Roma (Azərb. Roma) — İtaliya Respublikasının paytaxtı və eyni zamanda ölkənin ən böyük, ən qədim, siyasi, iqtisadi və mədəni mərkəzidir. Apennin yarımadasının mərkəzi hissəsində, Tiber çayının sahilində yerləşən bu möhtəşəm şəhər minillik zəngin tarixi irsi, dünya memarlığının şah əsərləri və unikal abidələri ilə haqlı olaraq «Əbədi şəhər» (La Città Eterna) adlandırılır. Roma qədim dünyanın superdövləti olan Roma İmperiyasının paytaxtı kimi bəşər sivilizasiyasının inkişafına misilsiz töhfələr vermiş, hüquq, memarlıq, incəsənət, fəlsəfə və dövlətçilik ənənələrinin formalaşmasında əsas rol oynamışdır. Şəhərin daxilində və ya bilavasitə qonşuluğunda dünyanın katolik mərkəzi olan müstəqil dövlət — Vatikan yerləşir. Aşağıda Romanın yaranma tarixi, antik dövrün qalıqları, intibah dövrü memarlığı, mədəniyyəti, qastronomiyası və müasir inkişafı haqqında ən ətraflı məlumat təqdim olunur.
Rəvayətə görə, Romanın əsəri eramızdan əvvəl 753-cü il aprelin 21-də qardaşlar Romul və Rem tərəfindən qoyulmuşdur. Əfsanəyə əsasən, Lupa adlı dişi qurd tərəfindən əmizdirilən əkizlərdən Romul sonradan qardaşını öldürərək şəhərin ilk hökmdarı olmuş və şəhərə öz adını vermişdir. Coğrafi baxımdan Roma əvvəlcə yeddi təpə üzərində (Palatin, Aventin, Kapitol, Kvirinal, Viminal, Eskilin və Selius) salınmış, zamanla böyüyərək Tirren dənizinə qədər olan əraziləri əhatə etmişdir.
Roma İmperiyasının süqutundan sonra şəhər müxtəlif tarixi sarsıntılar, barbar hücumları və feodal çəkişmələri yaşasa da, Roma Katolik Kilsəsinin və Papalığın mərkəzi kimi öz əhəmiyyətini qoruyub saxlamışdır. İntibah dövründə isə Roma intibah sənətinin və elminin əsas ocaqlarından birinə çevrilmiş, Rafael, Mikelancelo, Karavadjo və Bernini kimi dahi sənətkarlar bu şəhərdə ölməz əsərlər yaratmışlar.
Roma sanki açıq hava muzeyidir. Şəhərin mərkəzi hissəsində qədim dünyanın qüdrətini əks etdirən saysız-hesabsız memarlıq abidələri hələ də əzəmətini qoruyub saxlayır:
Kolizey (Colosseo): Antik dünyanın ən böyük amfiteatrı və Romanın əsas simvoludur. Eramızın 72–80-ci illəri arasında tikilmiş bu nəhəng arena qladiator döyüşləri, vəhşi heyvanlarla mübarizələr və imperator tamaşaları üçün nəzərdə tutulmuşdu. O, təxminən 50 minə yaxın tamaşaçı tutmaq gücünə malik idi.
Roma Forumu (Foro Romano): Qədim Romanın siyasi, hüquqi, dini və ticarət həyatının mərkəzi olmuş geniş arxeoloji kompleksdir. Burada qədim senat binalarının, bazilikaların, zəfər tağlarının və məbədlərin xarabalıqları yerləşir.
Pantheon: Eramızın II əsrində imperator Adrian tərəfindən bütün tanrılara həsr olunaraq tikilmiş qədim məbəddir. Panteon tikildiyi dövrdən bəri özünün dəmir-betonla dəstəklənməyən, tən ortasında işıq daxil olan dairəvi dəlik (okus) yerləşən dünyanın ən böyük beton günbəzi ilə memarlıq tarixində möcüzə hesab olunur.
Palatin təpəsi: Roma imperatorlarının və zadəganlarının dəbdəbəli saraylarının yerləşdiyi, şəhərin ən qədim məskunlaşma nöqtəsidir.
Karakalla hamamları (Terme di Caracalla): Qədim Roma ictimai hamamlarının nəhəng kompleksidir. Buranın təntənəsi və mühəndislik quruluşu antik dövr memarlığının zirvəsini nümayiş etdirir.
Orta əsrlərdən sonra Roma yeni intibah dövrünü yaşamış, şəhərdə yeni meydanlar, kilsələr, saraylar və fontanlar ucaldılmışdır:
Vatikan və Müqəddəs Pyotr Bazilikası: Romanın daxilində yerləşən katolik dünyasının mərkəzidir. Müqəddəs Pyotr kilsəsi dünyanın Ən böyük xristian məbədi olub, Mikelancelonun "Pyeta" heykəli və möhtəşəm günbəzi ilə seçilir. Vatikan muzeylərində isə bəşəriyyət tarixinin ən dəyərli incəsənət əsərləri, o cümlədən Sikstin kapellası (Mikelancelonun divar və tavan rəsmləri) qorunur.
Trevi fontanı (Fontana di Trevi): Roma barokko memarlığının şah əsəridir. Əfsanəyə görə, bu fontana arxa tərəfdən bir sikkə atan insan mütləq bir gün yenidən Romaya qayıdacaqdır.
İspan pilləkənləri (Piazza di Spagna): İspan meydanı ilə Trinita-dei-Monti kilsəsini birləşdirən, turistlərin və yerli sakinlərin sevimli istirahət yerlərindən biri olan monumental barokko pilləkənidir.
Navona meydanı (Piazza Navona): Qədim Domitian stadionunun yerində salınmış, Bernininin məşhur "Dörd çay fontanı" ilə bəzədilmiş uzanan formalı canlı və gözəl meydandır.
Roma yalnız qədim daşlardan ibarət şəhər deyil; o, canlı mədəniyyət ocağıdır. İtalyan kinosunun beşiyi sayılan şəhərdə Çinecitta (Cinecittà) kinostudiyası fəaliyyət göstərir. Burada rejissor Federiko Fellini ("Şirin həyat"), Vitorio De Sika və digər dahi kinematoqrafçılar dünya kino xəzinəsinə daxil olan filmlər çəkmişlər. Roma həm də moda evlərinin (Valentino, Fendi, Bulgari və s.), incəsənət qalereyalarının və teatrların qlobal mərkəzidir.
İtalyan mətbəxi dünya şöhrətlidir və Romanın özünəməxsus qastronomik ənənələri var. Ən məşhur Roma yeməklərinə aşağıdakılar daxildir:
Pasta Karbonara (Spaghetti alla Carbonara) — yumurta, pekorino pendiri, guanciale (donuz ətinin yanaq hissəsi) və qara istiotla hazırlanan klassik yemək.
Kacio e pepe (Cacio e pepe) — sadəcə qara istiot və pendirdən hazırlanan ən qədim Roma makaron növü.
Saltimbokka (Saltimbocca alla Romana) — dana əti dilimləri, adaçayı və şinkadan hazırlanan zərif ət yeməyi.
Suppli — içərisində əриmiş motsarella pendiri olan qızardılmış düyü توپları (kroketlər).
Müasir Roma İtaliyanın siyasi və inzibati mərkəzi olmaqla yanaşı, turizm, maliyyə, İT, telekommunikasiya və xidmət sektorunun inkişaf etdiyi böyük meqapolisdir. Şəhərdə iki əsas beynəlxalq hava limanı (Fiumicino və Ciampino) fəaliyyət göstərir. İctimai nəqliyyat sistemi metro xətləri, avtobuslar və tramvay şəbəkəsindən ibarətdir.
Roma futbol həyatı ilə də seçilir — şəhərin iki əfsanəvi klubu olan AS Roma və SS Lazio arasındakı gərgin rəqabət ("Roma derbisi") dünya futbolununn ən ehtiraslı qarşılaşmalarından biri hesab olunur. Hər il milyonlarla turist qədim tarixi toxuması, dadlı mətbəxi və unikal ab-havası ilə səyahətçiləri heyran edən bu ecazkar şəhəri ziyarət etməyə gəlir.
Bakı 25° C
