Pilotsuz uçuş aparatı (PUA)

Səlcuq Bayraqdar: “Azərbaycanda yeni müəssisə qurmağı planlaşdırırıq”
İKT
Səlcuq Bayraqdar: “Azərbaycanda yeni müəssisə qurmağı planlaşdırırıq”
  • 08 fevral, 2022
  • 12:07
Ukrayna “Bayraktar”larla təlim keçirəcək
Region
Ukrayna “Bayraktar”larla təlim keçirəcək
  • 08 fevral, 2022
  • 10:18
Azərbaycanda Akıncı pilotsuz uçuş aparatları istehsal edilə bilər
İKT
Azərbaycanda "Akıncı" pilotsuz uçuş aparatları istehsal edilə bilər
  • 07 fevral, 2022
  • 13:47
Rəşad Nəbiyev: “Builki “TEKNOFEST” Azərbaycan-Türkiyə qardaşlığı nümunəsidir”
İKT
Rəşad Nəbiyev: “Builki “TEKNOFEST” Azərbaycan-Türkiyə qardaşlığı nümunəsidir”
  • 07 fevral, 2022
  • 06:26
Bu il Azərbaycanda keçiriləcək TEKNOFEST tədbirinin detalları açıqlanıb
İKT
Bu il Azərbaycanda keçiriləcək "TEKNOFEST" tədbirinin detalları açıqlanıb
  • 07 fevral, 2022
  • 06:19
Almaniyanın müdafiə naziri təcili olaraq dronların alınmasına çağırıb
Digər ölkələr
Almaniyanın müdafiə naziri təcili olaraq dronların alınmasına çağırıb
  • 07 fevral, 2022
  • 00:49
Ərdoğanın Ukraynaya səfəri - Türkiyə dünyada barışdırıcı gücə çevrilir
Analitika
Ərdoğanın Ukraynaya səfəri - Türkiyə dünyada barışdırıcı gücə çevrilir
  • 04 fevral, 2022
  • 09:24
Türkiyə və Ukrayna birgə PUA istehsal edəcək
Region
Türkiyə və Ukrayna birgə PUA istehsal edəcək
  • 03 fevral, 2022
  • 15:33
Türkiyə Ukraynada “Bayraktar” istehsal edəcək zavod tikəcək
Region
Türkiyə Ukraynada “Bayraktar” istehsal edəcək zavod tikəcək
  • 03 fevral, 2022
  • 10:11
Azərbaycan gömrüyü şahmat lövhəsindən külli midarda narkotik vasitə aşkar edib
Foto
İnfrastruktur
Azərbaycan gömrüyü şahmat lövhəsindən külli midarda narkotik vasitə aşkar edib
  • 01 fevral, 2022
  • 12:25
Bakı İdman Sarayında dron şousu keçirilib
Foto
Fərdi
Bakı İdman Sarayında dron şousu keçirilib
  • 01 fevral, 2022
  • 09:24
Türkiyə Silahlı Qüvvələri 172 terrorçunu zərərsizləşdirib
Region
Türkiyə Silahlı Qüvvələri 172 terrorçunu zərərsizləşdirib
  • 30 yanvar, 2022
  • 10:01
Kərəm Mustafayev: Naxçıvan Qoşunlarının döyüş potensialı daha da artırılıb
Hərbi
Kərəm Mustafayev: "Naxçıvan Qoşunlarının döyüş potensialı daha da artırılıb"
  • 29 yanvar, 2022
  • 16:26
Naxçıvan Qarnizonu Qoşunlarında 2021-ci tədris ilinin nəticələri ilə bağlı yekun müşavirə keçirilib
Hərbi
Naxçıvan Qarnizonu Qoşunlarında 2021-ci tədris ilinin nəticələri ilə bağlı yekun müşavirə keçirilib
  • 29 yanvar, 2022
  • 15:54
Qırğızıstan Tacikistanı danışıqlar masasına əyləşməyə çağırıb
Region
Qırğızıstan Tacikistanı danışıqlar masasına əyləşməyə çağırıb
  • 27 yanvar, 2022
  • 20:23
Ukrayna müdafiə nazirinin müavini: Ordumuz 2014-cü ilin ordusu deyil - MÜSAHİBƏ
Xarici siyasət
Ukrayna müdafiə nazirinin müavini: "Ordumuz 2014-cü ilin ordusu deyil" - MÜSAHİBƏ
  • 27 yanvar, 2022
  • 13:15
1 ... 340 341 342 343 344 ... 404

Pilotsuz uçuş aparatları (PUA): hərbi xəbərlər və texnologiya

Pilotsuz uçuş aparatı (PUA), gündəlik dildə tez-tez dron adlandırılır — göyərtəsində heyət (pilot) olmayan, operator tərəfindən məsafədən idarə edilən və ya verilmiş alqoritm üzrə tam avtonom fəaliyyət göstərən hava gəmisidir.

2026-cı ilə qədər PUA sənayesi nəhəng bir sıçrayış edib: ağır və bahalı kəşfiyyat komplekslərindən süni intellektin inteqrasiyasına, mikro-dron sürülərinə və geniş yayılmış kommersiya istifadəsinə qədər. Report.az-ın analitik şöbəsi müasir dünyada pilotsuz sistemlərin arxitekturası, təsnifatı və tətbiqinin ətraflı təhlilini təqdim edir.

Dronun anatomiyası: Müasir PUA necə qurulub?

Ölçüsündən asılı olmayaraq, əksər müasir PUA-lar bir neçə kritik alt sistemdən ibarət oxşar baza arxitekturasına malikdir:

Planer (Gövdə): Aerodinamik xüsusiyyətləri təmin edən, yüngül kompozit materiallardan (karbon, kevlar) hazırlanmış daşıyıcı konstruksiya.

Güc qurğusu: Elektrik mühərrikləri (kompakt kopterlər üçün) və ya daxili yanma mühərrikləri (təyyarə tipli ağır aparatlar üçün).

Uçuş nəzarətçisi (Beyin): Aparatı havada saxlamaq üçün sensorlardan (giroskoplar, akselerometrlər, barometrlər, GPS/QLONASS) gələn məlumatları emal edən və mühərrikləri idarə edən mikroprosessor.

Faydalı yük: Optik-elektron stansiyalar (gündüz və teplovizor kameraları), lazer məsafəölçənləri (LiDAR), rabitə retranslyatorları və ya silah sistemləri.

Rabitə kanalı: Dronla yerüstü idarəetmə stansiyası (YİS) arasında telemetriya və video siqnalın qorunan ötürülməsi sistemi.

Konstruksiya tipinə görə PUA-ların təsnifatı

Pilotsuz aparatın arxitekturası onun uçuş xarakteristikalarını və tətbiq sahəsini müəyyən edir. Üç əsas tip fərqləndirilir:

Multirotorlu (Kopterlər): Bir neçə daşıyıcı pəri olan aparatlar (kvadrokopterlər, heksakopterlər).

Üstünlükləri: Şaquli qalxma və enmə (VTOL), bir nöqtədə asılı qalma qabiliyyəti, yüksək manevr imkanları.

Mənfi cəhətləri: Yüksək enerji sərfi səbəbindən aşağı sürət və qısa uçuş müddəti.

Təyyarə tipli (Qanad): Sabit qanadın aerodinamik qaldırıcı gücündən istifadə edən aparatlar.

Üstünlükləri: Yüksək sürət, böyük məsafələri qət etmə və on saatlarla havada qalma qabiliyyəti (məsələn, Global Hawk strateji dronları).

Mənfi cəhətləri: Katapult və ya uçuş-enmə zolağı tələb edir.

Hibrid (VTOL): Hər iki tipin üstünlüklərini özündə birləşdirir — rotorlar vasitəsilə şaquli qalxır və daha sonra qanad üzərində üfüqi uçuşa keçir.

Hərbi tətbiq və Azərbaycanın tarixi təcrübəsi

Silahlı münaqişələrdə PUA-ların rolu köklü şəkildə dəyişib. XXI əsrin əvvəllərində dronlar əsasən kəşfiyyat üçün istifadə olunurdusa, bu gün onlar əsas zərbə alətinə çevriliblər.

Hərb sənəti tarixində dönüş nöqtəsi 2020-ci ilin payızında baş verən 44 günlük Vətən müharibəsi oldu. Azərbaycan pilotsuz aviasiyanın tətbiqinin etalon taktikasını dünyaya nümayiş etdirdi. Bayraktar TB2 kəşfiyyat-zərbə komplekslərinin və Harop gəzən sursatlarının (kamikadze dronların) inteqrasiyası Azərbaycan Silahlı Qüvvələrinə şəxsi heyət arasında itkiləri minimuma endirərək, düşmənin eşelonlaşdırılmış hava hücumundan müdafiə (HHM) sistemini, zirehli texnikasını və logistikasını zərgər dəqiqliyi ilə məhv etməyə imkan verdi.

2026-cı ilə qədər PUA-ların hərbi təkamülü yeni mərhələyə çatıb:

FPV-dronlar: Kommersiya ehtiyat hissələrindən yığılan, səngər müharibəsinin taktikasını dəyişən, birinci şəxs baxış bucaqlı (First-Person View) ucuz kamikadze dronlar.

Sürü (pətək) intellekti: Neyroşəbəkələr tərəfindən idarə olunan, insan iştirakı olmadan hədəfləri müstəqil şəkildə bölüşdürməyə və hücumları koordinasiya etməyə qadir olan onlarla pilotsuz aparatdan ibarət qruplar.

Mülki və kommersiya məqsədli istifadə

Hərbi sahədən əlavə, PUA-lar qlobal iqtisadiyyatın ayrılmaz hissəsinə çevrilib:

İnfrastrukturun monitorinqi: Təyyarə tipli dronlar teplovizorların köməyi ilə sızmaları və zədələri aşkar edərək Cənub Qaz Dəhlizinin boru kəmərləri kimi strateji obyektləri müntəzəm olaraq patrul edir.

Aqrar sektor: Aqrodronlar əkinlərin dəqiq multispektral analizi və gübrələrin nöqtəvi çilənməsi üçün istifadə olunur və fermer təsərrüfatlarına milyonlarla dollar qənaət edir.

Logistika: Çətin gedilən regionlara tibbi ləvazimatların çatdırılması və meqapolislərdə yüklərin kommersiya məqsədli ekspress çatdırılması.

Pilotsuz aviasiya dövrü hələ yeni başlayır. Yaxın onilliklərdə kvant sensorlarının, bərk cisimli batareyaların və Süni İntellektin inkişafı PUA-ları həm milli təhlükəsizliyin təmin edilməsində, həm də mülki logistikada əsas alətə çevirəcək.