Azərbaycanda pensiyaların ödənilməsi dövlət sosial təminat sistemi vasitəsilə həyata keçirilir. Pensiya təminatına Əmək və Əhalinin Sosial Müdafiəsi Nazirliyinin strukturunda fəaliyyət göstərən Dövlət Sosial Müdafiə Fondu — DSMF cavabdehdir.
Pensiyaçı üç məsələni bir-birindən fərqləndirməlidir: ona pensiya təyin edilibmi, hansı məbləğ hesablanıb və vəsait banka nə vaxt köçürülüb? Bu məlumatlar bir-biri ilə əlaqəli olsa da, fərqli qaydada yoxlanılır. Pensiyanın təyin edilməsi barədə qərar və ödənişin məbləği sosial müdafiə orqanlarının səlahiyyətinə aiddir. Kartdakı vəsaitdən istifadə imkanı və bankomatın işləməsi ilə bağlı məsələlərə isə xidmət göstərən bank baxır.
Konkret ay üzrə pensiyaların dəqiq ödəniş tarixini rəsmi məlumatlardan öyrənmək lazımdır. Vəsaitin ötən ay hesaba daxil olduğu tarix növbəti ayın ödəniş qrafikini təsdiqləmir.
Pensiya təminatında bir neçə qurum iştirak edir. Daha tez cavab almaq üçün əvvəlcə sualın hansı qurumun səlahiyyətinə aid olduğunu müəyyənləşdirmək məqsədəuyğundur.
Pensiya təyin edilibsə, lakin kartda pul yoxdursa, səbəb mütləq fondla bağlı olmaya bilər. Məsələn, problem kartdan və ya bank hesabından istifadə imkanı ilə əlaqəli ola bilər. Bununla belə, yoxlama aparmadan gecikmənin məhz bankın təqsiri üzündən baş verdiyini söyləmək olmaz.
Bu sahədə əsas normativ hüquqi akt “Əmək pensiyaları haqqında” Azərbaycan Respublikasının Qanunudur.
Qanunda əmək pensiyalarının üç növü nəzərdə tutulur:
Hər növ üzrə təyinatın öz əsasları var. Buna görə də eyni yaşda olmaq, oxşar əmək fəaliyyəti keçmək və ya eyni kateqoriyaya aid olmaq ödəniş məbləğinin də eyni olacağı demək deyil.
Yaşa görə əmək pensiyası hüququ qanunla müəyyən edilmiş yaş həddinə çatmaq və pensiya kapitalı və ya sığorta stajı ilə bağlı nəzərdə tutulan tələbləri yerinə yetirməklə bağlıdır.
Pensiya hüququna baxılarkən fərdi uçot məlumatları və qanunun sığorta stajına daxil etməyə imkan verdiyi dövrlər nəzərə alınır. Ayrı-ayrı kateqoriyalar üçün xüsusi şərtlər nəzərdə tutulur.
Pensiya təyin edilməsi hüququ qanunun qüvvədə olan redaksiyası əsasında yoxlanılmalıdır. Köhnə materiallarda artıq qüvvədə olmayan yaş tələbləri və ya keçid müddəaları əks oluna bilər.
Əlilliyə görə pensiya qanunla müəyyən edilmiş əsaslar olduqda təyin edilir. Əlilliyin müəyyən edilməsi faktı hər kəsə avtomatik olaraq əmək pensiyası düşdüyü demək deyil: qanunvericilikdə nəzərdə tutulmuş digər şərtlər də əhəmiyyət daşıyır.
Əmək pensiyası hüququ olmadıqda başqa sosial ödənişin təyin edilməsi imkanı ayrıca nəzərdən keçirilir. Pensiya və sosial müavinət fərqli hüquqi anlayışlardır.
Bu pensiya vəfat etmiş ailə başçısının qanunun tələblərinə uyğun gələn ailə üzvləri üçün nəzərdə tutulur. Pensiya hüququ ödənişi alan şəxsin kateqoriyasından və hüquqi əhəmiyyət daşıyan hallardan asılıdır.
Ödənişin vəfat etmiş şəxsin istənilən qohumuna təyin olunduğunu düşünmək düzgün deyil. Pensiya almaq hüququ olan şəxslərin dairəsi və təyinat şərtləri qanunvericiliklə müəyyən edilir.
Pensiyaların köçürülmə tarixləri barədə Əmək və Əhalinin Sosial Müdafiəsi Nazirliyi və Dövlət Sosial Müdafiə Fondu məlumat verir. Rəsmi açıqlamalarda Bakı, Sumqayıt, Abşeron rayonu, digər bölgələr və ayrı-ayrı pensiyaçı kateqoriyaları üzrə ödənişlər ayrıca göstərilə bilər.
Buna görə də bir şəhərdə pensiyaların ödənilməsi barədə xəbər köçürmələrin bütün ölkə üzrə başa çatdığı demək deyil.
Xəbəri yoxlayarkən dörd məqama diqqət yetirin:
“Bu ay pensiya nə vaxt köçürüləcək?” sualına cavab vermək üçün aktual rəsmi məlumat lazımdır. Bütün pensiyaçılara və hər aya uyğun gələn vahid tarix göstərmək düzgün deyil.
Müvafiq ay üçün elan edilmiş ödəniş qaydasına əsaslanmaq lazımdır. Vaxtından əvvəl köçürmə barədə məlumat dərc edilirsə, onun hansı əraziləri və ödəniş alanların hansı kateqoriyalarını əhatə etdiyini yoxlamaq vacibdir.
Bayram və ya istirahət günlərinə görə gözlənilən ödəniş tarixinin dəyişəcəyini özünüz müəyyənləşdirməyin. İstehsalat təqvimi ödəniş tarixinin rəsmi təsdiqini əvəz etmir.
Pensiyalar bank sistemi vasitəsilə nağdsız qaydada ödənilir. Vəsait hesaba daxil olduqdan sonra pensiyaçı hesabın və kartın imkanları çərçivəsində ondan istifadə edir: alış-verişin dəyərini ödəyir, nağd pul çıxarır və ya digər mümkün əməliyyatları həyata keçirir.
Bununla belə, hesablanmış pensiya məbləği, bank hesabı və plastik kart eyni anlayışlar deyil. Kart vəsaitdən istifadə vasitəsidir. Kart zədələnibsə və ya istifadə müddəti başa çatıbsa, onun dəyişdirilməsi məsələsi bankla həll olunur.
Konkret bankomatdan nağd pul çıxarmağın mümkün olmaması da pensiyanın ödənilmədiyini sübut etmir. Əvvəlcə balansı və əməliyyat tarixçəsini yoxlamaq lazımdır.
Pensiyanın bank hesabına köçürülməsi bütün məbləği dərhal nağdlaşdırmaq öhdəliyi yaratmır. Vəsaitdən istifadə qaydası, komissiyalar və əməliyyatlara tətbiq olunan məhdudiyyətlər xidmət şərtləri ilə müəyyən edilir.
Başqa bankın bankomatından nağd pul çıxarmazdan əvvəl tarifləri yoxlamaq faydalıdır. Kartı verən bankın və digər bankların şəbəkələrində əməliyyat şərtləri fərqlənə bilər.
Məlumatları ardıcıllıqla yoxlamaq daha etibarlıdır: əvvəlcə təyin edilmiş ödəniş barədə məlumatı, sonra isə vəsaitin bank hesabına daxil olmasını yoxlayın.
e-Sosial elektron sistemi vətəndaşların əmək və sosial müdafiə sahəsində fərdi məlumatlara çıxışını təmin edir. Sistemə daxil olduqdan sonra müvafiq bölməni açmaq və pensiya təminatı barədə mövcud məlumatları yoxlamaq lazımdır.
Təyin edilmiş ödənişin növünə, məbləğinə və göstərilən digər məlumatlara diqqət yetirin. Bölmələrin adları və funksiyalar dəyişə bilər. Buna görə də sistemin aktual təlimatlarından istifadə etmək daha məqsədəuyğundur.
Naməlum sayt vasitəsilə sizin əvəzinizə “pensiyanı yoxlamağı” təklif edən şəxsə giriş məlumatlarınızı verməyin.
Vəsaitin hesaba daxil olub-olmadığını bankın mobil tətbiqində, hesabdan çıxarış vasitəsilə və ya rəsmi xidmət kanalı ilə dəqiqləşdirmək olar.
SMS bildirişinin gəlməməsi ödənişin edilmədiyini təsdiqləyən yetərli sübut deyil. Məhz hesabı və hesab üzrə əməliyyatları yoxlamaq lazımdır.
Tətbiqdə izahı aydın olmayan silinmə görünürsə və ya hesabdakı qalıqdan istifadə etmək mümkün deyilsə, bankdan açıqlama istəyin. Belə vəziyyəti avtomatik olaraq təyin edilmiş pensiyanın azaldılması kimi qiymətləndirmək olmaz.
Elektron məlumatlar natamamdırsa, bir-birinə ziddirsə və ya onlara baxmaq mümkün deyilsə, izahat almaq üçün DOST-a və ya Dövlət Sosial Müdafiə Fonduna müraciət etmək olar.
Sualınızı əvvəlcədən dəqiqləşdirin: pensiyanın təyinatını, məbləğini, yenidən hesablanmasını, yoxsa konkret ay üzrə köçürülməsini yoxlamaq lazımdır? Bu, konkret vəziyyətin araşdırılması əvəzinə ümumi cavab verilməsinin qarşısını almağa kömək edər.
Müraciət edən şəxsin kimliyinin müəyyənləşdirilməsi üçün şəxsiyyət vəsiqəsi və digər məlumatlar tələb oluna bilər. Bunları yalnız rəsmi kanallar vasitəsilə təqdim etmək lazımdır.
Kartda vəsaitin olmaması yoxlama tələb edir, lakin bu fakt özlüyündə səbəbi açıqlamır. Aşağıdakı ardıcıllıqla hərəkət edin.
Müvafiq ay üzrə rəsmi açıqlamanı tapın. Onun yaşadığınız bölgəyə və aid olduğunuz ödəniş kateqoriyasına şamil edildiyinə əmin olun.
Məlumat yalnız başqa əraziyə aiddirsə, pensiyanızın gecikdiyi qənaətinə gəlmək hələ tezdir.
Balansa və əməliyyat tarixçəsinə baxın. Kartın qüvvədə olub-olmadığını, istifadəsinə məhdudiyyət qoyulub-qoyulmadığını və bank tətbiqinin işləyib-işləmədiyini dəqiqləşdirin.
Kartdan istifadə mümkün deyilsə, bankdan hesabın vəziyyəti və vəsaiti əldə etməyin mümkün yolları barədə məlumat alın.
e-Sosial sistemində mövcud məlumatlara baxın. Ödənişin statusu və ya hesablanmış məbləğlə bağlı sual yaranarsa, sosial müdafiə orqanlarına müraciət etmək lazımdır.
Bank hesab üzrə vəsaitin hərəkətini izah edə bilər, lakin səlahiyyətli orqanın pensiya təyinatına dair qərarını əvəz edə bilməz.
Hansı ay üçün pensiya gözlədiyinizi, problemin mahiyyətini və banka müraciətinizin nəticəsini qeyd edin. Məsələyə artıq baxılıbsa, əvvəlki müraciətin nömrəsini saxlayın.
“Mənə pensiya ödənilmir” ifadəsi əvəzinə belə yazmaq daha məqsədəuyğundur: “Qeyd olunan ay üzrə pensiyanın köçürülməsini yoxlamağınızı və vəsaitin hesaba daxil olmamasının səbəbini bildirməyinizi xahiş edirəm”.
Məsələ həll olunmayıbsa, yazılı cavab sonrakı addımları müəyyənləşdirməyə kömək edər. Dövlət orqanının qərarından və ya hərəkətindən qanunla nəzərdə tutulmuş qaydada şikayət vermək olar.
Bununla belə, sənədlər öyrənilmədən ödənişin bərpasını, müəyyən məbləğin ödənilməsini və ya məsələnin konkret müddətdə həllini əvvəlcədən vəd etmək olmaz.
Əmək pensiyasının məbləği qanunvericilikdə müəyyən edilmiş qaydalar əsasında hesablanır. Pensiyanın növündən və təyinat əsasından asılı olaraq pensiya kapitalı, sığorta stajı, nəzərə alınan dövrlər və qanunla nəzərdə tutulmuş əlavələr əhəmiyyət daşıya bilər.
Buna görə də qonşunun və ya keçmiş iş yoldaşının aldığı məbləğlə müqayisə hesablamanın düzgünlüyünü qiymətləndirməyə imkan vermir. Hətta oxşar stajı olan şəxslərin fərdi uçot məlumatları və təyinat əsasları fərqlənə bilər.
Məbləğlə bağlı suallar yaranarsa, hesablamaya dair izahat istəmək lazımdır. Hansı məlumatlardan istifadə olunduğunu və hüquqi əhəmiyyət daşıyan bütün halların nəzərə alınıb-alınmadığını müəyyənləşdirmək vacibdir.
Əmək pensiyasının minimum məbləği qanunvericiliklə müəyyən edilir. Lakin bu, bütün pensiyaçıların eyni məbləği alması demək deyil.
Xəbərləri oxuyarkən aşağıdakı anlayışları fərqləndirmək lazımdır:
Bu göstəriciləri bir-biri ilə qarışdırmaq olmaz. Orta pensiya hər bir şəxs üçün təminat verilən məbləğ deyil. Müavinətin artırılması isə bütün əmək pensiyalarının avtomatik dəyişməsi demək deyil.
“Əmək pensiyaları haqqında” Qanunda indeksləşdirmə mexanizmi nəzərdə tutulur. Əmək pensiyalarının sığorta hissəsinin indeksləşdirilməsində əvvəlki il üzrə orta aylıq nominal əməkhaqqının artım göstəricisindən istifadə olunur. Pensiya kapitalının indeksləşdirilməsi qaydası ayrıca tənzimlənir.
İndeksləşdirmə və minimum pensiya məbləğinin artırılması fərqli mexanizmlərdir. Onlardan biri barədə məlumatı avtomatik olaraq digərinə də aid etmək olmaz.
Konkret dəyişikliyin ödənişə necə təsir etdiyini anlamaq üçün aşağıdakıları yoxlamaq lazımdır:
Konkret il üzrə artım faizini yalnız rəsmi sənədlər yoxlanıldıqdan sonra göstərmək lazımdır. Ötən ilin göstəricisini cari ilə tətbiq etmək düzgün deyil.
Azərbaycanda dövlət informasiya sistemlərindəki məlumatlar əsasında pensiyaların proaktiv təyinat mexanizmi fəaliyyət göstərir. Zəruri məlumatlar mövcud olduqda bu mexanizm müraciət edən şəxsin ənənəvi qaydada sənəd toplamasına ehtiyac olmadan ödənişin təyin edilməsinə imkan verir.
Lakin avtomatik qayda hər bir pensiya məsələsinin əlavə dəqiqləşdirmə olmadan həll ediləcəyi demək deyil. Məlumatlar kifayət etmirsə və ya onların təsdiqlənməsi tələb olunursa, şəxsin müraciət etməsinə ehtiyac yarana bilər.
Şəxsin əmək fəaliyyəti dövrlərinin bir hissəsinin məlumatlarda əks olunmadığını və ya fərdi məlumatlarda uyğunsuzluq olduğunu aşkar etdiyi hallar xüsusi diqqət tələb edir.
Praktik yanaşma sığorta stajı və pensiya kapitalı barədə mövcud məlumatları əvvəlcədən yoxlamaqdır. Aşkar edilmiş uyğunsuzluqları pensiya hüququna baxılmasına təsir etməzdən əvvəl aradan qaldırmaq daha məqsədəuyğundur.
Bütün hallar üçün vahid siyahı yoxdur. Sənədlərin tərkibi pensiyanın növündən, müraciətin əsasından və dövlət sistemlərində məlumatların mövcudluğundan asılıdır.
Ayrı-ayrı hallarda aşağıdakıları təsdiqləyən sənədlər tələb oluna bilər:
Qeyri-rəsmi siyahı əsasında əvvəlcədən arayış toplamaq lazım deyil. Əvvəlcə konkret xidmət üzrə tələbləri DOST və ya DSMF-də dəqiqləşdirin.
Müraciəti nümayəndə təqdim edirsə, onun səlahiyyətlərinin təsdiqlənməsi qaydası da ayrıca yoxlanılmalıdır.
Pensiyanın ödənilməsi və ya artırılması barədə məlumatlardan dələduzluq məqsədilə istifadə oluna bilər. “Ödənişi aktivləşdirmək” üçün naməlum keçidə daxil olmağın və kart məlumatlarını təqdim etməyin istənilməsi təhlükə əlamətidir.
Kənar şəxslərə aşağıdakı məlumatları verməyin:
Zəng edən şəxs özünü bankın və ya sosial müdafiə qurumunun əməkdaşı kimi təqdim edirsə, danışığı bitirin və qurumun rəsmi nömrəsi ilə özünüz əlaqə saxlayın.
Kart məlumatlarının başqalarının əlinə keçdiyindən şübhələnirsinizsə, dərhal banka müraciət edin. Növbəti ödəniş tarixini gözləməyin.
Əmək və Əhalinin Sosial Müdafiəsi Nazirliyinin və DSMF-nin rəsmi məlumatlarından. Ayı, ili, bölgəni və ödəniş alanların kateqoriyasını yoxlayın.
Əvvəlcə şəxslərin eyni əraziyə və ödəniş kateqoriyasına aid olub-olmadığını yoxlamaq lazımdır. Sonra hesabın vəziyyətini və təyin edilmiş pensiya barədə məlumatları dəqiqləşdirin. Bu məlumatlar olmadan səbəbi müəyyənləşdirmək mümkün deyil.
Xeyr. Onların hüquqi əsasları və təyinat şərtləri fərqlidir. Xəbərlərdə və fərdi müraciətlərdə ödənişin düzgün adından istifadə etmək vacibdir.
Xeyr. Balansı və bank hesabından çıxarışı yoxlayın. Bildiriş hesab üzrə vəsaitin hərəkəti barədə məlumatı əvəz etmir.
Xidmət göstərən banka. Kartın dəyişdirilməsi və pensiyanın təyin edilməsi ayrı-ayrı prosedurlardır.
Fərdi ödənişin məbləği fərdi məlumatlara aiddir. Bu məlumatlara çıxış üçün hüquqi əsas tələb olunur: soyad üzrə pensiya məbləğini açıq şəkildə axtarmaq imkanı yoxdur.
Səlahiyyətli qurumdan hesablamaya dair izahat istəyin. Başqa şəxsin pensiyası ilə müqayisə səhvin olduğunu təsdiqləmir.
Təyinat qaydalarını, qanunvericilikdəki dəyişiklikləri və cari ödəniş tarixlərini yoxlamaq üçün aşağıdakı resurslardan istifadə edin:
Hüquqi Aktların Dövlət Reyestri — e-qanun.az. “Əmək pensiyaları haqqında” Qanunun qüvvədə olan redaksiyasını və əlaqəli normativ aktları burada axtarmaq lazımdır.
Əmək və Əhalinin Sosial Müdafiəsi Nazirliyi — sosial.gov.az. Pensiya təminatı və sosial ödənişlər barədə rəsmi məlumat mənbəyidir.
Dövlət Sosial Müdafiə Fondu — dsmf.gov.az. Pensiyaların təyin edilməsi və ödənilməsi ilə bağlı məlumatlar təqdim olunur.
DOST Agentliyi — dost.gov.az. Xidmətlər, müraciət qaydaları və vətəndaşlara xidmət haqqında məlumatlar yerləşdirilir.
e-Sosial sistemi. İstifadəçinin sistemə daxil olduqdan sonra baxa bildiyi fərdi məlumatlar təqdim olunur.
Əsas yoxlama qaydası sadədir: köçürülmə tarixlərini aktual rəsmi məlumatdan, təyin edilmiş pensiyanın məbləğini fərdi məlumatlardan və hesablamadan, vəsaitin faktiki daxil olmasını isə bank hesabından dəqiqləşdirin.
Bakı 17° C
