Pilotsuz uçuş aparatı (PUA)

AZANS-ın ekoloji yönümlü təşəbbüsü beynəlxalq mükafat qazanıb
İnfrastruktur
AZANS-ın ekoloji yönümlü təşəbbüsü beynəlxalq mükafat qazanıb
  • 16 may, 2025
  • 17:35
Ərəb dövlətlərinin ABŞ ilə inkişaf edən əlaqəsi - ƏDL-in artan nüfuzu - ŞƏRH
Analitika
Ərəb dövlətlərinin ABŞ ilə inkişaf edən əlaqəsi - ƏDL-in artan nüfuzu - ŞƏRH
  • 16 may, 2025
  • 15:45
Azərbaycanda narkotik dövriyyəsi ilə bağlı cəzaların ağırlaşdırılması təklif olunur
Milli Məclis
Azərbaycanda narkotik dövriyyəsi ilə bağlı cəzaların ağırlaşdırılması təklif olunur
  • 16 may, 2025
  • 13:29
Azərbaycanda aqrodronların kütləvi istehsalına başlanılacaq
Biznes
Azərbaycanda aqrodronların kütləvi istehsalına başlanılacaq
  • 15 may, 2025
  • 16:01
Macarıstan MN Ukraynaya məxsus PUA-nın vurulmasını təkzib edib
Digər ölkələr
Macarıstan MN Ukraynaya məxsus PUA-nın vurulmasını təkzib edib
  • 15 may, 2025
  • 02:12
ABŞ və Qətər 1,2 trilyon dollarlıq saziş imzalayıb - YENİLƏNİB
Digər ölkələr
ABŞ və Qətər 1,2 trilyon dollarlıq saziş imzalayıb - YENİLƏNİB
  • 14 may, 2025
  • 21:15
ABŞ İrandan Çinə neft tədarük edənlərin “beynəlxalq şəbəkəsinə” sanksiya tətbiq edib
Digər ölkələr
ABŞ İrandan Çinə neft tədarük edənlərin “beynəlxalq şəbəkəsinə” sanksiya tətbiq edib
  • 13 may, 2025
  • 22:41
Prezident İlham Əliyev “InterFood Azerbaijan” və “Caspian Agro” sərgiləri ilə tanış olub - YENİLƏNİB
Foto
Daxili siyasət
Prezident İlham Əliyev “InterFood Azerbaijan” və “Caspian Agro” sərgiləri ilə tanış olub - YENİLƏNİB
  • 13 may, 2025
  • 18:03
Sumqayıt Kimya Sənaye Parkında “Bayraktar” PUA-ları istehsal ediləcək
İKT
Sumqayıt Kimya Sənaye Parkında “Bayraktar” PUA-ları istehsal ediləcək
  • 13 may, 2025
  • 11:53
NATO hərbi doktrinasını köklü şəkildə dəyişdirməyi planlaşdırır
Digər ölkələr
NATO hərbi doktrinasını köklü şəkildə dəyişdirməyi planlaşdırır
  • 13 may, 2025
  • 07:13
ABŞ və Somali silahlı qüvvələri Puntlenddə terrorçulara zərbə endirib
Digər ölkələr
ABŞ və Somali silahlı qüvvələri Puntlenddə terrorçulara zərbə endirib
  • 13 may, 2025
  • 00:05
Ermənistan ordusu tərəfindən Başlıbel əhalisinin məhvinin şahidi olanlar məhkəmədə ifadə veriblər - YENİLƏNİB
Foto
Hadisə
Ermənistan ordusu tərəfindən Başlıbel əhalisinin məhvinin şahidi olanlar məhkəmədə ifadə veriblər - YENİLƏNİB
  • 12 may, 2025
  • 20:52
Hindistan və Pakistanın hərbi rəhbərləri danışıqları davam etdirməklə bağlı razılığa gəliblər - YENİLƏNİB
Digər ölkələr
Hindistan və Pakistanın hərbi rəhbərləri danışıqları davam etdirməklə bağlı razılığa gəliblər - YENİLƏNİB
  • 12 may, 2025
  • 18:38
SOCAR Karbamid zavodu istehsalında “Ağıllı Kimya” sistemlərini tətbiq edir
Energetika
SOCAR Karbamid zavodu istehsalında “Ağıllı Kimya” sistemlərini tətbiq edir
  • 12 may, 2025
  • 16:26
Sudan həbsxanasına dronun hücumu nəticəsində 20 nəfər ölüb, 50 nəfər yaralanıb
Digər ölkələr
Sudan həbsxanasına dronun hücumu nəticəsində 20 nəfər ölüb, 50 nəfər yaralanıb
  • 11 may, 2025
  • 01:49
Zelenski cəbhəboyu zonada 15 km-lik bufer zonasının yaradılması təklifinə qarşıdır
Digər ölkələr
Zelenski cəbhəboyu zonada 15 km-lik bufer zonasının yaradılması təklifinə qarşıdır
  • 10 may, 2025
  • 18:25
1 ... 169 170 171 172 173 ... 404

Pilotsuz uçuş aparatları (PUA): hərbi xəbərlər və texnologiya

Pilotsuz uçuş aparatı (PUA), gündəlik dildə tez-tez dron adlandırılır — göyərtəsində heyət (pilot) olmayan, operator tərəfindən məsafədən idarə edilən və ya verilmiş alqoritm üzrə tam avtonom fəaliyyət göstərən hava gəmisidir.

2026-cı ilə qədər PUA sənayesi nəhəng bir sıçrayış edib: ağır və bahalı kəşfiyyat komplekslərindən süni intellektin inteqrasiyasına, mikro-dron sürülərinə və geniş yayılmış kommersiya istifadəsinə qədər. Report.az-ın analitik şöbəsi müasir dünyada pilotsuz sistemlərin arxitekturası, təsnifatı və tətbiqinin ətraflı təhlilini təqdim edir.

Dronun anatomiyası: Müasir PUA necə qurulub?

Ölçüsündən asılı olmayaraq, əksər müasir PUA-lar bir neçə kritik alt sistemdən ibarət oxşar baza arxitekturasına malikdir:

Planer (Gövdə): Aerodinamik xüsusiyyətləri təmin edən, yüngül kompozit materiallardan (karbon, kevlar) hazırlanmış daşıyıcı konstruksiya.

Güc qurğusu: Elektrik mühərrikləri (kompakt kopterlər üçün) və ya daxili yanma mühərrikləri (təyyarə tipli ağır aparatlar üçün).

Uçuş nəzarətçisi (Beyin): Aparatı havada saxlamaq üçün sensorlardan (giroskoplar, akselerometrlər, barometrlər, GPS/QLONASS) gələn məlumatları emal edən və mühərrikləri idarə edən mikroprosessor.

Faydalı yük: Optik-elektron stansiyalar (gündüz və teplovizor kameraları), lazer məsafəölçənləri (LiDAR), rabitə retranslyatorları və ya silah sistemləri.

Rabitə kanalı: Dronla yerüstü idarəetmə stansiyası (YİS) arasında telemetriya və video siqnalın qorunan ötürülməsi sistemi.

Konstruksiya tipinə görə PUA-ların təsnifatı

Pilotsuz aparatın arxitekturası onun uçuş xarakteristikalarını və tətbiq sahəsini müəyyən edir. Üç əsas tip fərqləndirilir:

Multirotorlu (Kopterlər): Bir neçə daşıyıcı pəri olan aparatlar (kvadrokopterlər, heksakopterlər).

Üstünlükləri: Şaquli qalxma və enmə (VTOL), bir nöqtədə asılı qalma qabiliyyəti, yüksək manevr imkanları.

Mənfi cəhətləri: Yüksək enerji sərfi səbəbindən aşağı sürət və qısa uçuş müddəti.

Təyyarə tipli (Qanad): Sabit qanadın aerodinamik qaldırıcı gücündən istifadə edən aparatlar.

Üstünlükləri: Yüksək sürət, böyük məsafələri qət etmə və on saatlarla havada qalma qabiliyyəti (məsələn, Global Hawk strateji dronları).

Mənfi cəhətləri: Katapult və ya uçuş-enmə zolağı tələb edir.

Hibrid (VTOL): Hər iki tipin üstünlüklərini özündə birləşdirir — rotorlar vasitəsilə şaquli qalxır və daha sonra qanad üzərində üfüqi uçuşa keçir.

Hərbi tətbiq və Azərbaycanın tarixi təcrübəsi

Silahlı münaqişələrdə PUA-ların rolu köklü şəkildə dəyişib. XXI əsrin əvvəllərində dronlar əsasən kəşfiyyat üçün istifadə olunurdusa, bu gün onlar əsas zərbə alətinə çevriliblər.

Hərb sənəti tarixində dönüş nöqtəsi 2020-ci ilin payızında baş verən 44 günlük Vətən müharibəsi oldu. Azərbaycan pilotsuz aviasiyanın tətbiqinin etalon taktikasını dünyaya nümayiş etdirdi. Bayraktar TB2 kəşfiyyat-zərbə komplekslərinin və Harop gəzən sursatlarının (kamikadze dronların) inteqrasiyası Azərbaycan Silahlı Qüvvələrinə şəxsi heyət arasında itkiləri minimuma endirərək, düşmənin eşelonlaşdırılmış hava hücumundan müdafiə (HHM) sistemini, zirehli texnikasını və logistikasını zərgər dəqiqliyi ilə məhv etməyə imkan verdi.

2026-cı ilə qədər PUA-ların hərbi təkamülü yeni mərhələyə çatıb:

FPV-dronlar: Kommersiya ehtiyat hissələrindən yığılan, səngər müharibəsinin taktikasını dəyişən, birinci şəxs baxış bucaqlı (First-Person View) ucuz kamikadze dronlar.

Sürü (pətək) intellekti: Neyroşəbəkələr tərəfindən idarə olunan, insan iştirakı olmadan hədəfləri müstəqil şəkildə bölüşdürməyə və hücumları koordinasiya etməyə qadir olan onlarla pilotsuz aparatdan ibarət qruplar.

Mülki və kommersiya məqsədli istifadə

Hərbi sahədən əlavə, PUA-lar qlobal iqtisadiyyatın ayrılmaz hissəsinə çevrilib:

İnfrastrukturun monitorinqi: Təyyarə tipli dronlar teplovizorların köməyi ilə sızmaları və zədələri aşkar edərək Cənub Qaz Dəhlizinin boru kəmərləri kimi strateji obyektləri müntəzəm olaraq patrul edir.

Aqrar sektor: Aqrodronlar əkinlərin dəqiq multispektral analizi və gübrələrin nöqtəvi çilənməsi üçün istifadə olunur və fermer təsərrüfatlarına milyonlarla dollar qənaət edir.

Logistika: Çətin gedilən regionlara tibbi ləvazimatların çatdırılması və meqapolislərdə yüklərin kommersiya məqsədli ekspress çatdırılması.

Pilotsuz aviasiya dövrü hələ yeni başlayır. Yaxın onilliklərdə kvant sensorlarının, bərk cisimli batareyaların və Süni İntellektin inkişafı PUA-ları həm milli təhlükəsizliyin təmin edilməsində, həm də mülki logistikada əsas alətə çevirəcək.