olunur:
Ədəbiyyat və poeziya: Sarayda elm adamlarına, şairlərə və filosoflara böyük hamilik göstərilmişdir. Məşhur dahi şair Xaqani Şirvani və Nizami Gəncəvi dövrünün ədəbi mühitində Şirvan torpağının adını uca tutmuşlar.
Ticarət və sənətkarlıq: Böyük İpək Yolunun qovşağında yerləşən Şirvanşahlar dövləti Şərq ilə Qərb arasında ipək, xalça, ədviyyat və digər malların ticarətini həyata keçirən mühüm mərkəz idi. Burada toxuculuq, zərgərlik və misgərlik sənəti yüksək səviyyədə inkişaf etmişdi.
Şirvanşahlar irsi Azərbaycan xalqının tarixi yaddaşında, dövlətçilik ənənələrinin formalaşmasında və memarlıq abidələrinin qorunmasında dərin izlər qoymuşdur. Bu irsin öyrənilməsi və təbliği milli kimliyin ayrılmaz hissəsidir.
Bu mövzulu bölmədə Şirvanşahlar tarixi, Şirvanşahlar Saray Kompleksi, orta əsr Azərbaycan memarlığı, arxeoloji tapıntılar, tarixi şəxsiyyətlər, elmi araşdırmalar və mövzu ilə əlaqədar ən son xəbərlər toplanmışdır.
Bakı 25° C
