İnternet — dünya üzrə milyonlarla kompüter şəbəkəsini, serverləri və elektron cihazları bir-biri ilə birləşdirən, qlobal miqyasda informasiya mübadiləsini, ünsiyyəti və rəqəmsal xidmətlərin əlçatanlığını təmin edən vahid qlobal şəbəkədir. "Şəbəkələrin şəbəkəsi" olaraq da adlandırılan internet fiziki kabellər, optik-lif xətləri, peyk rabitəsi və simsiz texnologiyalar vasitəsilə məlumatların işıq sürəti ilə ötürülməsinə imkan yaradır. XX əsrin ikinci yarısında elmi-hərbi layihə kimi yaranan bu qlobal sistem günümüzdə bəşəriyyətin iqtisadi, sosial, mədəni və siyasi həyatını tamamilə dəyişdirərək hər bir fərdin gündəlik fəaliyyətinin ayrılmaz hissəsinə çevrilmişdir.
Hərbi-elmi layihə: İnternetin təməli 1960-cı illərdə ABŞ Müdafiə Nazirliyinin Qabaqcıl Tədqiqat Layihələri Agentliyi (DARPA) tərəfindən yaradılmış ARPANET layihəsi ilə qoyulmuşdur. Əsas məqsəd uzaq məsafələrdə yerləşən kompüterlərin bir-biri ilə əlaqə saxlamasını və mərkəzi sistem sıradan çıxsa belə rabitənin qorunub saxlanılmasını təmin etmək idi.
Protokolların standartlaşdırılması: 1983-cü ildə TCP/IP (Transmission Control Protocol / Internet Protocol) protokolunun qəbul edilməsi müxtəlif şəbəkələrin vahid "internet" adı altında birləşməsinə yol açdı.
Tim Berners-Li və WWW: 1989-cu ildə CERN-də işləyən britaniyalı alim Tim Berners-Li Ümumdünya Hörümçək Torunu (WWW), HTML dilini və ilk veb-brauzeri ixtira etdi. Bu yenilik interneti yalnız mütəxəssislərin istifadə etdiyi quru mətnlərdən ibarət sistemdən çıxararaq geniş kütlələr üçün vizual səhifələrə, saytlara və multimedia məzmununa çevirdi.
Qlobal magistrallar: Okeanların dibindən keçən nəhəng sualtı optik-lif kabelləri qitələrarası internet trafikinin əsas hissəsini daşıyır.
Genişzolaqlı və simsiz internet: Evlərə və müəssisələrə çəkilən yüksəksürətli fiber-optik xətlər, eləcə də mobil şəbəkələr (4G, 5G) və peyk internet sistemləri (məsələn, Starlink) dünyanın hər yerində fasiləsiz bağlantı təmin edir.
Veb-saytlar və axtarış sistemləri: Milyardlarla səhifənin mövcud olduğu rəqəmsal kitabxanalar və axtarış platformaları (Google və s.) istifadəçilərə istənilən məlumatı saniyələr ərzində tapmağa imkan verir.
Elektron poçt (E-mail) və mesajlaşma: Məsafədən asılı olmayaraq ani yazılı, səsli və video ünsiyyət vasitələri qlobal miqyasda iş və şəxsi əlaqələri asanlaşdırır.
Bulud texnologiyaları və sosial şəbəkələr: Məlumatların uzaq serverlərdə saxlanılması (cloud storage) və sosial media platformaları insanların rəqəmsal dünyada birləşməsini, fikir mübadiləsi aparmasını təmin edir.
Rəqəmsal iqtisadiyyat: İnternet elektron ticarətin (E-commerce), onlayn bankçılığın, frilanserliyin və rəqəmsal marketinqin yaranmasına səbəb olaraq qlobal iqtisadiyyatın əsas hərəkətverici qüvvəsinə çevrilmişdir.
Təhsil və elm: Onlayn təhsil platformaları, elmi bazalar və açıq mənbəli resurslar bilikləri hər kəs üçün əlçatan etmişdir.
Kibertəhlükəsizlik: İnternetin genişlənməsi ilə yanaşı kiberhücumlar, fırıldaqçılıq (fishing), şəxsi məlumatların sızması və dezinformasiya kimi qlobal təhlükələr də artmışdır. İstifadəçi məxfiliyinin qorunması və kibertəhlükəsizlik sistemlərinin gücləndirilməsi müasir dövrün ən vacib vəzifələrindəndir.
Bakı 26° C
