Qızıl sadəcə zərgərlik məmulatlarının hazırlandığı gözəl metal deyil. Dünya iqtisadiyyatında o, unikal maliyyə aktivi, əsas "qoruyucu" alət və qlobal sabitliyin barometridir.
Qızılın qiyməti — alıcıların və satıcıların fiziki metal (külçələr, sikkələr) və ya ona bağlı olan maliyyə müqavilələri (fyuçerslər, fond səhmləri) ilə əməliyyatlar aparmağa hazır olduqları cari bazar dəyəridir. Çox vaxt qiymət troy unsiyası (təxminən 31,1 qram) üçün ABŞ dolları ilə ölçülür.
Qızıl müasir iqtisadiyyatda bir neçə kritik funksiyanı yerinə yetirir:
İnflyasiya və böhranlardan qorunma: Kağız pullar zamanla dəyərdən düşür, şirkətlər isə müflis ola bilər. Qızıl isə daxili dəyərə malikdir və fiziki olaraq məhv edilə bilməz. İnvestorlar kapitallarının alıcılıq qabiliyyətini qorumaq üçün onu alırlar.
Dövlətlərin ehtiyat aktivi: Dünyanın bütün mərkəzi bankları (o cümlədən Azərbaycan Mərkəzi Bankı) öz qızıl-valyuta ehtiyatlarının bir hissəsini qızıl külçələrdə saxlayır. Bu, qlobal sarsıntılar və ya sanksiyalar zamanı dövlətin maliyyə müstəqilliyinə zəmanət verir.
Sənaye və zərgərlər üçün oriyentir: Xammalın dəyəri zərgərlik məmulatlarının, həmçinin unikal keçirici xüsusiyyətlərinə görə qızılın istifadə edildiyi elektronika və tibbi avadanlıqların son qiymətini birbaşa müəyyən edir.
Spekulyativ alət: Birjalardakı treyderlər qızılı ucuz alıb baha sataraq onun məzənnə dalğalanmalarından qazanc əldə edirlər.
Dünyada heç bir hökumət, prezident və ya bank qızılın qiymətini birbaşa göstərişlə (direktiv olaraq) müəyyən edə bilməz. O, yalnız azad bazar ticarətində formalaşır.
Dünya qiymətinin müəyyən edildiyi əsas platformalar bunlardır:
London Qiymətli Metallar Bazarı İştirakçıları Assosiasiyası (LBMA): Burada "London fiksinqi" adlanan proses baş verir. Gündə iki dəfə ən böyük banklar fiziki qızılın cari tələb və təklifini tarazlaşdıran qiymət barədə razılığa gəlirlər. Bu göstərici bütün dünya üçün etalona çevrilir.
Nyu-Yorkdakı COMEX birjası: Burada metalın özündən çox, onun üzərindəki kağız müqavilələri (fyuçerslər) alınıb satılır.
Qızılın qiyməti dünya hadisələrinə həssaslıqla reaksiya verən canlı orqanizmdir. Əsas təsir amilləri:
ABŞ dollarının məzənnəsi: Ənənəvi olaraq qızıl və dollar əks istiqamətlərdə hərəkət edir. Qızıl dollarla satıldığı üçün, Amerika valyutasının zəifləməsi metalı başqa valyutası olan alıcılar üçün daha ucuz və cəlbedici edir ki, bu da tələbi və qiyməti yuxarı itələyir.
ABŞ FES-in (Federal Ehtiyat Sistemi) faiz dərəcələri: Qızıl (bank əmanətlərindən və ya istiqrazlardan fərqli olaraq) passiv gəlir gətirmir. Əgər mərkəzi banklar faiz dərəcələrini aşağı salarsa, pulu bankda saxlamaq sərfəli olmur və investorlar kapitallarını qızıla yönəldərək onun qiymətini qaldırırlar.
Geosiyasət və qorxu: Müharibələr, pandemiyalar, ticarət münaqişələri və siyasi qeyri-sabitlik investorları təşvişə salır və onları riskli aktivlərdən (səhmlərdən) "sakit limana" — qızıla keçməyə məcbur edir.
Fiziki tələb və təklif: Yerin təkindən qızıl hasilatı mürəkkəb və məhdud bir prosesdir. Əgər zərgərlik tələbatı (məsələn, Hindistan və ya Çində toy mövsümündə) artarsa və hasilat buna yetişə bilməzsə, qiymət qalxır.
Hazırda dünya qızıl bazarı tarixi bum yaşayır. Qiymət inamla rekord səviyyələrdə qərarlaşıb və troy unsiyası $2,580-dan baha satılır.
Bu niyə məhz indi baş verir?
Dedollarizasiya: Bir çox ölkələrin (xüsusilə Çin, Hindistan və BRİKS ölkələri) mərkəzi bankları ABŞ dollarından və Amerika maliyyə sistemindən asılılıqlarını azaltmağa çalışaraq minlərlə ton fiziki qızıl alırlar.
Geosiyasi gərginlik: Yaxın Şərqdəki qeyri-sabitlik, Qırmızı dənizdəki gəmiçilik böhranı və qlobal qeyri-müəyyənlik investorları öz risklərini sığortalamağa məcbur edir.
İqtisadi gözləntilər: İnvestorlar dünya mərkəzi banklarının iqtisadiyyatı stimullaşdırmaq üçün faiz dərəcələrini aşağı salmaq məcburiyyətində qalacağı ehtimalını qiymətə daxil edirlər ki, bu da qızılı riyazi baxımdan daha sərfəli aktivə çevirir.
Bu gün qızıl dünyanın öz gələcəyindən nə dərəcədə narahat olduğunun indikatorudur. Təşviş nə qədər yüksəkdirsə, metal bir o qədər bahadır.
Bakı 24° C
