Pilotsuz uçuş aparatı (PUA)

Niderland Ukrayna üçün dronlara 60 milyon avro ayırıb
Digər ölkələr
Niderland Ukrayna üçün dronlara 60 milyon avro ayırıb
  • 11 iyun, 2024
  • 20:15
Azərbaycan və İranda taktiki təlimlər keçiriləcək
Hərbi
Azərbaycan və İranda taktiki təlimlər keçiriləcək
  • 11 iyun, 2024
  • 14:48
“Qafqaz Qartalı - 2024”: PUA ilə şərti düşmən mövqelərinə qəfil zərbə endirilib
Hərbi
“Qafqaz Qartalı - 2024”: PUA ilə şərti düşmən mövqelərinə qəfil zərbə endirilib
  • 10 iyun, 2024
  • 08:18
Ukrayna hərbi kəşfiyyatı: Həştərxanda Rusiyanın yeni nəsil qırıcısı vurulub
Region
Ukrayna hərbi kəşfiyyatı: Həştərxanda Rusiyanın yeni nəsil qırıcısı vurulub
  • 09 iyun, 2024
  • 06:44
ABŞ qoşunlarını Nigerdən çıxarmağa başlayıb
Digər ölkələr
ABŞ qoşunlarını Nigerdən çıxarmağa başlayıb
  • 08 iyun, 2024
  • 17:22
ABŞ ordusu husilərin 5 PUA-sını və iki raketini vurub
Digər ölkələr
ABŞ ordusu husilərin 5 PUA-sını və iki raketini vurub
  • 08 iyun, 2024
  • 03:14
Polşa və müttəfiqləri Rusiyanın Ukraynaya endirdiyi zərbələrə görə təyyarələri havaya qaldırıblar
Digər ölkələr
Polşa və müttəfiqləri Rusiyanın Ukraynaya endirdiyi zərbələrə görə təyyarələri havaya qaldırıblar
  • 07 iyun, 2024
  • 03:01
Fərxan Quliyev: CANSO sammitində 2050-ci ilə kimi aviasiyanın ekologiyaya təsirinin azaldılmasının həll yollarına baxılacaq - MÜSAHİBƏ
İnfrastruktur
Fərxan Quliyev: "CANSO sammitində 2050-ci ilə kimi aviasiyanın ekologiyaya təsirinin azaldılmasının həll yollarına baxılacaq" - MÜSAHİBƏ
  • 06 iyun, 2024
  • 09:19
“ACWA Power” ilə Azərbaycanda KES-in istismara veriləcək tarixi dəqiqləşdirilib
Foto
Energetika
“ACWA Power” ilə Azərbaycanda KES-in istismara veriləcək tarixi dəqiqləşdirilib
  • 05 iyun, 2024
  • 15:35
İsrailin şimalında “Hizbullah”ın hücumlarından sonra yanğın başlayıb
Digər ölkələr
İsrailin şimalında “Hizbullah”ın hücumlarından sonra yanğın başlayıb
  • 04 iyun, 2024
  • 02:50
ABŞ PUA istehsalı ilə məşğul olan İranın 4 hüquqi və 1 fiziki şəxsinə sanksiya tətbiq edib
Digər ölkələr
ABŞ PUA istehsalı ilə məşğul olan İranın 4 hüquqi və 1 fiziki şəxsinə sanksiya tətbiq edib
  • 03 iyun, 2024
  • 21:55
Britaniya və Latviya Ukrayna üçün PUA tədarükü üçün tenderlər açıb
Digər ölkələr
Britaniya və Latviya Ukrayna üçün PUA tədarükü üçün tenderlər açıb
  • 03 iyun, 2024
  • 15:49
Tacikistan nümayəndə heyəti Azərbaycan Ordusunun PUA-ları ilə tanış olublar
Foto
Hərbi
Tacikistan nümayəndə heyəti Azərbaycan Ordusunun PUA-ları ilə tanış olublar
  • 03 iyun, 2024
  • 06:52
Ukrayna MN: Hərbi məqsədlər üçün istifadə olunan dronların, demək olar, hamısı yerli istehsaldır
Region
Ukrayna MN: Hərbi məqsədlər üçün istifadə olunan dronların, demək olar, hamısı yerli istehsaldır
  • 01 iyun, 2024
  • 19:18
Heydər Əliyev Mərkəzinin parkında Uşaq festivalı keçirilib
Foto
Mədəniyyət siyasəti
Heydər Əliyev Mərkəzinin parkında Uşaq festivalı keçirilib
  • 01 iyun, 2024
  • 16:29
“Hizbullah” PUA-larla İsrailin hərbi bazasına zərbələr endirib
Digər ölkələr
“Hizbullah” PUA-larla İsrailin hərbi bazasına zərbələr endirib
  • 01 iyun, 2024
  • 11:34
1 ... 208 209 210 211 212 ... 404

Pilotsuz uçuş aparatları (PUA): hərbi xəbərlər və texnologiya

Pilotsuz uçuş aparatı (PUA), gündəlik dildə tez-tez dron adlandırılır — göyərtəsində heyət (pilot) olmayan, operator tərəfindən məsafədən idarə edilən və ya verilmiş alqoritm üzrə tam avtonom fəaliyyət göstərən hava gəmisidir.

2026-cı ilə qədər PUA sənayesi nəhəng bir sıçrayış edib: ağır və bahalı kəşfiyyat komplekslərindən süni intellektin inteqrasiyasına, mikro-dron sürülərinə və geniş yayılmış kommersiya istifadəsinə qədər. Report.az-ın analitik şöbəsi müasir dünyada pilotsuz sistemlərin arxitekturası, təsnifatı və tətbiqinin ətraflı təhlilini təqdim edir.

Dronun anatomiyası: Müasir PUA necə qurulub?

Ölçüsündən asılı olmayaraq, əksər müasir PUA-lar bir neçə kritik alt sistemdən ibarət oxşar baza arxitekturasına malikdir:

Planer (Gövdə): Aerodinamik xüsusiyyətləri təmin edən, yüngül kompozit materiallardan (karbon, kevlar) hazırlanmış daşıyıcı konstruksiya.

Güc qurğusu: Elektrik mühərrikləri (kompakt kopterlər üçün) və ya daxili yanma mühərrikləri (təyyarə tipli ağır aparatlar üçün).

Uçuş nəzarətçisi (Beyin): Aparatı havada saxlamaq üçün sensorlardan (giroskoplar, akselerometrlər, barometrlər, GPS/QLONASS) gələn məlumatları emal edən və mühərrikləri idarə edən mikroprosessor.

Faydalı yük: Optik-elektron stansiyalar (gündüz və teplovizor kameraları), lazer məsafəölçənləri (LiDAR), rabitə retranslyatorları və ya silah sistemləri.

Rabitə kanalı: Dronla yerüstü idarəetmə stansiyası (YİS) arasında telemetriya və video siqnalın qorunan ötürülməsi sistemi.

Konstruksiya tipinə görə PUA-ların təsnifatı

Pilotsuz aparatın arxitekturası onun uçuş xarakteristikalarını və tətbiq sahəsini müəyyən edir. Üç əsas tip fərqləndirilir:

Multirotorlu (Kopterlər): Bir neçə daşıyıcı pəri olan aparatlar (kvadrokopterlər, heksakopterlər).

Üstünlükləri: Şaquli qalxma və enmə (VTOL), bir nöqtədə asılı qalma qabiliyyəti, yüksək manevr imkanları.

Mənfi cəhətləri: Yüksək enerji sərfi səbəbindən aşağı sürət və qısa uçuş müddəti.

Təyyarə tipli (Qanad): Sabit qanadın aerodinamik qaldırıcı gücündən istifadə edən aparatlar.

Üstünlükləri: Yüksək sürət, böyük məsafələri qət etmə və on saatlarla havada qalma qabiliyyəti (məsələn, Global Hawk strateji dronları).

Mənfi cəhətləri: Katapult və ya uçuş-enmə zolağı tələb edir.

Hibrid (VTOL): Hər iki tipin üstünlüklərini özündə birləşdirir — rotorlar vasitəsilə şaquli qalxır və daha sonra qanad üzərində üfüqi uçuşa keçir.

Hərbi tətbiq və Azərbaycanın tarixi təcrübəsi

Silahlı münaqişələrdə PUA-ların rolu köklü şəkildə dəyişib. XXI əsrin əvvəllərində dronlar əsasən kəşfiyyat üçün istifadə olunurdusa, bu gün onlar əsas zərbə alətinə çevriliblər.

Hərb sənəti tarixində dönüş nöqtəsi 2020-ci ilin payızında baş verən 44 günlük Vətən müharibəsi oldu. Azərbaycan pilotsuz aviasiyanın tətbiqinin etalon taktikasını dünyaya nümayiş etdirdi. Bayraktar TB2 kəşfiyyat-zərbə komplekslərinin və Harop gəzən sursatlarının (kamikadze dronların) inteqrasiyası Azərbaycan Silahlı Qüvvələrinə şəxsi heyət arasında itkiləri minimuma endirərək, düşmənin eşelonlaşdırılmış hava hücumundan müdafiə (HHM) sistemini, zirehli texnikasını və logistikasını zərgər dəqiqliyi ilə məhv etməyə imkan verdi.

2026-cı ilə qədər PUA-ların hərbi təkamülü yeni mərhələyə çatıb:

FPV-dronlar: Kommersiya ehtiyat hissələrindən yığılan, səngər müharibəsinin taktikasını dəyişən, birinci şəxs baxış bucaqlı (First-Person View) ucuz kamikadze dronlar.

Sürü (pətək) intellekti: Neyroşəbəkələr tərəfindən idarə olunan, insan iştirakı olmadan hədəfləri müstəqil şəkildə bölüşdürməyə və hücumları koordinasiya etməyə qadir olan onlarla pilotsuz aparatdan ibarət qruplar.

Mülki və kommersiya məqsədli istifadə

Hərbi sahədən əlavə, PUA-lar qlobal iqtisadiyyatın ayrılmaz hissəsinə çevrilib:

İnfrastrukturun monitorinqi: Təyyarə tipli dronlar teplovizorların köməyi ilə sızmaları və zədələri aşkar edərək Cənub Qaz Dəhlizinin boru kəmərləri kimi strateji obyektləri müntəzəm olaraq patrul edir.

Aqrar sektor: Aqrodronlar əkinlərin dəqiq multispektral analizi və gübrələrin nöqtəvi çilənməsi üçün istifadə olunur və fermer təsərrüfatlarına milyonlarla dollar qənaət edir.

Logistika: Çətin gedilən regionlara tibbi ləvazimatların çatdırılması və meqapolislərdə yüklərin kommersiya məqsədli ekspress çatdırılması.

Pilotsuz aviasiya dövrü hələ yeni başlayır. Yaxın onilliklərdə kvant sensorlarının, bərk cisimli batareyaların və Süni İntellektin inkişafı PUA-ları həm milli təhlükəsizliyin təmin edilməsində, həm də mülki logistikada əsas alətə çevirəcək.