Ramazan (həmçinin Ramazan ayı; ərəb. شهر رمضان) — Hicri-qəməri təqviminin doqquzuncu ayı olub, İslam dünyasında ən müqəddəs, şərəfli və xeyirli ay hesab olunur. Qəməri təqvim təxminən 29-30 gündən ibarət olduğu üçün Ramazan ayı hər il miladi təqvimindən təqribən 10-11 gün əvvələ düşür. Bu da onun ilin müxtəlif fəsillərinə (qışın sərin günlərinə və ya yay uzun günlərinə) təsadüf etməsinə səbəb olur. Ramazan ayının bu qədər uca tutulmasının əsas səbəbi müsəlmanların müqəddəs kitabının — Qurani-Kərimin məhz bu ayda nazil olmağa başlamasıdır. Quranın lövhi-məhvfdən dünya səmasına endirildiyi və Həzrəti Məhəmməd peyğəmbərə ilk vəhyin gəldiyi mübarək Qədr gecəsi (Ləylətül-Qədr) məhz bu ayın içərisində gizlənmişdir. Qurani-Kərimdə bu ay barədə buyurulur: "Ramazan ayı elə bir ay ki, insanlara hidayət olaraq, doğru yolun və haqqı batildən ayıranın açıq dəlilləri olaraq Quran onda nazil edilmişdir".
Ramazan ayının əsas sütunu və müsəlmanlara fərz buyurulan beş əsas islam şərtindən biri oruc (ərəb. savm və ya siyam) tutmaqdır. Oruc — sübh azanından (fəcirdən) başlayaraq gün batana qədər (məşrəfə qədər) niyyət edərək yemək, içmək və nəfsi istəklərdən imtina etmək deməkdir. Lakin İslamda oruc sadəcə fiziki məhrumiyyət deyil, həm də mənəvi intizam məktəbidir:
Nəfsin tərbiyəsi: Oruc insanı səbrə, iradəyə, nəfsin istəklərinə hakim olmağa öyrədir. Pis sözlərdən, qeybətdən, yalandan və hər cür pis əməllərdən uzaq durmaq orucun mənəvi tamamlayıcısıdır.
Empatiya və mərhəmət: Toxun aclığı hiss etməsi, kasıbların, ehtiyac içində olanların halını anlaması Ramazan ayında cəmiyyətdə sosial həmrəyliyi və qarşılıqlı yardımlaşmanı ən yüksək səviyyəyə qaldırır.
Ramazan ayı xüsusi ibadət ritmləri və unikal ənənələrlə müşayiət olunur ki, bu da müsəlman cəmiyyətlərində xüsusi bir ab-hava yaradır:
İftar və İmsak: Gün batanda orucun açıldığı vaxt iftar, səhər tezdən oruca başlamazdan əvvəl edilən yemək isə imsak adlanır. İftar süfrələri ailələrin, qohumların, dostların və qonşuların bir araya gəldiyi, qonaqpərvərliyin və səxavətin nümayiş olunduğu müqəddəs görüş məkanına çevrilir.
Təravih namazı: Ramazan aylarına xas olan xüsusi gecə namazlarından biri də tək və ya camaatla məscidlərdə qılınan təravih namazıdır. Bu namaz zamanı gecə boyu Qurani-Kərim oxunur (xətim olunur).
Fitr sədəqəsi (Zəkatül-fitr): Ramazan ayının sonunda, Bayram namazından əvvəl kasıblara, ehtiyaclı insanlara verilməsi vacib olan maddi yardım (fitr sədəqəsi) cəmiyyətdə sosial bərabərliyin təmin olunmasına xidmət edir.
Azərbaycanda və digər müsəlman ölkələrində Ramazan ayı əsrlər boyu qorunub saxlanılan zəngin adət-ənənələrlə zəngindir. İnsanlar bu aya hazırlığı evlərin təmizlənməsi, süfrələrin bolluğu, qohum-əqrəbanın ziyarət edilməsi ilə başlayırlar. Müqəddəs ayın başa çatması isə böyük sevinc və təntənə ilə qeyd olunan Ramazan bayramı (İdil-Fitr) ilə taclanır. Bayram günü müsəlmanlar səhər tezdən oyanır, bayram qüslü alır, təzə paltarlar geyinərək məscidlərə yığışır, bayram namazı qılır və bir-birlərini təbrik edirlər. Böyüklərin ziyarət edilməsi, yetimlərin sevindirilməsi və küsülülərin barışması Ramazan bayramının əsas fəlsəfəsidir.
Bakı 27° C
