Dezinformasiya (fransız dilindən désinformation, rus dilindən дезинформация) — ictimaiyyəti yanıltmaq, çaşdırmaq və ya müəyyən maraqlar naminə yanlış istiqamətləndirmək məqsədilə qəsdən və bilərəkdən yayılan saxta, uydurma və ya təhrif olunmuş məlumatdır. Dezinformasiya sadə səhv və ya yanlışlıqdan (misinformasiyadan) fərqli olaraq, tamamilə manipulyasiya xarakteri daşıyır. Onun əsas hədəfi oxucularda və ya izləyicilərdə yanlış təəssürat yaratmaq, inamsızlıq toxumu səpmək və müəyyən siyasi, iqtisadi və ya sosial məqsədlərə nail olmaqdır.
Müasir rəqəmsal əsrdə internetin, sosial şəbəkələrin və süni intellekt texnologiyalarının inkişafı dezinformasiyanın yayılma sürətini və miqyasını dəfələrlə artırmışdır. Əsas yayılma formalarına aşağıdakılar daxildir:
Saxta xəbərlər (Fake News): Həqiqətə uyğun olmayan, lakin oxucunun diqqətini çəkmək üçün senzasion başlıqlarla təqdim olunan uydurma xəbərlər.
Deepfake (Dərin saxtakarlıq): Süni intellekt vasitəsilə tanınmış şəxslərin guya dedikləri sözlərin və ya etdikləri hərəkətlərin saxta video və audio formatında hazırlanması.
Troll fabrikləri və bot şəbəkələri: Sosial mediada süni şəkildə rəy formalaşdırmaq, müəyyən fikirləri kütləvi şəkildə yaymaq və ya ictimai müzakirələri manipulyasiya etmək üçün istifadə olunan avtomatlaşdırılmış profillər.
Təhrif olunmuş statistika və ya kontekstdən çıxarılmış faktlar: Məlumatın yalnız bir hissəsinin göstərilərək ümumi mənzərənin saxtalaşdırılması.
Dezinformasiya həm fərdlərin düşüncə tərzinə, həm də dövlətlərin milli təhlükəsizliyinə ciddi təhdidlər yaradır:
İctimai etimadın sarsılması: Vətəndaşların dövlət qurumlarına, media orqanlarına və rəsmi mənbələrə olan inamını zəiflədir.
Kütləvi çaxnaşma və manipulyasiya: Böhran və ya seçki dövrlərində cəmiyyətdə xof, panika və qütbləşmə yaradaraq sosial sabitliyi pozur.
Demokratik proseslərə müdaxilə: Seçkiqabağı kampaniyalarda seçicilərin qərarlarına təsir göstərmək üçün istifadə olunur.
Dezinformasiyaya qarşı qlobal miqyasda kompleks mübarizə tədbirləri həyata keçirilir. Bu sahədə faktların yoxlanılması (fact-checking) platformaları, media savadlılığının artırılması proqramları və qanunvericilik səviyyəsində tənzimləmələr mühüm rol oynayır. Sosial media platformaları saxta hesabların bloklanması, xəbərlərin mənbəyinin yoxlanılması və rəsmi etiketlərin əlavə olunması mexanizmlərini tətbiq edirlər.
Bu mövzulu bölmədə dezinformasiya kampaniyalarına qarşı aparılan mübarizə tədbirlərinə, saxta xəbərlərin ifşa olunmasına, media savadlılığına, rəqəmsal təhlükəsizliyə və bu sahədəki son araşdırmalara dair məlumatlar toplanmışdır.
Bakı 24° C
