Fövqəladə vəziyyət — ölkənin konstitusiya quruluşunu, vətəndaşların təhlükəsizliyini, hüquq və azadlıqlarını qorumaq, eləcə də təbii fəlakətlər, qəzalar, epidemiyalar, epizootiyalar və ya dövlət çevrilişinə cəhd kimi miqyaslı təhlükələrin qarşısını almaq məqsədilə dövlət hakimiyyəti orqanları tərəfindən müvəqqəti olaraq tətbiq edilən xüsusi hüquqi rejimdir. Bu rejim dövlət idarəçiliyində xüsusi idarəetmə üsullarının tətbiq olunmasını nəzərdə tutur və adətən mövcud təhlükənin miqyasından asılı olaraq ölkənin bütün ərazisində və ya ayrı-ayrı bölgələrində elan edilir. Fövqəladə vəziyyət rejimi beynəlxalq hüquq normalarına və ölkənin milli qanunvericiliyinə (konstitusiyasına) uyğun olaraq tənzimlənir.
Fövqəladə vəziyyətin elan edilməsi üçün adətən aşağıdakı kimi ciddi və təxirəsalınmaz əsaslar mövcud olur:
Təbii və texnogen xarakterli fəlakətlər: Zəlzələlər, daşqınlar, meşə yanğınları, sürüşmələr, epidemiya və ya epizootiya kimi kütləvi xəstəliklər, eləcə də sənaye qəzaları və qlobal miqyaslı ekoloji fəlakətlər.
Konstitusiya quruluşuna təhdidlər: Dövlət hakimiyyətinin zorla devrilməsinə yönəlmiş qiyamlar, kütləvi iğtişaşlar, terror aktları, qanunsuz silahlı birləşmələrin fəaliyyəti və ya digər ictimai təhlükəsizliyi pozan zorakı hərəkətlər.
Fövqəladə vəziyyət dövründə dövlət təhlükəsizliyini təmin etmək üçün vətəndaşların hüquq və azadlıqlarına müvəqqəti məhdudiyyətlər qoyula bilər. Bu məhdudiyyətlər proporsionallıq prinsipinə əsaslanmalı və mövcud təhlükənin aradan qaldırılması üçün zəruri həddi aşmamalıdır:
Gediş-gəliş və hərəkət azadlığı: Xüsusi komendant saatının tətbiqi, əraziyə giriş-çıxışın məhdudlaşdırılması, nəqliyyat vasitələrinin hərəkətinin yoxlanılması və tənzimlənməsi.
Kütləvi tədbirlərin qadağan olunması: Tətil, mitinq, yürüş və kütləvi əyləncə tədbirlərinin keçirilməsinə müvəqqəti qadağaların qoyulması.
İnformasiya və media nəzarəti: Kütləvi informasiya vasitələrinin fəaliyyətinə xüsusi nəzarət mexanizmlərinin tətbiqi, dezinformasiyanın qarşısının alınması üçün məlumat axınının tənzimlənməsi.
Mülkiyyət və rekvizisiya: Fövqəladə halların nəticələrini aradan qaldırmaq üçün zərurət yarandığı təqdirdə hüquqi şəxslərin və ya vətəndaşların əmlakından müvəqqəti istifadə olunması.
Fövqəladə vəziyyət elan edildikdə mərkəzi icra hakimiyyəti orqanlarının, hüquq-mühafizə strukturlarının və fövqəladə xidmətlərin səlahiyyətləri genişləndirilir. Xüsusi komendantlıqlar və ya idarəetmə qərargahları yaradılır ki, onlar da vəziyyətin operativ şəkildə nəzarət altına alınmasını, xilasetmə işlərinin təşkilini, ictimai asayişin qorunmasını və humanitar yardımların paylanılmasını əlaqələndirirlər. Vəziyyət normallaşdıqdan sonra isə tətbiq edilmiş bütün məhdudiyyətlər və xüsusi rejimlər ləğv edilir, normal idarəetmə strukturuna qayıdılır.
Bu mövzulu bölmədə fövqəladə vəziyyət rejimlərinin tətbiqinə səbəb olan hadisələrə, dövlət qurumlarının və xilasetmə xidmətlərinin fəaliyyətinə, hüquqi qanunvericilik aktlarına, eləcə də bu sahədə baş verən son xəbərlərə və rəsmi açıqlamalara dair məlumatlar toplanmışdır.
Bakı 32° C
