Nüvə silahı — dağıdıcı gücü atom nüvələrinin parçalanması (fisyon) və ya yüngül elementlərin nüvələrinin birləşməsi (sintez) zamanı ayrılan nəhəng miqdardakı nüvə enerjisinə əsaslanan kütləvi qırğın silahıdır. Bu silah növü bəşəriyyət tarixində yaradılmış ən dağıdıcı və təhlükəli hərbi texnologiya hesab olunur. Nüvə silahlarının əsasən iki əsas növü mövcuddur:
Atom bombası (Fisyon silahı): Uran-235 və ya Plutonium-239 izotoplarının idarə olunan zəncirvari parçalanma reaksiyasına əsaslanır. Bu cür sursatlar İkinci Dünya müharibəsinin sonlarında ABŞ tərəfindən Xirosima və Naqasaki şəhərlərinə qarşı istifadə edilmişdir.
İstilik-nüvə bombası (Hidrogen bombası): Hidrogen izotoplarının (deyterium və tritium) termonüvə sintezi prinsipi ilə işləyir. Fisyon bombası ilə müqayisədə qat-qat güclü dağıdıcı potensiala malikdir və müasir strateji nüvə arsenalının əsasını təşkil edir.
Nüvə silahının tətbiqi yalnız onun mövcudluğu ilə deyil, həm də onu hədəfə çatdırma vasitələrinin (nüvə triadası) inkişafı ilə sıx bağlıdır:
Qitələrarası ballistik raketlər (ICBM): Yerüstü şaxtalardan və ya mobil qurğulardan buraxılaraq minlərlə kilometr məsafəni qət edə bilən raketlər.
Strategik bombardmançılar: Nüvə başlıqlı aviabombaları və qanadlı raketləri daşıyan uzaqmənzilli hərbi təyyarələr.
Sualtı qayıqdan buraxılan ballistik raketlər (SLBM): Dünya okeanında hərəkət edən və aşkar edilməsi çətin olan atom sualtı qayığı vasitəsilə tətbiq olunan raket kompleksləri.
Nüvə silahının partlayışı zamanı yaranan zədələyici amillər olduqca geniş və qorxuncdur:
Zərbə dalğası: Binaları, infrastrukturu və bütün canlıları məhv edən nəhəng hava təzyiqi dalğası.
İşıq şüalanması və güclü istilik: Yüz minlərlə dərəcə istilik yaradaraq geniş ərazilərdə nəhəng yanğınlara səbəb olan radiasiya parıltısı.
Radioaktiv çirklənmə (fallout): Ətraf mühitə, suya və torpağa yayılan zəhərli radioaktiv hissəciklər nəticəsində uzunmüddətli xəstəliklər, genetik dəyişikliklər və kütləvi ölüm hallarının baş verməsi.
"Nüvə qışı" effekti: Qlobal miqyasda bir neçə nüvə silahının eyni vaxtda tətbiq olunmasının atmosferi qatı toz və tüstü buludları ilə örtərək günəş işığını əngəlləməsi, nəticədə qlobal iqlimin kəskin soyumasına və kənd təsərrüfatının məhvinə yol açması riski.
Beynəlxalq hüquq və diplomatiya sahəsində nüvə silahının tənzimlənməsi həmişə ən həssas məsələlərdən biri olmuşdur:
Nüvə Silahlarının Yayılmaması Haqqında Müqavilə (NPT): Dünyada nüvə silahına sahib dövlətlərin dairəsini məhdudlaşdırmaq, tərksilahı təşviq etmək və dinc nüvə enerjisindən istifadəni tənzimləmək məqsədi daşıyan əsas beynəlxalq sənəddir.
Nüvə klubunun üzvləri: Rəsmi olaraq BMT Təhlükəsizlik Şurasının daimi üzvləri (ABŞ, Rusiya, Böyük Britaniya, Fransa, Çin) ilə yanaşı, qeyri-rəsmi olaraq Hindistan, Pakistan, Şimali Koreya (KXDR) və faktiki olaraq İsrail də nüvə arsenalına malik dövlətlər sırasındadır.
Beynəlxalq təhdidlər: Müasir dövrdə dövlətlərarası münasibətlərdəki gərginliklər, regional münaqişələr və terror təşkilatlarının bu silahlara çıxış əldə etmək ehtimalı qlobal təhlükəsizlik üçün əsas risklərdən biri olaraq qalır.
Bu mövzulu bölmədə nüvə silahları ilə bağlı qlobal təhlükəsizlik xəbərlərinə, beynəlxalq silahsızlanma danışıqlarına, dövlətlərin hərbi doktrinalarına, nüvə sınaqlarına, texnoloji inkişaflara və ekspertlərin strateji təhlillərinə dair ən son, etibarlı və əhatəli məlumatlar toplanmışdır.
Bakı 25° C
