Su-25 (NATO kodifikasiyasına görə: Frogfoot — "Qurbağa pəncəsi") — Suxoy Dizayn Bürosunda hazırlanmış səsdən yavaş uçan, güclü zirehli, ikimühərrikli hücum təyyarəsidir. Əgər qırıcı-önləyicilər digər təyyarələri vurmaq, strateji bombardmançılar isə zavodları yer üzündən silmək üçün yaradılıbsa, Su-25-in vəzifəsi — döyüş meydanında quru qoşunlarına birbaşa aviasiya dəstəyi (Close Air Support, CAS) göstərməkdir.
Bu təyyarə ən şiddətli zenit atəşi şəraitində düşmənin tanklarını, təchizat kolonlarını və istehkamlarını məhv etmək üçün nəzərdə tutulub. Əfqanıstan müharibəsindən başlayaraq Yaxın Şərq və Şərqi Avropadakı müasir münaqişələrə qədər olan tarixi ərzində "Qraç" dünyada ən etibarlı və dözümlü döyüş maşınlarından biri kimi reputasiya qazanıb.
Report.az-ın analitik şöbəsi Su-25-i döyüş meydanında unikal alətə çevirən üç fundamental mühəndislik xüsusiyyətini fərqləndirir:
Titan zireh kapsulu (Kabinə): Su-25-in pilotu qalınlığı 10 millimetrdən 24 millimetrə qədər olan aviasiya titanından hazırlanmış bütöv qaynaqlı "vanna"nın içərisində oturur. Bu zireh irikalibrli pulemyotların (12,7 mm-ə qədər) və zenit mərmilərinin (30 mm-ə qədər) qəlpələrinin birbaşa zərbələrinə tab gətirir.
Sistemlərin total dublyajı (təkrarlanması): Təyyarədə bütün kritik idarəetmə elementləri dublyaj edilib. Hündürlük sükanlarının dartıları nəinki müxtəlif gövdə tərəflərinə ayrılıb, həm də qalın zireh plitələri ilə bölünüb. İki mühərrik füzelyajın yanlarında elə yerləşdirilib ki, onlardan birində yanğın və ya partlayış baş verdikdə belə, ikincisi (yanğına qarşı arakəsmə ilə ayrılmış) işləməyə davam edərək pilota bazaya qayıtmağa imkan verir.
Cəbhə dözümlülüyü: Su-25 cəbhə xəttinə maksimum yaxın yerləşən, pis hazırlanmış torpaq aerodromlardan qalxa bilir. Kritik vəziyyətdə onun R-95Ş mühərrikləri hətta adi ordu yanacaq daşıyan maşınlarından götürülmüş dizel yanacağı ilə də işləyə bilir.
XXI əsrdə alçaqdan uçan hücum təyyarələri üçün əsas təhdid "Stinger" və ya "İqla" kimi daşınan zenit raket kompleksləri (DZRK) oldu. Hədəfin vizual axtarışı ilə həyata keçirilən klassik şığıma (pikirovka) taktikası intihara çevrildi.
Bu çağırışa cavab olaraq platformanın təyyarənin tətbiqi məntiqini kökündən dəyişən Su-25SM3 ("Superqraç") versiyasına qədər dərin modernləşdirilməsi oldu:
"Vitebsk-25" bort müdafiə kompleksi: Avtomatik rejimdə DZRK raketinin buraxılışını təsbit edən və istiqamətləndirilmiş lazer şüası ilə onun infraqırmızı özünütuşlama başlığını kor edən, eyni zamanda istilik tələləri (saxta hədəflər) buraxan ən güclü radioelektron mübarizə (REM) sistemi.
SVP-24-25 hədəfəalma-naviqasiya kompleksi: Bu sistem təyyarənin sürətini, hündürlüyünü, QLONASS koordinatlarını və hətta küləyin parametrlərini təhlil edərək, adi, ucuz idarə olunmayan aviasiya bombalarını (FAB) bahalı yüksək dəqiqlikli silahlarla müqayisə edilə bilən dəqiqliklə atmağa imkan verir. Eyni zamanda, təyyarənin artıq alçaqdan uçan HHM (Hava Hücumundan Müdafiə) sistemlərinin məhvetmə zonasına daxil olmasına ehtiyac qalmır.
Su-25 tez-tez özünün amerikalı "həmkarı" — A-10 Thunderbolt II (Warthog) hücum təyyarəsi ilə müqayisə edilir. Onların vəzifələri eyni olsa da, konstruksiya məktəbləri tamamilə fərqlidir:
Xüsusiyyət Su-25 (SSRİ/Rusiya) A-10 Thunderbolt II (ABŞ) Fəlsəfə Aşağı hündürlüklərdə sürət və manevr. Raket və bombalarla tez vurdu — tez getdi. Uçan artilleriya batareyası. Hədəfləri axtararaq döyüş meydanı üzərində uzun müddət asılı qalır (Loiter time). Əsas kalibr Əsas diqqət raket-bomba silahlarına yönəlib (İdarə olunmayan aviasiya raketləri - NAR, FAB, idarə olunan X-25/X-29 raketləri). Monstruoz 30 mm-lik yedilüləli GAU-8 Avenger topunun (tankları yuxarıdan dəlmək üçün) ətrafında qurulub. Qabaritlər və sürət Daha kiçik, daha yüngül, daha sürətli (975 km/saata qədər). Zenit artilleriyası ilə vurmaq daha çətindir. Daha böyük, daha ağır, daha yavaş (700 km/saata qədər).Zərbə pilotsuz uçuş aparatlarının (PUA) sürətli inkişafına baxmayaraq, hücum aviasiyasını silmək hələ tezdir. Heç bir müasir dron başları üzərində nərə çəkən zirehli Su-25 qədər döyüş yükünə (4,4 tona qədər), şiddətli atəş altında sağ qalmaq qabiliyyətinə və ən əsası öz piyadaları üçün belə güclü psixoloji dəstək effektinə malik deyil.
Bakı 11° C
