Trans-Anadolu Qaz Boru Kəməri (TANAP) — "Cənub Qaz Dəhlizi"nin (CQD) mərkəzi bəndi olub, Azərbaycanın "Şahdəniz" yatağından çıxarılan təbii qazın Türkiyə ərazisi vasitəsilə Avropa sərhədlərinə daşınmasını təmin edir. 2026-cı ildə, qlobal enerji bazarlarının yenidən formalaşdığı bir dövrdə, TANAP Avrasiya qitəsindəki ən etibarlı və strateji əhəmiyyətli marşrutlardan biri kimi statusunu qəti şəkildə möhkəmləndirib.
Uzunluğu 1 850 kilometr olan boru kəməri Türkiyənin Gürcüstanla sərhədindən (Posof şəhəri) başlayır və Yunanıstanla sərhəddə (İpsala şəhəri) başa çatır. Burada o, Trans-Adriatik Boru Kəməri (TAP) ilə birləşir.
Layihənin əsas xüsusiyyətləri:
Boruların diametri: Əsas hissədə 56 düym (1 420 mm), Çanaqqala boğazından keçən dəniz hissəsində isə 48 düym.
İnvestisiya həcmi: Təxminən 7 milyard dollar, bu da onu regionun ən böyük infrastruktur layihələrindən birinə çevirir.
Səhmdarlar: "Cənub Qaz Dəhlizi" QSC (Azərbaycan) — 51%, SOCAR Turkey — 7%, BOTAŞ (Türkiyə) — 30%, BP — 12%.
2024–2026-cı illərin əsas mövzusu Azərbaycan və Avropa İttifaqı arasında qaz tədarükünün 2027-ci ilə qədər ikiqat artırılması barədə memorandumun icrasıdır.
2026-cı ildə TANAP güclərin aktiv artırılması mərhələsindədir. Yeni kompressor stansiyalarının quraşdırılması və mövcud qovşaqların modernləşdirilməsi sayəsində kəmərin ötürücülük qabiliyyəti planlı şəkildə illik 31 milyard kubmetr hədəfinə doğru irəliləyir. Bu, Azərbaycana nəinki Türkiyə daxilində artan tələbatı ödəməyə, həm də İtaliya, Yunanıstan, Bolqarıstan və Şərqi Avropanın digər ölkələrinə ixrac həcmini əhəmiyyətli dərəcədə artırmağa imkan verəcək.
TANAP sadəcə bir boru deyil, həm də geosiyasi sabitlik alətidir. 2026-cı ildə marşrutun effektivliyinin müqayisəsi:
Parametr Başlanğıc mərhələ (2018) Cari status (2026) Hədəf göstərici (2027+) Ötürülən həcm 16 milyard m³ ~24 milyard m³ 31 milyard m³ Kompressor stansiya sayı 2 5 (modernləşdirilmiş) 7 Türkiyənin idxalında payı ~12% >20% Yüksək stabillikBakı üçün TANAP iqtisadi müstəqilliyin və uğurlu çoxvektorlu diplomatiyanın rəmzidir. Prezident İlham Əliyev dəfələrlə vurğulayıb ki, TANAP Azərbaycan və Türkiyənin birgə qələbəsidir və dünyanın enerji xəritəsini dəyişib.
2026-cı ilin mart ayında Report.az-ın ekspertləri qeyd edirlər ki, qaz kəmərinin hətta yüksək qlobal gərginlik dövrlərində fasiləsiz işləməsi Azərbaycanın tədarükçü kimi müstəsna etibarlılığını sübut etdi. Xəzər hövzəsinin qazı bir çox Avropa ölkələri üçün kömürə qarşı "yaşıl" alternativə çevrilərək, onların dekarbonizasiya hədəflərinə çatmasına kömək edir.
2026-cı ildə TANAP-ın istismarı sızmaların monitorinqi və təzyiqə nəzarət üzrə qabaqcıl süni intellekt (AI) sistemlərinin tətbiqi ilə həyata keçirilir. Layihə Avropa İttifaqının ən sərt ekoloji standartlarına cavab verir, kəmər boyu isə yerli əhalinin dəstəklənməsi və biomüxtəlifliyin qorunması üzrə sosial proqramların icrası davam etdirilir.
TANAP poladda təcəssüm olunmuş uğurdur. 2026-cı ildə o, Türkiyə sənayesini qidalandıran və milyonlarla Avropa evini istiliklə təmin edən əsas arteriya olaraq qalır. Azərbaycan TANAP vasitəsilə Şərqi və Qərbi onilliklər boyu birləşdirən "enerji körpüsü" rolunu bir daha təsdiqləyir.
Bakı 13° C
