Dünya Bankı Azərbaycana elektrik enerjisinə tələbatın proqnozlaşdırılması üzrə tədqiqat aparmağı tövsiyə edir

Azərbaycanın Energetika Nazirliyi və elektrik enerjisinin ötürülməsi sisteminin operatoru yeni güc tələblərini müəyyən etmək üçün tələbatın uzunmüddətli proqnozlaşdırılması üzrə birgə tədqiqatlar aparmalıdır.

Bu barədə “Report” Dünya Bankının “Azərbaycanda elektrik enerjisi bazarının liberallaşdırılması üçün keçid mexanizmlərinin inkişafına dəstək” layihəsi üzrə hesabatına istinadən xəbər verir.

“Güc tələblərinə, yük axınının təhlilinə əsaslanaraq və yüksək səviyyəli enerji siyasətinə (iqlim dəyişikliyi, bərpa olunan enerji mənbələri, ixrac və idxal və s.) uyğun olaraq, ötürücü sistem operatoru yeni nəsil enerjinin inteqrasiyası üçün həm istehsal, həm də ölkədə ötürücü şəbəkələr üçün investisiya layihələri hazırlamalıdır. Maliyyələşdirmə modeli ilə bağlı qərarlar əsasında “Azərenerji” ASC-nin generasiya strukturu tərəfindən müvafiq investisiyalar həyata keçirilə və ya uzunmüddətli enerji alqı-satqısı müqavilələri ilə “inşa etmək, sahib olmaq və istismar etmək” modellərinə üstünlük verilə bilər”, - bankın hesabatında qeyd edilib.

Bildirilib ki, təchizatın etibarlılığını təmin etmək üçün Avropada güclərin artırılması mexanizmləri daha geniş yayılmağa başlayıb: “Enerjinin ötürülməsi sisteminin operatoru etibarlılıq standartını təyin edir və ya əldə edir (adətən, buraxılmamış enerjinin miqdarı ilə ifadə edilir və bu normadan artıq olmamalıdır) və nə qədər güc tələb olunacağını müəyyənləşdirir. Eyni zamanda, hər hansı generatorun gücü onun dağ zirvələrinə çatdırılması ilə bağlı statistik ehtimala əsasən tənzimlənir”.

Hesabatda qeyd olunub ki, Avropada ötürücülük qabiliyyəti mexanizminin daha sonra sistemli stress hadisəsi zamanı əl çatan olması üçün bu, adətən müqavilə hərracları ətrafında qurulur: “Stress hadisələri zamanı mövcud olan megavata görə ödənişlər müvafiq cərimələrlə birlikdə etibarlılıq müqavilələrində göstərilir. Əgər onlar yoxdursa, bu müqavilələrin hazırlanması tələb olunur”.

Dünya Bankının analitiklərinin fikrincə, Azərbaycan üçün alternativ potensial müqavilələr ola bilər: “Bu müqavilələrə əsasən ödəmələr güclərin əlçatanlığına əsasən həyata keçirilir. Bu müqavilələrlə ödəmələr generatorun göndərilib-göndərilməməsindən asılı olmayaraq həyata keçiriləcək. Beləliklə, hətta tək bir alıcı belə yalnız generatorla bağlı xərclər əsasında ödəniş edə bilər”.

“Azərbaycan üçün alternativ kimi əlçatanlığa görə ödəniş edilən güc müqavilələri ola bilər. Bu müqavilələr generatorun göndərilib-göndərilməməsindən asılı olmayaraq ödənilir və beləliklə, tək bir alıcı yalnız generatorun dəyəri əsasında ödəyə bilər. Hətta alternativ gəlir axını olmasına baxmayaraq, istehsalçılar sabit xərclərini ödəmək məqsədilə müəyyən maliyyə vəsaiti qazanmaq üçün enerjini yönəltmək məsələsində stimula malik deyil.

Sabit xərclər açıq-aydın şəkildə hazırda müəyyən edilmiş topdansatış tarifinin bir hissəsi olmasa da, onlar yeni investisiyanın tələb etdiyi gəlir baxımından getdikcə daha vacib olacaq; hazırda yeni sərmayələr əsasən “Azərenerji” və bərpa olunan enerji mənbələri tərəfindən zəmanətli qiymətlərlə həyata keçirilir. Lakin ikinci halda kommersiya investorları qiymət zəmanətinin müddəti bitdikdən sonra gözlənilən gəliri nəzərə alacaq, buna görə də Azərbaycan bununla bağlı danışıqların aparılmasında məcburdur. Artıq razılaşdırılmış bərpa olunan enerji investisiyaları üçün gəlir riski nisbəti lazım olandan daha yüksəkdir. Buna görə də biz potensiala görə mükafatlandırma mexanizminin işlənib hazırlanmasını təklif edirik”, - Dünya Bankının hesabatında vurğulanıb.

Xatırladaq ki, 2023-cü ilin birinci yarısında Azərbaycanda 13 milyard 907,9 milyon kilovat/saat elektrik enerjisi istehsal edilib və bu da ötən ilin müvafiq dövrü ilə müqayisədə 2,8 % çoxdur.

Ölkədə 6 ayda istilik elektrik stansiyalarında 12 milyard 826,1 milyon kilovat/saat elektrik enerjisi, bərpa olunan mənbələrdən, o cümlədən sudan 1 milyard 081,8 milyon kilovat/saat elektrik enerjisi istehsal edilib. Bərpa olunan enerji mənbələrindən əldə edilən enerjinin 82,4 %-i və ya 891 milyon kilovat/saat su elektrik stansiyalarının, 126,8 milyon kilovat/saat “Təmiz Şəhər” ASC-yə məxsus bərk məişət tullantılarının yandırılması zavodunun, 32,3 milyon kilovat/saat günəş elektrik stansiyalarının, 31,7 milyon kilovat/saat külək elektrik stansiyalarının payına düşür.