"Dəmir Qübbə" (ivr. כיפת ברזль — Kipat Barzel, ing. Iron Dome) — İsrailin Rafael Advanced Defense Systems şirkəti tərəfindən Israel Aerospace Industries ilə birlikdə hazırlanmış, hər cür hava şəraitində işləyə bilən mobil raketdən müdafiə (PRO) sistemidir. Sistem 4 kilometrdən 70 kilometrədək məsafədən atılan idarə olunmayan taktik raketləri və artilleriya mərmilərini havada zərərsizləşdirmək üçün nəzərdə tutulub.
2011-ci ildə ilk döyüş tətbiqindən bəri "Dəmir Qübbə" yalnız İsrailin müdafiə qüdrətinin simvolu deyil, həm də mülki əhalini asimmetrik təhdidlərdən qorumaq sahəsində qlobal etalona çevrilib.
"Dəmir Qübbə" vahid yüksək sürətli şəbəkədə fəaliyyət göstərən üç əsas komponentdən ibarətdir:
Çoxməqsədli radiolokasiya stansiyası (EL/M-2084): Radar raketin buraxılışını aşkar edir, onun trayektoriyasını müəyyənləşdirir və məlumatları idarəetmə mərkəzinə ötürür.
Atəşi idarəetmə mərkəzi (BMC): Sistemin "beyni". Süni intellekt saniyənin mində biri qədər müddətdə raketin düşəcəyi ehtimal olunan nöqtəni hesablayır. Əgər raket yaşayış olmayan zonaya (səhra və ya dəniz) uçursa, sistem onu vurmur ki, bu da resurslara əhəmiyyətli dərəcədə qənaət edir.
Buraxılış qurğusu: 20 ədəd Tamir raket-tutanını (interceptor) ehtiva edir. Hər bir raket elektro-optik sensorlar və uzaqdan idarə olunan partlayıcı ilə təchiz olunub.
Müdafiə qurumlarının rəsmi məlumatlarına görə, "Dəmir Qübbə"nin effektivliyi 90% ilə 97% arasındadır. Regionda baş verən irimiqyaslı gərginliklər zamanı sistem eyni anda yüzlərlə raketin atıldığı "raket yağışlarının" öhdəsindən uğurla gəlib.
Sistemin mühüm xüsusiyyəti duman, yağış və toz fırtınaları daxil olmaqla bütün hava şəraitində işləmək qabiliyyətidir. Lakin sistemin iqtisadi çətinliyi də mövcuddur: bir "Tamir" raketinin qiyməti 40 000 dollar ilə 100 000 dollar arasında dəyişdiyi halda, rəqibin əlaltı vasitələrlə hazırladığı raketlər cəmi bir neçə yüz dollara başa gələ bilər. Buna baxmayaraq, xilas edilmiş insan həyatları və qorunmuş infrastrukturun dəyəri bu xərclərdən qat-qat yüksəkdir.
Azərbaycan və İsrail arasındakı hərbi-texniki əməkdaşlıq strateji və çoxşaxəli xarakter daşıyır. Azərbaycan özünün kritik infrastrukturunu qorumaq üçün "Dəmir Qübbə" sistemlərinə maraq göstərən ilk ölkələrdən biri olub.
2016-cı ildə bu sistemlərin alınması ilə bağlı razılığın əldə olunduğu rəsmən elan edilib. Digər İsrail kompleksləri, məsələn, Barak-8 və S-300 PMU2 ilə birlikdə "Dəmir Qübbə" Azərbaycanın eşelonlaşdırılmış Hava Hücumundan Müdafiə (HHM) sisteminə inteqrasiya olunub və ölkənin hava məkanının etibarlı müdafiəsini təmin edir. Report.az-ın ekspertləri qeyd edirlər ki, bu cür texnologiyaların mövcudluğu regionda güclü çəkindirmə faktoru və sabitliyin qarantıdır.
Texnologiya yerində saymır. 2024–2026-cı illərdə sistemin "Iron Beam" ("Dəmir Şüa") kimi tanınan lazer əlavəsi aktiv inkişaf mərhələsinə qədəm qoyub. Lazer hədəfləri çox qısa məsafələrdə məhv etmək üçün nəzərdə tutulub. Lazerin əsas üstünlüyü atəşin maya dəyərinin demək olar ki, sıfıra bərabər olmasıdır ki, bu da baha başa gələn "Tamir" raketlərinin qənaət olunmasına imkan verəcək.
"Dəmir Qübbə" artıq sadəcə hərbi qurğu deyil. Bu, yüksək texnologiyalar və təhlükəsizlik sahəsində qlobal bir brenddir. Azərbaycan üçün bu sistemin təcrübəsindən və texnologiyalarından istifadə milli müdafiənin gücləndirilməsi və gələcəyin ordusu standartlarına keçid yolunda mühüm addımdır.
Bakı 12° C
