Pilotsuz uçuş aparatı (PUA)

Sudanda PUA hücumundan sonra yanğın başlayıb
Digər ölkələr
Sudanda PUA hücumundan sonra yanğın başlayıb
  • 06 may, 2025
  • 10:40
Ukrayna kəşfiyyatı “Magura” dronlarını təkmilləşdirir
Digər ölkələr
Ukrayna kəşfiyyatı “Magura” dronlarını təkmilləşdirir
  • 05 may, 2025
  • 19:38
Ukrayna hərbi kəşfiyyatının rəhbəri: Rusiya HHQ-nin Su-30 təyyarəsi “hava – hava” sinifli raketlə vurulub
Digər ölkələr
Ukrayna hərbi kəşfiyyatının rəhbəri: Rusiya HHQ-nin Su-30 təyyarəsi “hava – hava” sinifli raketlə vurulub
  • 04 may, 2025
  • 19:45
Ərdoğan: Türkiyə dünyada PUA texnologiyasında ən inkişaf etmiş üç ölkə arasındadır
Foto
Region
Ərdoğan: Türkiyə dünyada PUA texnologiyasında ən inkişaf etmiş üç ölkə arasındadır
  • 03 may, 2025
  • 20:45
Türkiyə XİN Maltada gəmiyə hücumu qınayıb
Region
Türkiyə XİN Maltada gəmiyə hücumu qınayıb
  • 02 may, 2025
  • 19:03
Selçuk Bayraktar: “TB3 dəniz döyüşlərində inqilabi yenilikdir” - EKSKLÜZİV
Hərbi
Selçuk Bayraktar: “TB3 dəniz döyüşlərində inqilabi yenilikdir” - EKSKLÜZİV
  • 02 may, 2025
  • 18:51
Ötən ay İran-Azərbaycan sərhədində silahlı insident olub, iki nəfər zərərsizləşdirilib
Hadisə
Ötən ay İran-Azərbaycan sərhədində silahlı insident olub, iki nəfər zərərsizləşdirilib
  • 02 may, 2025
  • 13:24
Ötən ay 43 əcnəbi dövlət sərhədini pоzub
Hadisə
Ötən ay 43 əcnəbi dövlət sərhədini pоzub
  • 02 may, 2025
  • 13:20
Ötən ay sərhəddə 4, 7 milyon manatlıq qaçaqmal tutulub
Foto
Hadisə
Ötən ay sərhəddə 4, 7 milyon manatlıq qaçaqmal tutulub
  • 02 may, 2025
  • 13:17
Səməd Bəşirli: Azərbaycanda mövcud torpaqlarda məhsuldarlığın artırılması prioritet olmalıdır
ASK
Səməd Bəşirli: "Azərbaycanda mövcud torpaqlarda məhsuldarlığın artırılması prioritet olmalıdır"
  • 02 may, 2025
  • 11:14
İsrail Qəzza yaxınlığında humanitar yardım gəmisinə PUA ilə hücum edib
Digər ölkələr
İsrail Qəzza yaxınlığında humanitar yardım gəmisinə PUA ilə hücum edib
  • 02 may, 2025
  • 10:30
Ukrayna Xerson bazarına dronlarla zərbə endirib, 7 nəfər ölüb, 20-dən çox yaralı var
Region
Ukrayna Xerson bazarına dronlarla zərbə endirib, 7 nəfər ölüb, 20-dən çox yaralı var
  • 01 may, 2025
  • 13:24
Mülki aviasiya sahəsində dövlət rüsumu tutulan xidmət və hüquqi hərəkətlərin siyahısının genişləndirilməsi qəbul edilib
Milli Məclis
Mülki aviasiya sahəsində dövlət rüsumu tutulan xidmət və hüquqi hərəkətlərin siyahısının genişləndirilməsi qəbul edilib
  • 01 may, 2025
  • 11:38
Husilər ABŞ-nin “Carl Vinson” təyyarədaşıyan gəmisinə zərbə endiriblər
Digər ölkələr
Husilər ABŞ-nin “Carl Vinson” təyyarədaşıyan gəmisinə zərbə endiriblər
  • 01 may, 2025
  • 03:42
KİV: İsrail PUA-ları Dəməşqin ətrafına beş dəfə zərbə endirib
Digər ölkələr
KİV: İsrail PUA-ları Dəməşqin ətrafına beş dəfə zərbə endirib
  • 30 aprel, 2025
  • 20:58
Azərbaycan və Qazaxıstan hərbi qulluqçularının iştirakı ilə Tərlan-2025 PUA təlimi keçiriləcək
Hərbi
Azərbaycan və Qazaxıstan hərbi qulluqçularının iştirakı ilə "Tərlan-2025" PUA təlimi keçiriləcək
  • 30 aprel, 2025
  • 18:53
1 ... 171 172 173 174 175 ... 404

Pilotsuz uçuş aparatları (PUA): hərbi xəbərlər və texnologiya

Pilotsuz uçuş aparatı (PUA), gündəlik dildə tez-tez dron adlandırılır — göyərtəsində heyət (pilot) olmayan, operator tərəfindən məsafədən idarə edilən və ya verilmiş alqoritm üzrə tam avtonom fəaliyyət göstərən hava gəmisidir.

2026-cı ilə qədər PUA sənayesi nəhəng bir sıçrayış edib: ağır və bahalı kəşfiyyat komplekslərindən süni intellektin inteqrasiyasına, mikro-dron sürülərinə və geniş yayılmış kommersiya istifadəsinə qədər. Report.az-ın analitik şöbəsi müasir dünyada pilotsuz sistemlərin arxitekturası, təsnifatı və tətbiqinin ətraflı təhlilini təqdim edir.

Dronun anatomiyası: Müasir PUA necə qurulub?

Ölçüsündən asılı olmayaraq, əksər müasir PUA-lar bir neçə kritik alt sistemdən ibarət oxşar baza arxitekturasına malikdir:

Planer (Gövdə): Aerodinamik xüsusiyyətləri təmin edən, yüngül kompozit materiallardan (karbon, kevlar) hazırlanmış daşıyıcı konstruksiya.

Güc qurğusu: Elektrik mühərrikləri (kompakt kopterlər üçün) və ya daxili yanma mühərrikləri (təyyarə tipli ağır aparatlar üçün).

Uçuş nəzarətçisi (Beyin): Aparatı havada saxlamaq üçün sensorlardan (giroskoplar, akselerometrlər, barometrlər, GPS/QLONASS) gələn məlumatları emal edən və mühərrikləri idarə edən mikroprosessor.

Faydalı yük: Optik-elektron stansiyalar (gündüz və teplovizor kameraları), lazer məsafəölçənləri (LiDAR), rabitə retranslyatorları və ya silah sistemləri.

Rabitə kanalı: Dronla yerüstü idarəetmə stansiyası (YİS) arasında telemetriya və video siqnalın qorunan ötürülməsi sistemi.

Konstruksiya tipinə görə PUA-ların təsnifatı

Pilotsuz aparatın arxitekturası onun uçuş xarakteristikalarını və tətbiq sahəsini müəyyən edir. Üç əsas tip fərqləndirilir:

Multirotorlu (Kopterlər): Bir neçə daşıyıcı pəri olan aparatlar (kvadrokopterlər, heksakopterlər).

Üstünlükləri: Şaquli qalxma və enmə (VTOL), bir nöqtədə asılı qalma qabiliyyəti, yüksək manevr imkanları.

Mənfi cəhətləri: Yüksək enerji sərfi səbəbindən aşağı sürət və qısa uçuş müddəti.

Təyyarə tipli (Qanad): Sabit qanadın aerodinamik qaldırıcı gücündən istifadə edən aparatlar.

Üstünlükləri: Yüksək sürət, böyük məsafələri qət etmə və on saatlarla havada qalma qabiliyyəti (məsələn, Global Hawk strateji dronları).

Mənfi cəhətləri: Katapult və ya uçuş-enmə zolağı tələb edir.

Hibrid (VTOL): Hər iki tipin üstünlüklərini özündə birləşdirir — rotorlar vasitəsilə şaquli qalxır və daha sonra qanad üzərində üfüqi uçuşa keçir.

Hərbi tətbiq və Azərbaycanın tarixi təcrübəsi

Silahlı münaqişələrdə PUA-ların rolu köklü şəkildə dəyişib. XXI əsrin əvvəllərində dronlar əsasən kəşfiyyat üçün istifadə olunurdusa, bu gün onlar əsas zərbə alətinə çevriliblər.

Hərb sənəti tarixində dönüş nöqtəsi 2020-ci ilin payızında baş verən 44 günlük Vətən müharibəsi oldu. Azərbaycan pilotsuz aviasiyanın tətbiqinin etalon taktikasını dünyaya nümayiş etdirdi. Bayraktar TB2 kəşfiyyat-zərbə komplekslərinin və Harop gəzən sursatlarının (kamikadze dronların) inteqrasiyası Azərbaycan Silahlı Qüvvələrinə şəxsi heyət arasında itkiləri minimuma endirərək, düşmənin eşelonlaşdırılmış hava hücumundan müdafiə (HHM) sistemini, zirehli texnikasını və logistikasını zərgər dəqiqliyi ilə məhv etməyə imkan verdi.

2026-cı ilə qədər PUA-ların hərbi təkamülü yeni mərhələyə çatıb:

FPV-dronlar: Kommersiya ehtiyat hissələrindən yığılan, səngər müharibəsinin taktikasını dəyişən, birinci şəxs baxış bucaqlı (First-Person View) ucuz kamikadze dronlar.

Sürü (pətək) intellekti: Neyroşəbəkələr tərəfindən idarə olunan, insan iştirakı olmadan hədəfləri müstəqil şəkildə bölüşdürməyə və hücumları koordinasiya etməyə qadir olan onlarla pilotsuz aparatdan ibarət qruplar.

Mülki və kommersiya məqsədli istifadə

Hərbi sahədən əlavə, PUA-lar qlobal iqtisadiyyatın ayrılmaz hissəsinə çevrilib:

İnfrastrukturun monitorinqi: Təyyarə tipli dronlar teplovizorların köməyi ilə sızmaları və zədələri aşkar edərək Cənub Qaz Dəhlizinin boru kəmərləri kimi strateji obyektləri müntəzəm olaraq patrul edir.

Aqrar sektor: Aqrodronlar əkinlərin dəqiq multispektral analizi və gübrələrin nöqtəvi çilənməsi üçün istifadə olunur və fermer təsərrüfatlarına milyonlarla dollar qənaət edir.

Logistika: Çətin gedilən regionlara tibbi ləvazimatların çatdırılması və meqapolislərdə yüklərin kommersiya məqsədli ekspress çatdırılması.

Pilotsuz aviasiya dövrü hələ yeni başlayır. Yaxın onilliklərdə kvant sensorlarının, bərk cisimli batareyaların və Süni İntellektin inkişafı PUA-ları həm milli təhlükəsizliyin təmin edilməsində, həm də mülki logistikada əsas alətə çevirəcək.