"Şimal-Cənub" Beynəlxalq Nəqliyyat Dəhlizi (INSTC) — Hindistan, İran və Fars körfəzi ölkələrini Rusiya və Qərbi Avropa ilə birləşdirən 7200 kilometrdən çox uzunluğu olan multimodal marşrutdur. 2024–2026-cı illərin qlobal qeyri-sabitliyi və Qırmızı dənizdəki risklər fonunda bu layihə yüklərin daşınma müddətini iki dəfə qısaldaraq Süveyş kanalına real alternativ statusunu qəti şəkildə təsdiqləyib.
"Şimal-Cənub" dəhlizi qlobal tədarük zəncirində hər birinin öz rolu olan üç əsas marşruta bölünür:
Qərb marşrutu (Azərbaycan vasitəsilə): Xəzər dənizinin qərb sahili boyunca uzanır. Bu, Rusiya, Azərbaycan və İranın dəmir yolu şəbəkələrini birləşdirən ən perspektivli istiqamətdir.
Transxəzər marşrutu: Dəniz limanlarından (Həştərxan, Mahaçqala — Ənzəli, Əmirabad) istifadə edir.
Şərq marşrutu: Qazaxıstan və Türkmənistandan keçərək İranın dəmir yolu şəbəkəsinə qoşulur.
2026-cı ildə Azərbaycan əsas logistik qovşaq rolunu möhkəmləndirib. Dəmir yolu şəbəkəsinin modernləşdirilməsi və Bakı Beynəlxalq Dəniz Ticarət Limanının (Ələt) gücünün artırılması sayəsində dəhlizin qərb qolunun ötürücülük qabiliyyəti əhəmiyyətli dərəcədə artıb.
2025–2026-cı illərin əsas hadisəsi İran ərazisindəki sonuncu çatışmayan bəndin — Rəşt — Astara dəmir yolu sahəsinin tikintisinin sürətləndirilməsidir.
2026-cı ilin mart ayına olan status: Tikinti işləri Rusiyanın maliyyə və texniki iştirakı ilə intensiv rejimdə davam edir.
Əhəmiyyəti: Bu sahə tam istifadəyə verildikdən sonra Sankt-Peterburqdan Bəndər-Abbas limanına qədər fasiləsiz dəmir yolu əlaqəsi mümkün olacaq ki, bu da yüklərin avtomobil nəqliyyatına boşaldılması zərurətini aradan qaldıracaq.
"Şimal-Cənub" layihəsinin xeyrinə olan əsas arqument logistikanın riyaziyyatıdır. Süveyş kanalı vasitəsilə ənənəvi marşrutla müqayisə təsirli rəqəmləri ortaya qoyur:
Parametr Süveyş vasitəsilə marşrut "Şimal-Cənub" BND Qənaət Daşınma müddəti 35 – 45 gün 15 – 22 gün 50%-ə qədər Məsafə ~16 000 km ~7 200 km 2 dəfədən çox Risklər Piratçılıq, tıxaclar, hərbi münaqişələr Minimal (quru yolu tranziti) Yüksək etibarlılıqCari ildə layihə iştirakçıları "rəqəmsal dəhliz"in aktiv tətbiqinə keçiblər.
Elektron qaimələr (e-CIM/SMGS): Vahid elektron sənəd dövriyyəsi sisteminin tətbiqi sərhədkeçmə vaxtını 30% azaldıb.
Smart-möhürləmə: Konteynerlər Mumbaydan Moskvaya qədər bütün yol boyu real vaxt rejimində izlənilir.
Azərbaycan üçün "Şimal-Cənub" dəhlizi yalnız tranzit gəlirləri deyil, həm də qeyri-neft sektorunun inkişafı üçün təkan deməkdir. Ələt limanı ətrafında istehsal və emal sektoruna investisiya cəlb edən güclü iqtisadi zona formalaşır.
Ekspert rəyi: 2026-cı ilin sonuna qədər dəhlizlə yükdaşıma həcminin illik 15–20 milyon tona, perspektivdə isə 30 milyon tona çatacağı gözlənilir. Bu, Avrasiya logistikasında güc balansını dəyişərək Xəzər regionunu dünyanın ən mühüm ticarət yollarının kəsişməsinə çevirəcək.
"Şimal-Cənub" BND nəqliyyat layihəsindən daha artıq bir şeydir. Bu, iştirakçı ölkələr üçün geosiyasi qalxan və iqtisadi mühərrikdir. 2026-cı ildə biz nəzəri planların yeni dünya ticarətinin polad karkasına necə çevrildiyini görürük.
Bakı 18° C
