Avtoxuliqanlıq — nəqliyyat vasitəsi sürücüsünün yol hərəkəti qaydalarını qəsdən, nümayişkaranə şəkildə pozması, cəmiyyətə və ya ayrı-ayrı şəxslərə qarşı açıq-aşkar hörmətsizlik göstərməsi ilə müşayiət olunan, ictimai asayişi və nəqliyyat təhlükəsizliyini təhlükə altına alan hüquqazidd əməldir. Adi yol hərəkəti qaydası pozuntularından (məsələn, sürət həddini ehtiyatsızlıqdan bir qədər aşmaq və ya yanlış park etmək) fərqli olaraq, avtoxuliqanlıq məhz qəsdli xarakter daşıyır. Sürücü öz hərəkətləri ilə ətrafdakılarda qorxu, narahatlıq yaratmağa, xüsusi "məharət" və ya "cəsarət" nümayiş etdirməyə çalışır. Bu cür əməllər çox vaxt ağır yol-nəqliyyat hadisələrinə, insan ölümü və ya sağlamlığa ağır zərər dəyməsi ilə nəticələnən faciələrə səbəb olur.
Milli qanunvericilikdə və yol hərəkəti qaydalarında avtoxuliqanlıq kimi qiymətləndirilən xarakterik sürücülük hərəkətləri aşağıdakılardır:
"Drift" və səthi fırlanmalar: Nəqliyyat vasitəsinin təkərlərini qəsdən sürüşdürməklə (kəskin dönmələr, yerində fırlanmalar etməklə) yolda maneəli və ya təhlükəli manevrlərin edilməsi.
Sürət və səs-küy nümayişi: Yaşayış məntəqələrində və ya ictimai yerlərdə nəqliyyat vasitəsinin mühərrikindən və ya səsboğucusundan gələn səsləri qəsdən gücləndirməklə, icazə verilən həddən dəfələrlə yüksək sürətlə hərəkət etməklə vətəndaşların rahatlığının pozulması.
Qəfil manevrlər və qəza şəraiti yaratmaq: Digər nəqliyyat vasitələrinin hərəkətinə mane olan, qəfil zolaq dəyişmələrlə (şahmatvari sürüşmə ilə) başqa sürücüləri qəfil tormozlamağa və ya sərt manevr etməyə məcbur edən hərəkətlər.
İdarəetməni nümayişkaranə şəkildə itirmək və ya riskli şoular: Sükan arxasında qeyri-adi, təhlükəli oturuş formaları, hərəkətdə olarkən avtomobilin qapılarını açmaq və ya digər riskli akrobatik elementlər nümayiş etdirmək.
Avtoxuliqanlıq cəmiyyət üçün yüksək təhlükə mənbəyi olduğundan, qanunvericilikdə bu əmələ görə olduqca sərt və qətiyyətli məsuliyyət tədbirləri nəzərdə tutulur:
İnzibati tənbehlər və cərimələr: Avtoxuliqanlıq hərəkətlərini törədən şəxslər yüksək məbləğdə inzibati cərimələrə məruz qalırlar.
Sürücülük hüququndan məhrumetmə: Qanunvericiliyə əsasən, avtoxuliqanlıq törətmiş şəxslər müəyyən müddətə (adətən bir ildən çox olmamaqla və ya təkrar törədildikdə daha uzun müddətə) nəqliyyat vasitəsini idarə etmək hüququndan məhrum edilirlər.
İnzibati həbs: Əməlin xarakterindən və ictimai təhlükəlilik dərəcəsindən asılı olaraq, hüquq-mühafizə orqanlarının təqdimatı və məhkəmənin qərarı ilə sürücülər qısamüddətli (məsələn, 15 günədək) inzibati həbsə də məruz qala bilərlər. Təkrar törədildikdə və ya ağır nəticələr doğurduqda cinayət məsuliyyəti də istisna olunmur.
Cəmiyyətdə avtoxuliqanlıq hallarına qarşı mübarizə kompleks şəkildə aparılır:
Texnoloji nəzarət: Yollarda quraşdırılmış "İntellektual İdarəetmə" sistemləri, təhlükəsiz şəhər kameraları və yol polisi əməkdaşlarının operativ nəzarəti sayəsində bu cür qanunazidd hərəkətlər dərhal aşkar edilir və qarşısı alınır.
Maarifləndirmə və sosial kampaniyalar: Gənc sürücülər arasında sürət həvəsinin və məsuliyyətsiz davranışların fəsadları barədə maarifləndirici tədbirlərin keçirilməsi, yol mədəniyyətinin təbliği.
Bakı 22° C
