NATO (North Atlantic Treaty Organization – Şimali Atlantika Müqaviləsi Təşkilatı) 1949-cu il aprelin 4-də Vaşinqtonda imzalanmış Şimali Atlantika Müqaviləsi əsasında yaradılmış hökumətlərarası hərbi ittifaqdır. Yarandığı gündən bəri bu təşkilat demokratik dəyərlərin qorunması, üzv ölkələrin kollektiv müdafiəsinin təmin edilməsi və qlobal miqyasda sülh və sabitliyin bərqərar olması üçün ən mühüm platforma rolunu oynayır. NATO-nun əsas fəlsəfəsi sülh dövründə münaqişələrin qarşısını almaq, böhran anında isə üzv dövlətlərin suverenliyini birgə qorumaqdır.
NATO-nun Yaradılması və Tarixi Missiyası İkinci Dünya müharibəsindən sonra Avropanın təhlükəsizlik arxitekturasını yenidən qurmaq və totalitar təhdidlərin qarşısını almaq məqsədilə yaradılan NATO, onilliklər ərzində dünyanın ən güclü hərbi və siyasi alyansına çevrilmişdir. Təşkilatın təməlini qoyan Şimali Atlantika Müqaviləsinin məşhur 5-ci maddəsi kollektiv müdafiə prinsipini təsbit edir: "Bir üzv dövlətə edilən silahlı hücum bütün üzv dövlətlərə edilmiş hücum kimi qiymətləndirilir". Bu prinsip Alyansın sarsılmazlığının və üzv ölkələrin bir-birinə olan dərin etimadının simvoludur.
Alyansın Siyasi və Hərbi Strukturu NATO həm siyasi, həm də hərbi təşkilatdır. Siyasi müstəvidə NATO demokratik dəyərləri təşviq edir və üzvlərinə müdafiə və təhlükəsizliklə bağlı məsələləri məsləhətləşmək, problemləri həll etmək və uzunmüddətli etimad yaratmaq imkanı verir. Əgər diplomatik səylər nəticə verməzsə, Alyans böhran idarəetmə əməliyyatlarını həyata keçirmək üçün hərbi gücə malikdir. Bu əməliyyatlar həm müqavilənin 5-ci maddəsinə uyğun olaraq, həm də Birləşmiş Millətlər Təşkilatının (BMT) mandatı altında, təkbaşına və ya digər ölkələr və beynəlxalq təşkilatlarla əməkdaşlıq çərçivəsində icra edilə bilər.
NATO-nun Strateji Konsepsiyası və Müasir Çağırışlar Soyuq müharibənin başa çatmasından sonra NATO öz strateji konsepsiyasını müasir dövrün çağırışlarına uyğun olaraq mütəmadi olaraq yeniləyir. Bu gün Alyans təkcə konvensional hərbi təhdidlərlə deyil, həm də yeni nəsil təhlükələrlə mübarizə aparır:
Terrorizmlə mübarizə: Qlobal terror şəbəkələrinin qarşısının alınması və sabitliyin pozulmasına yönəlmiş fəaliyyətlərin zərərsizləşdirilməsi.
Kibertəhlükəsizlik: Üzv dövlətlərin rəqəmsal infrastrukturunun və kritik məlumat bazalarının kiberhücumlardan qorunması.
İqlim dəyişikliyi və təhlükəsizlik: Ekoloji böhranların regional sabitliyə və hərbi əməliyyatlara təsirinin qiymətləndirilməsi.
Enerji təhlükəsizliyi: Enerji marşrutlarının və resurslarının təhlükəsizliyinin təmin edilməsi üçün strateji tərəfdaşlıqların qurulması.
Azərbaycan və NATO: "Sülh Naminə Tərəfdaşlıq" Azərbaycan Respublikası ilə NATO arasında əlaqələr 1992-ci ildən, ölkəmizin Şimali Atlantika Əməkdaşlıq Şurasına üzv olması ilə başlamışdır. 1994-cü il mayın 4-də Ümummilli Lider Heydər Əliyevin "Sülh Naminə Tərəfdaşlıq" (SNT) proqramının çərçivə sənədini imzalaması ilə bu münasibətlər strateji müstəviyə qədəm qoymuşdur. Azərbaycan NATO-nun sülhməramlı əməliyyatlarında ən fəal iştirak edən tərəfdaş ölkələrdən biri olmuşdur. Azərbaycan hərbçiləri Kosovoda, İraqda və xüsusilə Əfqanıstanda (ISAF və "Qətiyyətli Dəstək" missiyaları) böyük peşəkarlıq nümayiş etdirmişlər. Xüsusilə 2021-ci ildə Kabil hava limanının təhlükəsizliyinin təmin edilməsində Azərbaycan sülhməramlılarının rolu beynəlxalq səviyyədə yüksək qiymətləndirilmişdir.
Əməkdaşlığın Əsas İstiqamətləri:
Müdafiə İslahatları: Azərbaycan Ordusunun NATO standartlarına uyğunlaşdırılması, hərbi təhsil və təlim sisteminin müasirləşdirilməsi.
Fövqəladə Hallara Hazırlıq: Mülki müdafiə və təbii fəlakətlərin nəticələrinin aradan qaldırılması sahəsində birgə təlimlər.
Enerji İnfrastrukturunun Mühafizəsi: Azərbaycanın Avropanın enerji təhlükəsizliyindəki strateji rolunu nəzərə alaraq, neft və qaz boru kəmərlərinin təhlükəsizliyi məsələlərində məsləhətləşmələr.
Elm və Ətraf Mühit: "Sülh və Təhlükəsizlik Naminə Elm" proqramı çərçivəsində azərbaycanlı alimlərin birgə layihələrdə iştirakı.
Regional Sabitlik və Gələcək Perspektivlər NATO Cənubi Qafqazda sabitliyin qorunmasında maraqlıdır və Azərbaycanın ərazi bütövlüyünü, suverenliyini hər zaman dəstəkləyən bəyanatlarla çıxış etmişdir. Alyansla tərəfdaşlıq Azərbaycanın müdafiə qabiliyyətinin artmasına və beynəlxalq təhlükəsizlik sisteminə inteqrasiyasına xidmət edir. NATO-nun "Açıq Qapı" siyasəti çərçivəsində genişlənməsi və tərəfdaşlıq şəbəkəsinin güclənməsi, Avrasiya məkanında yeni münaqişələrin qarşısının alınması üçün mühüm çəkindirici amildir.
Yekun olaraq qeyd etmək olar ki, NATO sadəcə hərbi bir blok deyil, həm də ortaq dəyərlərə və gələcəyə inama söykənən bir ailədir. Azərbaycan bu ailə ilə qarşılıqlı hörmət və maraqlar çərçivəsində əməkdaşlığını davam etdirərək, həm milli, həm də regional təhlükəsizliyini möhkəmləndirir.
Bakı 16° C
