Azərbaycan Konstitusiya Məhkəməsi

Hüquqi statusu və yaranma tarixi

Azərbaycan Respublikası Konstitusiya Məhkəməsi — ölkənin ali konstitusiya ədalət mühakiməsi orqanı olaraq Azərbaycan Respublikasının Konstitusiyasının aliliyini təmin edən, qanunvericilik və icra hakimiyyəti aktlarının Konstitusiyaya uyğunluğunu yoxlayan müstəqil dövlət qurumu. Məhkəmə hakimiyyətinin müstəqilliyini və hüququn aliliyini qoruyan bu ali instansiya insan hüquq və azadlıqlarının müdafiəsində, həmçinin dövlət hakimiyyəti qollarının səlahiyyətləri arasında balansın qorunmasında həlledici rol oynayır.

1. Təsis olunması və əsas missiyası

Konstitusiya nəzarəti: Məhkəmə 1998-ci il iyulun 14-də fəaliyyətə başlamışdır. Onun əsas vəzifəsi normativ hüquqi aktların Konstitusiyaya və qanunlara uyğunluğunu müəyyən etmək və bununla da ölkədə hüquqi nizamı qorumaqdır.

Müstəqillik prinsipi: Konstitusiya Məhkəməsi öz fəaliyyətində müstəqildir və yalnız Azərbaycan Respublikasının Konstitusiyasına və qanunlarına tabedir. Hakim kollegiyası yüksək peşəkar hüquqşünaslardan ibarətdir.

2. Səlahiyyətlər və müraciət subyektləri

Konstitusiya şərhi: Məhkəmə Azərbaycan Respublikasının Konstitusiyasının və qanunlarının şərh edilməsi ilə bağlı səlahiyyətli dövlət orqanlarının (Prezident, Milli Məclis, Nazirlər Kabineti, Ali Məhkəmə, Baş Prokurorluq və s.) sorğularına baxır.

Konstitusiya şikayəti: Vətəndaşlar məhkəmə qərarlarından sonra insan hüquq və azadlıqlarının pozulması idtiası ilə birbaşa Konstitusiya Məhkəməsinə fərdi şikayət hüququndan istifadə edə bilərlər.

Fəaliyyət istiqamətləri və cəmiyyətdəki rolu

1. Hüquqi sistemin tənzimlənməsi

Normativ aktların yoxlanılması: Qanunların, prezident fərmanlarının, hökumət qərarlarının və digər hüquqi aktların Konstitusiyaya zidd olub-olmaması məhz bu məhkəmənin qərarları ilə müəyyən edilir. Ziddiyyət aşkar olunduqda həmin aktlar qüvvədən düşmüş hesab edilir.

Beynəlxalq müqavilələr: Azərbaycanın tərəfdar çıxdığı dövlətlərarası müqavilələrin Konstitusiyaya uyğunluğunun yoxlanılması da məhkəmənin səlahiyyətlərinə daxildir.

2. İnsan hüquqlarının müdafiəsi və təkmilləşmə

Presedent hüququ: Məhkəmənin qərarları hüquq tətbiqi təcrübəsində mühüm presedent əhəmiyyəti daşıyır və qanunvericiliyin təkmilləşdirilməsinə güclü təsir göstərir.

Şəffaflıq: Konstitusiya Məhkəməsi qərarlarının ədalətli, əsaslandırılmış və şəffaf şəkildə qəbul olunmasını təmin etməklə hüquqi dövlət quruculuğunun təməl daşlarından biri kimi çıxış edir.