Shahed (fars dilindən tərcümədə — "şahid" və ya "şəhid") — HESA şirkəti tərəfindən hazırlanmış İran pilotsuz uçuş aparatları ailəsidir. Xəttin ən tanınmış və kütləvi nümayəndəsi gəzən sursat (kamikadze dron) kimi təsnif edilən Shahed-136 modelidir.
2026-cı ilin yazında baş verən genişmiqyaslı Yaxın Şərq münaqişəsinin reallıqlarında məhz "Şahedlər" Tehranın asimmetrik müharibəsinin əsas alətinə çevrilib. Bu dronlar nəhəng məsafələrdə düşmənin infrastrukturuna kütləvi zərbələr endirməyə və qabaqcıl hava hücumundan müdafiə (HHM) sistemlərini həddindən artıq yükləməyə imkan verir.
Shahed-136-nın səmərəliliyinin sirri yüksək texnologiyalarda deyil, onların şüurlu şəkildə olmamasındadır. Bu silah istehsalda maksimum ucuz (bir ədədin təxmini dəyəri 20 000-dən 50 000 dollara qədərdir) və əlçatan kommersiya komponentlərindən yığılmaq üçün dizayn edilib.
Konstruksiyanın əsas xüsusiyyətləri:
Aerodinamik sxem: "Uçan qanad" (üçbucaqlı forma) sxemi əsasında hazırlanıb ki, bu da konstruksiyanın minimal çəkisi ilə yaxşı uçuş keyfiyyətlərini təmin edir. Gövdə materialları əsasən yüngül plastik və karbon lifidir (karbon).
Güc qurğusu: İtələyici taxta pəri fırladan sadə ikitaktlı porşenli mühərriklə (əksər hallarda Almaniyanın Limbach L550E və ya Çinin Mado MD-550 mühərrikinin nüsxəsi ilə) təchiz olunub. Məhz bu motorun uçuş zamanı çıxardığı xarakterik gurultulu səs drona xalq arasında "moped" və ya "otbiçən" ləqəbini qazandırıb.
Döyüş başlığı: Aparatın burun hissəsində yerləşdirilmiş 40-50 kq partlayıcı maddə daşıyır. Hədəfə dəydikdə dron detonasiya edir və binalara, həmçinin yüngül zirehli texnikaya ciddi ziyan vurur.
Hədəfəalma sistemi: PUA avtonomdur. Ona əvvəlcədən stasionar hədəfin GPS/QLONASS koordinatları daxil edilir. Radioelektron mübarizə (REM) vasitələrinin işi nəticəsində peyk siqnalı itdikdə, dron inersial naviqasiya sistemi (İNS) ilə uçuşu davam etdirir, baxmayaraq ki, bu zaman onun dəqiqliyi nəzərəçarpacaq dərəcədə azalır.
Shahed-136 hərəkət edən hədəfləri ovlamaq üçün nəzərdə tutulmayıb. Onun əsas missiyası stasionar enerji, liman və hərbi infrastrukturu məhv etməkdir.
İranın taktikası həddindən artıq doyurma (yükləmə) konsepsiyasına əsaslanır:
Kütləvi buraxılış: Dronlar maskalanmış konteyner tipli buraxılış qurğularından (çox vaxt adi yük maşınları kimi maskalanır) yaylım atəşi ilə buraxılır. Bir yaylımda 5-dən 20-yə qədər aparat ola bilər.
Çox aşağı yüksəkliklərdə uçuş: Aparatlar relyefə uyğunlaşaraq 50-200 metr yüksəklikdə uçur ki, bu da onları erkən xəbərdarlıq radarları üçün son dərəcə çətin hədəfə çevrir.
İqtisadi tükəndirmə: Ucuz "Şahedlər"dən ibarət "sürü"nün buraxılmasının əsas məqsədi düşməni onların zərərsizləşdirilməsi üçün bahalı zenit raketləri (hər birinin dəyəri bir neçə milyon dollara çata bilər) xərcləməyə məcbur etmək və bununla da ağır ballistik raketlərin zərbəsindən əvvəl HHM arsenalını tükəndirməkdir.
2026-cı ilin martında ABŞ-İsrail koalisiyasının İrana endirdiyi genişmiqyaslı zərbələr fonunda Tehran cavab tədbirləri çərçivəsində öz gəzən sursatlarından kütləvi şəkildə istifadə etməyə başladı.
Bu PUA-ların avtonom uçuş xüsusiyyəti qonşu, neytral dövlətlər üçün nəhəng risklər yaradır. 5 mart 2026-cı ildə Naxçıvan hava limanı ətrafında baş vermiş insidentin göstərdiyi kimi, regionda güclü radioelektron mübarizə (REM) sistemlərinin intensiv tətbiqi GPS siqnallarının boğulmasına səbəb olur. Nəticədə "Şahedlər" kursdan çıxaraq, əsas döyüş əməliyyatları zonasından yüzlərlə kilometr aralıda yerləşən suveren ölkələrin mülki infrastrukturunu təhdid edən idarəolunmaz "kor" mərmilərə çevrilir.
Bakı 10° C
