31 mart, Azərbaycan öz tarixinin ən faciəli tarixlərindən birini qeyd edir — Azərbaycanlıların Soyqırımı Günü. 1918-ci il yazında baş verən hadisələr azərbaycanlı əhalinin öz tarixi torpaqlarında etnik təmizləməyə və məhv edilməsinə yönəlmiş kütləvi terrorun misli görünməmiş aktı oldu.
Bu gün, 2026-cı ildə, Azərbaycan ərazi bütövlüyünü və suverenliyini tam bərpa etdiyi bir vaxtda, yüz il əvvəlki hadisələrə müraciət etmək qurban kompleksinin formalaşdırılması deyil, tarixi yaddaşın qorunmasının və gələcəkdə bu cür cinayətlərin qarşısının alınmasının ən vacib aktıdır.
1918-ci il martın 30-dan aprelin 3-dək baş verən faciə kortəbii üsyan deyildi. Bu, erməni "Daşnaksütyun" partiyasının silahlı dəstələri tərəfindən Stepan Şaumyanın başçılıq etdiyi Bakı Sovetinin (Bakı Kommunasının) bolşevik rəhbərliyinin dəstəyi ilə həyata keçirilən diqqətlə planlaşdırılmış cəza aksiyası idi.
Rusiya imperiyasının çöküşündən sonra yaranmış siyasi xaosdan istifadə edən birləşmiş bolşevik-daşnak qüvvələri "əksinqilabi ünsürlərlə" mübarizə bəhanəsi ilə dinc müsəlman əhaliyə qarşı amansız terror tətbiq etdilər.
Episentr — Bakı: Cəmi bir neçə gün ərzində Bakıda xüsusi qəddarlıqla 12 mindən çox dinc azərbaycanlı öldürüldü. Şəhərin tarixi binaları ("Kaspi" qəzetinin redaksiya binası, İsmailiyyə binası və Təzəpir məscidi daxil olmaqla) artilleriya atəşinə məruz qaldı və yandırıldı.
Qırğının coğrafiyasının genişlənməsi: Qırğın paytaxtla məhdudlaşmadı. Cəza dəstələri Şamaxı, Quba, Xaçmaz, Lənkəran, Hacıqabul, Salyan və Zəngəzurda kütləvi pogromlar törətdilər.
İtkilərin miqyası: Sonradan Azərbaycan Demokratik Respublikası (ADR) hökuməti tərəfindən yaradılmış Fövqəladə İstintaq Komissiyasının qiymətləndirmələrinə görə, qurbanların sayı on minlərlə idi. Yüzlərlə azərbaycanlı kəndi tamamilə məhv edildi.
Sovet hakimiyyəti illərində 1918-ci il mart hadisələri haqqında həqiqət diqqətlə gizlədilir və ya ideoloji klişelərlə təhrif edilirdi ("müsavatçıların qiyamının yatırılması" kimi təqdim olunurdu). Tarixi ədalət yalnız Azərbaycan müstəqilliyini qazandıqdan sonra bərpa edildi.
Dönüş nöqtəsi Ümummilli lider Heydər Əliyevin 26 mart 1998-ci il tarixli "Azərbaycanlıların soyqırımı haqqında" Fərmanı oldu.
Bu tarixi sənəd üç fundamental vəzifəni yerinə yetirdi:
1918-ci il hadisələrinə məhz soyqırımı aktı kimi aydın və qətiyyətli siyasi-hüquqi qiymət verdi.
31 martı rəsmi olaraq Azərbaycanlıların Soyqırımı Günü elan etdi.
Beynəlxalq arenada erməni millətçiliyinin sistemli və elmi əsaslara söykənən ifşasının başlanğıcını qoydu.
Azərbaycanlıların müasir nəsli üçün 31 mart yaddaşı danılmaz maddi sübutlara əsaslanır. 2007-ci ildə Quba kütləvi məzarlığının aşkar edilməsi və onun yerində Soyqırımı Memorial Kompleksinin yaradılması daşnakların vəhşiliklərinin gözlə görünən, qandonduran sübutu oldu.
Report.az-ın analitik şöbəsi vurğulayır: dayanmayan qlobal informasiya müharibələri şəraitində mart soyqırımı haqqında həqiqətin dünya ictimaiyyətinə çatdırılması diplomatiya və diasporanın ən vacib prioriteti olaraq qalır. Güclü dövlətin və döyüşə hazır ordunun mövcudluğu bu gün 1918-ci il hadisələrinin Azərbaycan torpağında bir daha heç vaxt təkrarlanmayacağının əsas və yeganə təminatıdır.
31 mart — dərin kədər günüdür, lakin eyni zamanda milli birlik günüdür. On minlərlə günahsız qurbanın xatirəsini yad edərək, müasir Azərbaycan dünyaya öz xalqını, öz dövlətçiliyini və öz tarixi həqiqətini qorumaq üçün sarsılmaz iradəsini nümayiş etdirir.
Bakı 9° C
