Pilotsuz uçuş aparatı (PUA)

Şəxsin cinayət məsuliyyətinə cəlb edilməsi üçün kifayət edən narkotik vasitələrin siyahısı genişləndirilir
Milli Məclis
Şəxsin cinayət məsuliyyətinə cəlb edilməsi üçün kifayət edən narkotik vasitələrin siyahısı genişləndirilir
  • 01 fevral, 2021
  • 13:01
İsrailin PUA-sı Livanla sərhəd əraziyə düşüb
Digər ölkələr
İsrailin PUA-sı Livanla sərhəd əraziyə düşüb
  • 01 fevral, 2021
  • 12:16
Bu gün Türkiyə Milli Təhlükəsizlik Şurası Qarabağdakı vəziyyəti müzakirə edəcək
Qarabağ
Bu gün Türkiyə Milli Təhlükəsizlik Şurası Qarabağdakı vəziyyəti müzakirə edəcək
  • 28 yanvar, 2021
  • 05:38
Qarabağdakı Rusiya-Türkiyə Birgə Monitorinq Mərkəzi fəaliyyətə başlayır
Foto
Qarabağ
Qarabağdakı Rusiya-Türkiyə Birgə Monitorinq Mərkəzi fəaliyyətə başlayır
  • 27 yanvar, 2021
  • 05:17
Ərdoğan: Türkiyənin PUA-ları Qarabağda olduğu kimi müharibə metodlarını dəyişdirib
Qarabağ
Ərdoğan: "Türkiyənin PUA-ları Qarabağda olduğu kimi müharibə metodlarını dəyişdirib"
  • 23 yanvar, 2021
  • 12:59
İsrail Livana məxsus PUA-nı vurub
Digər ölkələr
İsrail Livana məxsus PUA-nı vurub
  • 22 yanvar, 2021
  • 13:38
Azərbaycan yeni dronların istehsalına başlayıb
Qarabağ
Azərbaycan yeni dronların istehsalına başlayıb
  • 21 yanvar, 2021
  • 08:54
Füzulidən Şuşaya qədər davam edən döyüş yolu: Gecə maşınların işıqlarını söndürüb irəliləyirdik
Foto
Multimedia
Füzulidən Şuşaya qədər davam edən döyüş yolu: "Gecə maşınların işıqlarını söndürüb irəliləyirdik"
  • 19 yanvar, 2021
  • 11:33
ANAMA 425 kq partlayıcı maddə aşkarlayıb
Video
Qarabağ
ANAMA 425 kq partlayıcı maddə aşkarlayıb
  • 12 yanvar, 2021
  • 23:40
Karxanalarla bağlı hüquq-mühafizə orqanlarına müraciət edilib
Ekologiya
Karxanalarla bağlı hüquq-mühafizə orqanlarına müraciət edilib
  • 12 yanvar, 2021
  • 12:47
ANAMA: Vətən müharibəsi başlayandan indiyədək 4 546 ədəd piyada əleyhinə mina aşkarlanıb
Foto
Qarabağ
ANAMA: Vətən müharibəsi başlayandan indiyədək 4 546 ədəd piyada əleyhinə mina aşkarlanıb
  • 08 yanvar, 2021
  • 05:51
Vətən müharibəsi qəhrəmanı: Zəngilanı düşməndən ildırım sürəti ilə azad etdik
Foto
Qarabağ
Vətən müharibəsi qəhrəmanı: "Zəngilanı düşməndən ildırım sürəti ilə azad etdik"
  • 08 yanvar, 2021
  • 05:39
Ermənistanın Azərbaycana təzminat ödəməsinin mexanizmi açıqlanıb
Qarabağ
Ermənistanın Azərbaycana təzminat ödəməsinin mexanizmi açıqlanıb
  • 07 yanvar, 2021
  • 09:49
Prezident İlham Əliyevin sədrliyi ilə 2020-ci ilin yekunlarına həsr olunan videoformatda müşavirə keçirilib
Daxili siyasət
Prezident İlham Əliyevin sədrliyi ilə 2020-ci ilin yekunlarına həsr olunan videoformatda müşavirə keçirilib
  • 07 yanvar, 2021
  • 08:20
KİA-nın yeni loqosunun təqdimatı Ginnesin Rekordlar Kitabına düşüb
Biznes
KİA-nın yeni loqosunun təqdimatı Ginnesin Rekordlar Kitabına düşüb
  • 07 yanvar, 2021
  • 06:08
ANAMA sentyabr-dekabr aylarında aşkarlanan mərmilərin sayını açıqladı
Hadisə
ANAMA sentyabr-dekabr aylarında aşkarlanan mərmilərin sayını açıqladı
  • 01 yanvar, 2021
  • 00:04
1 ... 362 363 364 365 366 ... 404

Pilotsuz uçuş aparatları (PUA): hərbi xəbərlər və texnologiya

Pilotsuz uçuş aparatı (PUA), gündəlik dildə tez-tez dron adlandırılır — göyərtəsində heyət (pilot) olmayan, operator tərəfindən məsafədən idarə edilən və ya verilmiş alqoritm üzrə tam avtonom fəaliyyət göstərən hava gəmisidir.

2026-cı ilə qədər PUA sənayesi nəhəng bir sıçrayış edib: ağır və bahalı kəşfiyyat komplekslərindən süni intellektin inteqrasiyasına, mikro-dron sürülərinə və geniş yayılmış kommersiya istifadəsinə qədər. Report.az-ın analitik şöbəsi müasir dünyada pilotsuz sistemlərin arxitekturası, təsnifatı və tətbiqinin ətraflı təhlilini təqdim edir.

Dronun anatomiyası: Müasir PUA necə qurulub?

Ölçüsündən asılı olmayaraq, əksər müasir PUA-lar bir neçə kritik alt sistemdən ibarət oxşar baza arxitekturasına malikdir:

Planer (Gövdə): Aerodinamik xüsusiyyətləri təmin edən, yüngül kompozit materiallardan (karbon, kevlar) hazırlanmış daşıyıcı konstruksiya.

Güc qurğusu: Elektrik mühərrikləri (kompakt kopterlər üçün) və ya daxili yanma mühərrikləri (təyyarə tipli ağır aparatlar üçün).

Uçuş nəzarətçisi (Beyin): Aparatı havada saxlamaq üçün sensorlardan (giroskoplar, akselerometrlər, barometrlər, GPS/QLONASS) gələn məlumatları emal edən və mühərrikləri idarə edən mikroprosessor.

Faydalı yük: Optik-elektron stansiyalar (gündüz və teplovizor kameraları), lazer məsafəölçənləri (LiDAR), rabitə retranslyatorları və ya silah sistemləri.

Rabitə kanalı: Dronla yerüstü idarəetmə stansiyası (YİS) arasında telemetriya və video siqnalın qorunan ötürülməsi sistemi.

Konstruksiya tipinə görə PUA-ların təsnifatı

Pilotsuz aparatın arxitekturası onun uçuş xarakteristikalarını və tətbiq sahəsini müəyyən edir. Üç əsas tip fərqləndirilir:

Multirotorlu (Kopterlər): Bir neçə daşıyıcı pəri olan aparatlar (kvadrokopterlər, heksakopterlər).

Üstünlükləri: Şaquli qalxma və enmə (VTOL), bir nöqtədə asılı qalma qabiliyyəti, yüksək manevr imkanları.

Mənfi cəhətləri: Yüksək enerji sərfi səbəbindən aşağı sürət və qısa uçuş müddəti.

Təyyarə tipli (Qanad): Sabit qanadın aerodinamik qaldırıcı gücündən istifadə edən aparatlar.

Üstünlükləri: Yüksək sürət, böyük məsafələri qət etmə və on saatlarla havada qalma qabiliyyəti (məsələn, Global Hawk strateji dronları).

Mənfi cəhətləri: Katapult və ya uçuş-enmə zolağı tələb edir.

Hibrid (VTOL): Hər iki tipin üstünlüklərini özündə birləşdirir — rotorlar vasitəsilə şaquli qalxır və daha sonra qanad üzərində üfüqi uçuşa keçir.

Hərbi tətbiq və Azərbaycanın tarixi təcrübəsi

Silahlı münaqişələrdə PUA-ların rolu köklü şəkildə dəyişib. XXI əsrin əvvəllərində dronlar əsasən kəşfiyyat üçün istifadə olunurdusa, bu gün onlar əsas zərbə alətinə çevriliblər.

Hərb sənəti tarixində dönüş nöqtəsi 2020-ci ilin payızında baş verən 44 günlük Vətən müharibəsi oldu. Azərbaycan pilotsuz aviasiyanın tətbiqinin etalon taktikasını dünyaya nümayiş etdirdi. Bayraktar TB2 kəşfiyyat-zərbə komplekslərinin və Harop gəzən sursatlarının (kamikadze dronların) inteqrasiyası Azərbaycan Silahlı Qüvvələrinə şəxsi heyət arasında itkiləri minimuma endirərək, düşmənin eşelonlaşdırılmış hava hücumundan müdafiə (HHM) sistemini, zirehli texnikasını və logistikasını zərgər dəqiqliyi ilə məhv etməyə imkan verdi.

2026-cı ilə qədər PUA-ların hərbi təkamülü yeni mərhələyə çatıb:

FPV-dronlar: Kommersiya ehtiyat hissələrindən yığılan, səngər müharibəsinin taktikasını dəyişən, birinci şəxs baxış bucaqlı (First-Person View) ucuz kamikadze dronlar.

Sürü (pətək) intellekti: Neyroşəbəkələr tərəfindən idarə olunan, insan iştirakı olmadan hədəfləri müstəqil şəkildə bölüşdürməyə və hücumları koordinasiya etməyə qadir olan onlarla pilotsuz aparatdan ibarət qruplar.

Mülki və kommersiya məqsədli istifadə

Hərbi sahədən əlavə, PUA-lar qlobal iqtisadiyyatın ayrılmaz hissəsinə çevrilib:

İnfrastrukturun monitorinqi: Təyyarə tipli dronlar teplovizorların köməyi ilə sızmaları və zədələri aşkar edərək Cənub Qaz Dəhlizinin boru kəmərləri kimi strateji obyektləri müntəzəm olaraq patrul edir.

Aqrar sektor: Aqrodronlar əkinlərin dəqiq multispektral analizi və gübrələrin nöqtəvi çilənməsi üçün istifadə olunur və fermer təsərrüfatlarına milyonlarla dollar qənaət edir.

Logistika: Çətin gedilən regionlara tibbi ləvazimatların çatdırılması və meqapolislərdə yüklərin kommersiya məqsədli ekspress çatdırılması.

Pilotsuz aviasiya dövrü hələ yeni başlayır. Yaxın onilliklərdə kvant sensorlarının, bərk cisimli batareyaların və Süni İntellektin inkişafı PUA-ları həm milli təhlükəsizliyin təmin edilməsində, həm də mülki logistikada əsas alətə çevirəcək.