Pilotsuz uçuş aparatı (PUA)

Reuters: Rusiya məhv edilmiş təyyarələrə görə Ukraynaya yeni “qisas zərbəsi” endirə bilər
Digər ölkələr
Reuters: Rusiya məhv edilmiş təyyarələrə görə Ukraynaya yeni “qisas zərbəsi” endirə bilər
  • 08 iyun, 2025
  • 09:45
Ukraynanın Xarkov şəhərinə endirilən zərbə nəticəsində bir nəfər ölüb, yaralılar var - YENİLƏNİB
Digər ölkələr
Ukraynanın Xarkov şəhərinə endirilən zərbə nəticəsində bir nəfər ölüb, yaralılar var - YENİLƏNİB
  • 07 iyun, 2025
  • 08:11
Kats: “Hizbullah” tərksilah olunana qədər Livana zərbələr endiriləcək
Digər ölkələr
Kats: “Hizbullah” tərksilah olunana qədər Livana zərbələr endiriləcək
  • 06 iyun, 2025
  • 13:38
Ukrayna SQ: Rusiya gecə Ukrayna istiqamətdə 400-dən çox dron və 44 raket buraxıb
Digər ölkələr
Ukrayna SQ: Rusiya gecə Ukrayna istiqamətdə 400-dən çox dron və 44 raket buraxıb
  • 06 iyun, 2025
  • 13:31
Kiyevin atəşə tutulması nəticəsində 4 nəfər ölüb, 20 nəfər yaralanıb
Hadisə
Kiyevin atəşə tutulması nəticəsində 4 nəfər ölüb, 20 nəfər yaralanıb
  • 06 iyun, 2025
  • 08:15
İsrail Beyrutdakı hücumların hədəflərini açıqlayıb
Digər ölkələr
İsrail Beyrutdakı hücumların hədəflərini açıqlayıb
  • 06 iyun, 2025
  • 06:57
İsrail ordusu Beyrut ətrafındakı “Hizbullah” obyektlərinə zərbələr endirdiyini bildirib
Digər ölkələr
İsrail ordusu Beyrut ətrafındakı “Hizbullah” obyektlərinə zərbələr endirdiyini bildirib
  • 06 iyun, 2025
  • 01:13
NATO hərbi imkanlarının əhəmiyyətli dərəcədə artırılması planlarını təsdiqləyib
Digər ölkələr
NATO hərbi imkanlarının əhəmiyyətli dərəcədə artırılması planlarını təsdiqləyib
  • 05 iyun, 2025
  • 22:30
Ukraynaya yardım 1,3 milyard avroya qədər artırılacaq
Digər ölkələr
Ukraynaya yardım 1,3 milyard avroya qədər artırılacaq
  • 05 iyun, 2025
  • 13:27
Ukraynanın Çerniqov vilayətinə PUA-larla hücum olub, 5 nəfər ölüb
Digər ölkələr
Ukraynanın Çerniqov vilayətinə PUA-larla hücum olub, 5 nəfər ölüb
  • 05 iyun, 2025
  • 08:12
“Economist”: Britaniya hərbi strategiyasını yenidən nəzərdən keçirməlidir
Digər ölkələr
“Economist”: Britaniya hərbi strategiyasını yenidən nəzərdən keçirməlidir
  • 05 iyun, 2025
  • 05:44
ABŞ səfirliyi Ukraynadakı vətəndaşlara xəbərdarlıq edib
Digər ölkələr
ABŞ səfirliyi Ukraynadakı vətəndaşlara xəbərdarlıq edib
  • 04 iyun, 2025
  • 23:17
Kursk və Bryansk vilayətlərindəki terror aktları nəticəsində dəymiş zərərin miqdarı açıqlanıb
Region
Kursk və Bryansk vilayətlərindəki terror aktları nəticəsində dəymiş zərərin miqdarı açıqlanıb
  • 04 iyun, 2025
  • 20:02
Luka Şippati: “TAP boru kəmərinə nəzarət üçün süni intellekt, dron və peyk monitorinqi tətbiq edir”
Energetika
Luka Şippati: “TAP boru kəmərinə nəzarət üçün süni intellekt, dron və peyk monitorinqi tətbiq edir”
  • 04 iyun, 2025
  • 18:03
Kreml Krım körpüsü yaxınlığındakı partlayışı təsdiqləyib
Region
Kreml Krım körpüsü yaxınlığındakı partlayışı təsdiqləyib
  • 04 iyun, 2025
  • 15:01
Aytən Hacıyeva: “BP qərarları süni intellektə həvalə etməyə hazır deyil”
Energetika
Aytən Hacıyeva: “BP qərarları süni intellektə həvalə etməyə hazır deyil”
  • 04 iyun, 2025
  • 14:56
1 ... 166 167 168 169 170 ... 404

Pilotsuz uçuş aparatları (PUA): hərbi xəbərlər və texnologiya

Pilotsuz uçuş aparatı (PUA), gündəlik dildə tez-tez dron adlandırılır — göyərtəsində heyət (pilot) olmayan, operator tərəfindən məsafədən idarə edilən və ya verilmiş alqoritm üzrə tam avtonom fəaliyyət göstərən hava gəmisidir.

2026-cı ilə qədər PUA sənayesi nəhəng bir sıçrayış edib: ağır və bahalı kəşfiyyat komplekslərindən süni intellektin inteqrasiyasına, mikro-dron sürülərinə və geniş yayılmış kommersiya istifadəsinə qədər. Report.az-ın analitik şöbəsi müasir dünyada pilotsuz sistemlərin arxitekturası, təsnifatı və tətbiqinin ətraflı təhlilini təqdim edir.

Dronun anatomiyası: Müasir PUA necə qurulub?

Ölçüsündən asılı olmayaraq, əksər müasir PUA-lar bir neçə kritik alt sistemdən ibarət oxşar baza arxitekturasına malikdir:

Planer (Gövdə): Aerodinamik xüsusiyyətləri təmin edən, yüngül kompozit materiallardan (karbon, kevlar) hazırlanmış daşıyıcı konstruksiya.

Güc qurğusu: Elektrik mühərrikləri (kompakt kopterlər üçün) və ya daxili yanma mühərrikləri (təyyarə tipli ağır aparatlar üçün).

Uçuş nəzarətçisi (Beyin): Aparatı havada saxlamaq üçün sensorlardan (giroskoplar, akselerometrlər, barometrlər, GPS/QLONASS) gələn məlumatları emal edən və mühərrikləri idarə edən mikroprosessor.

Faydalı yük: Optik-elektron stansiyalar (gündüz və teplovizor kameraları), lazer məsafəölçənləri (LiDAR), rabitə retranslyatorları və ya silah sistemləri.

Rabitə kanalı: Dronla yerüstü idarəetmə stansiyası (YİS) arasında telemetriya və video siqnalın qorunan ötürülməsi sistemi.

Konstruksiya tipinə görə PUA-ların təsnifatı

Pilotsuz aparatın arxitekturası onun uçuş xarakteristikalarını və tətbiq sahəsini müəyyən edir. Üç əsas tip fərqləndirilir:

Multirotorlu (Kopterlər): Bir neçə daşıyıcı pəri olan aparatlar (kvadrokopterlər, heksakopterlər).

Üstünlükləri: Şaquli qalxma və enmə (VTOL), bir nöqtədə asılı qalma qabiliyyəti, yüksək manevr imkanları.

Mənfi cəhətləri: Yüksək enerji sərfi səbəbindən aşağı sürət və qısa uçuş müddəti.

Təyyarə tipli (Qanad): Sabit qanadın aerodinamik qaldırıcı gücündən istifadə edən aparatlar.

Üstünlükləri: Yüksək sürət, böyük məsafələri qət etmə və on saatlarla havada qalma qabiliyyəti (məsələn, Global Hawk strateji dronları).

Mənfi cəhətləri: Katapult və ya uçuş-enmə zolağı tələb edir.

Hibrid (VTOL): Hər iki tipin üstünlüklərini özündə birləşdirir — rotorlar vasitəsilə şaquli qalxır və daha sonra qanad üzərində üfüqi uçuşa keçir.

Hərbi tətbiq və Azərbaycanın tarixi təcrübəsi

Silahlı münaqişələrdə PUA-ların rolu köklü şəkildə dəyişib. XXI əsrin əvvəllərində dronlar əsasən kəşfiyyat üçün istifadə olunurdusa, bu gün onlar əsas zərbə alətinə çevriliblər.

Hərb sənəti tarixində dönüş nöqtəsi 2020-ci ilin payızında baş verən 44 günlük Vətən müharibəsi oldu. Azərbaycan pilotsuz aviasiyanın tətbiqinin etalon taktikasını dünyaya nümayiş etdirdi. Bayraktar TB2 kəşfiyyat-zərbə komplekslərinin və Harop gəzən sursatlarının (kamikadze dronların) inteqrasiyası Azərbaycan Silahlı Qüvvələrinə şəxsi heyət arasında itkiləri minimuma endirərək, düşmənin eşelonlaşdırılmış hava hücumundan müdafiə (HHM) sistemini, zirehli texnikasını və logistikasını zərgər dəqiqliyi ilə məhv etməyə imkan verdi.

2026-cı ilə qədər PUA-ların hərbi təkamülü yeni mərhələyə çatıb:

FPV-dronlar: Kommersiya ehtiyat hissələrindən yığılan, səngər müharibəsinin taktikasını dəyişən, birinci şəxs baxış bucaqlı (First-Person View) ucuz kamikadze dronlar.

Sürü (pətək) intellekti: Neyroşəbəkələr tərəfindən idarə olunan, insan iştirakı olmadan hədəfləri müstəqil şəkildə bölüşdürməyə və hücumları koordinasiya etməyə qadir olan onlarla pilotsuz aparatdan ibarət qruplar.

Mülki və kommersiya məqsədli istifadə

Hərbi sahədən əlavə, PUA-lar qlobal iqtisadiyyatın ayrılmaz hissəsinə çevrilib:

İnfrastrukturun monitorinqi: Təyyarə tipli dronlar teplovizorların köməyi ilə sızmaları və zədələri aşkar edərək Cənub Qaz Dəhlizinin boru kəmərləri kimi strateji obyektləri müntəzəm olaraq patrul edir.

Aqrar sektor: Aqrodronlar əkinlərin dəqiq multispektral analizi və gübrələrin nöqtəvi çilənməsi üçün istifadə olunur və fermer təsərrüfatlarına milyonlarla dollar qənaət edir.

Logistika: Çətin gedilən regionlara tibbi ləvazimatların çatdırılması və meqapolislərdə yüklərin kommersiya məqsədli ekspress çatdırılması.

Pilotsuz aviasiya dövrü hələ yeni başlayır. Yaxın onilliklərdə kvant sensorlarının, bərk cisimli batareyaların və Süni İntellektin inkişafı PUA-ları həm milli təhlükəsizliyin təmin edilməsində, həm də mülki logistikada əsas alətə çevirəcək.