Qax rayonu Azərbaycan Respublikasının şimal-qərb hissəsində, Böyük Qafqaz dağlarının cənub yamaclarında və Baş Qafqaz silsiləsinin ətəklərində yerləşən ölkənin ən səfalı və ecazkar bölgələrindən biridir. Rayon şimaldan Rusiya Federasiyası (Dağıstan), qərbdən Zaqatala, şərqdən Şəki rayonları, cənubdan isə Gürcüstan Respublikası ilə həmsərhəddir. Qaxın relyefi olduqca mürəkkəb və kontrastlıdır; şimal hissəsində uca dağ zirvələri (Qafqaz dağları), mərkəzi hissədə dağarası dərələr, cənubda isə Alazan-Əyriçay vadisinin münbit düzənlikləri yerləşir.
Rayonun iqlimi müxtəlifliyi ilə seçilir — dağlıq zonalarda qış sərt və qarlı, yay sərin və mülayim keçərkən, düzənlik hissələrdə subtropik və mülayim isti iqlim üstünlük təşkil edir. Qaxın ərazisindən axan gur dağ çayları (Kürmükçay, İlisuçay, Qumçay və s.) əsrarəngiz dərələr və kanyondan ibarət təbii mənzərələr yaradır. Rayonun əhəmiyyətli hissəsi sıx meşələrlə (palıd, fıstıq, qarağac, vələs, şam və s.) örtülmüşdür. Bu zəngin flora və fauna aləmi (Qanıx-Əyriçay Dövlət Təbiət Qoruğu və İlisu Dövlət Təbiət Qoruğu) ekoturizmin inkişafı üçün misilsiz şərait yaradır.
Qax torpağı minilliklərlə ölçülən dərin tarixə və zəngin mədəni irsə malikdir. Müxtəlif dövrlərdə Qafqaz Albaniyasının, müxtəlif feodal dövlətlərinin və el Sultanlığının tərkibində olmuş bu bölgədə bir çox unikal memarlıq və tarix abidələri qorunub saxlanılmışdır:
Qafqaz Albaniyasının izləri: Qum kəndində yerləşən V–VI əsrlərə aid qədim Alban bazilikası (Qum məbədi), Ləkit kəndindəki dairəvi alban məbədi (memarlıq baxımından dünya miqyasında nadir nümunələrdən biri) bölgənin qədim xristianlıq və memarlıq tarixini əks etdirir.
Orta əsr qalaları və istehkamları: İlisu kəndində yerləşən Sumu qala (XVII əsr), Şamilqala, həmçinin tarixi dağ keçidlərini qoruyan qədim qala divarları Qaxın strateji və hərbi keçmişindən xəbər verir.
Mədəni müxtəliflik: Qaxda azərbaycanlılarla yanaşı müxtəlif etnik qruplar (saxurlar, ingiloylar) yaşayır ki, bu da bölgəyə xüsusi mədəni rəngarənglik, unikal adət-ənənələr, mətbəx və folklor nümunələri qatır.
Qax rayonunun turizm xəritəsində İlisu kəndi xüsusi yer tutur. Qədim tarixi, dağların qoynunda yerləşməsi, şəlalələri (o cümlədən məşhur Ram-ram şəlaləsi) və müalicəvi mineral bulaqları buranı il boyu turizm mərkəzinə çevirir. Rayonda fəaliyyət göstərən sanatoriyalar, istirahət mərkəzləri, kotteclər və kənd qonaqpərvərliyi (agro-tourism) obyektləri həm yerli, həm də xarici turistlərin böyük marağına səbəb olur. Dağ turizmi, trekinq marşrutları, atüstü gəzintilər və ekoloji turlar Qaxın turizm potensialını durmadan gücləndirir.
Qax rayonunun iqtisadiyyatının əsasını kənd təsərrüfatı, xüsusilə də bitkiçilik, heyvandarlıq, bağçılıq, tütünçülük və baramaçılıq təşkil edir:
Bitkiçilik və bağçılıq: Münbit Alazan vadisi taxıl, tərəvəz və bostan məhsullarının becərilməsi üçün geniş imkanlar açır. Eyni zamanda, rayonda qoz, fındıq və müxtəlif meyvə bağları geniş yayılmışdır.
Heyvandarlıq və arıçılıq: Alp və subalp otlaqları heyvandarlığın inkişafına stimullaşdırır. Zəngin bitki örtüyü sayəsində istehsal olunan Qax balı öz yüksək keyfiyyəti və dadı ilə seçilir.
Milli mətbəx və sənətkarlıq: Qax mətbəxi (xüsusilə sürhüllü, çığırtma və yerli xəmir xörəkləri) qastronomik turizmin inkişafında mühüm rol oynayır. Xalçapətox, xarratlıq və digər xalq sənətkarlığı növləri də qorunub saxlanılır.
Bu mövzulu bölmədə Qax rayonunun ictimai-siyasi həyatına, sosial-iqtisadi inkişafına, turizm imkanlarının genişləndirilməsinə, tarixi-mədəni abidələrin bərpasına və qorunmasına, kənd təsərrüfatı layihələrinə, eləcə də rayonun gündəlik həyatına dair ən son, etibarlı və əhatəli xəbərlər toplanmışdır.
Bakı 29° C
