Naxçıvanın Ordubad rayonu

Naxçıvanın Ordubad rayonu — Azərbaycan Respublikasının Naxçıvan Muxtar Respublikasının şərq ucunda yerləşən, unikal memarlığı, qədim tarixi, əsrarəngiz dağ təbiəti və zəngin mədəni irsi ilə seçilən ən ecazkar inzibati rayonlarından biridir. Zəngəzur silsiləsinin ətəklərində, Araz çayı sahilində yerləşən bu qədim diyar həm Azərbaycanın mədəniyyət paytaxtlarından biri, həm də UNESCO-nun İrs Siyahısına namizəd olan tarixi şəhərçiyi ilə qlobal miqrantda tanınır. Aşağıda Ordubad rayonunun coğrafiyası, qədim tarixi, unikal memarlığı, təbiəti və mədəniyyəti haqqında ən ətraflı məlumat təqdim olunur.

1. Giriş: Coğrafi mövqe, sərhədlər və inzibati bölgü

Ordubad rayonu Naxçıvan Muxtar Respublikasının şərq və cənub-şərq hissəsini əhatə edir.

Şimaldan və şərqdən Ermənistan Respublikası ilə, cənubdan isə Araz çayı boyunca İran İslam Respublikası ilə həmsərhəddir. Qərbdən Muxtar Respublikanın Culfa rayonu ilə əhatə olunmuşdur.

İnzibati mərkəzi qədim və füsunkar Ordubad şəhəridir.

Rayonun tərkibində Aşağı Əylis, Yuxarı Əylis, Biləv, Vanand, Parağa, Nüsnüs və digər qədim kəndlər yerləşir. Relyefi əsasən sıldırımlı dağlar, dərin dərələr və dağ çaylarından ibarətdir.

2. Memarlıq incisi və qədim şəhər planlaşdırması

Ordubad şəhəri özünəməxsus orta əsr şəhərsalma quruluşu ilə ölkənin memarlıq xəzinəsidir:

Şəhərsalma üslubu: Ordubad pilləli şəkildə dağ yamacında salınmışdır. Şəhər ərazisindəki məhəllələr, qədim məscidlər, hamamlar, karvansaralar və üstü örtülü küçələr (keçidlər) orta əsr Şərq memarlığının nadir nümunələridir.

Tarixi abidələr: Rayon ərazisindəki qədim məscidlər, tarixi türbələr və Əylis kəndinin memarlıq abidələri Azərbaycan xalqının zəngin tikinti mədəniyyətini əks etdirir. Ordubad şəhərinin tarixi hissəsi UNESCO-nun Ümumi İrs siyahısına daxil edilmək üçün namizəd siyahısındadır.

3. Təbiət, Ordubad Milli Parkı və ekoturizm

Ordubad təbii landşaftının müxtəlifliyi və heyvanlar aləminin zənginliyi ilə seçilir:

Ordubad Dövlət Təbiət Qoruğu və Milli Park: Zəngəzur Milli Parkının (Akademik Həsən Əliyev adına) ərazisinin böyük bir hissəsi Ordubad rayonuna düşür. Burada nadir heyvan növləri — bezoar keçi, Asiya muflonu, bəbir, eləcə də endemik bitkilər ciddi şəkildə qorunur.

Qapıcıq dağı və dağlıq relyef: Naxçıvanın və Kiçik Qafqazın ən hündür zirvələrindən biri olan Qapıcıq dağı (3904 m) məhz Ordubad rayonunun ərazisində yerləşir.

4. Bağçılıq, təbii sərvətlər və iqtisadiyyat

Ordubad əsrlər boyu bağçılıq və sənətkarlıq mərkəzi kimi şöhrət qazanmışdır:

Məşhur meyvələr: Ordubadın münbit dərələrində yetişən qızıl əhəmi, müxtəlif sort üzümlər, əncir, badam və digər meyvələr öz xüsusi dadı ilə seçilir. Ordubad limonundan hazırlanan məhsullar və yerli delikateslər çox məşhurdur.

Dağ-mədən sənayesi: Rayon ərazisində polimetal filizləri və digər faydalı qazıntı yataqları mövcuddur.