Pilotsuz uçuş aparatı (PUA)

İsrail ordusunun zərbəsi nəticəsində Livanda üç tibb işçisi həlak olub
Digər ölkələr
İsrail ordusunun zərbəsi nəticəsində Livanda üç tibb işçisi həlak olub
  • 16 may, 2026
  • 01:41
Piqott: Livan və İsrail arasında atəşkəs rejimi 45 gün uzadılıb
Digər ölkələr
Piqott: Livan və İsrail arasında atəşkəs rejimi 45 gün uzadılıb
  • 15 may, 2026
  • 23:00
Zelenski: Rusiya Ukraynanın siyasi və hərbi mərkəzlərinə zərbələr endirməyə hazırlaşır
Digər ölkələr
Zelenski: Rusiya Ukraynanın siyasi və hərbi mərkəzlərinə zərbələr endirməyə hazırlaşır
  • 15 may, 2026
  • 19:15
Andrey Qnatov: Rusiya ilə müharibənin gedişatını proqnozlaşdırmaq çətindir - MÜSAHİBƏ
Müsahibə
Andrey Qnatov: Rusiya ilə müharibənin gedişatını proqnozlaşdırmaq çətindir - MÜSAHİBƏ
  • 15 may, 2026
  • 11:29
Aleksandr Stubb: Finlandiyaya PUA səbəbindən birbaşa təhlükə yoxdur
Digər ölkələr
Aleksandr Stubb: Finlandiyaya PUA səbəbindən birbaşa təhlükə yoxdur
  • 15 may, 2026
  • 10:56
Çelsi Juan Pedronun Barselonaya transferinə razılıq verməyib
Futbol
"Çelsi" Juan Pedronun "Barselona"ya transferinə razılıq verməyib
  • 15 may, 2026
  • 10:25
Şübhəli dron fəaliyyəti səbəbindən Helsinki hava limanı müvəqqəti bağlanıb
Digər ölkələr
Şübhəli dron fəaliyyəti səbəbindən Helsinki hava limanı müvəqqəti bağlanıb
  • 15 may, 2026
  • 08:53
Kuper İranın hərbi potensialının əhəmiyyətli dərəcədə zəiflədiyini bildirib
Digər ölkələr
Kuper İranın hərbi potensialının əhəmiyyətli dərəcədə zəiflədiyini bildirib
  • 14 may, 2026
  • 20:43
Aİ-nin ənənəvi Avropa şəhərciyi bu il Gəncədə keçiriləcək
Xarici siyasət
Aİ-nin ənənəvi "Avropa şəhərciyi" bu il Gəncədə keçiriləcək
  • 14 may, 2026
  • 19:50
Sibiqa Rusiyanın Kiyevə zərbələrinə görə BMT TŞ-nin təcili iclasının keçirilməsi təşəbbüsü ilə çıxış edib
Region
Sibiqa Rusiyanın Kiyevə zərbələrinə görə BMT TŞ-nin təcili iclasının keçirilməsi təşəbbüsü ilə çıxış edib
  • 14 may, 2026
  • 18:39
Fon der Lyayen: Ukraynaya 6 milyard avroluq dron yardımı paketinin formalaşdırılmasını başa çatdırırıq
Digər ölkələr
Fon der Lyayen: Ukraynaya 6 milyard avroluq dron yardımı paketinin formalaşdırılmasını başa çatdırırıq
  • 14 may, 2026
  • 18:22
Kanada 7 il əvvəl blokladığı Türkiyə PUA-larının idxalını planlaşdırır
Digər ölkələr
Kanada 7 il əvvəl blokladığı Türkiyə PUA-larının idxalını planlaşdırır
  • 14 may, 2026
  • 17:48
Yekaterina Pop: Kiyevə hücumlar nəticəsində 20-yə yaxın yaşayış kompleksi zərər çəkib
Region
Yekaterina Pop: Kiyevə hücumlar nəticəsində 20-yə yaxın yaşayış kompleksi zərər çəkib
  • 14 may, 2026
  • 15:26
Zelenski: Xersonda BMT missiyasının avtomobilinə dron hücumu olub
Digər ölkələr
Zelenski: Xersonda BMT missiyasının avtomobilinə dron hücumu olub
  • 14 may, 2026
  • 15:24
Kiyevə kütləvi raket və dronlarla hücumun nəticələri - FOTOREPORTAJ
Foto
Region
Kiyevə kütləvi raket və dronlarla hücumun nəticələri - FOTOREPORTAJ
  • 14 may, 2026
  • 14:02
Ukrayna və Litva dron sahəsində saziş imzalayıb
Digər ölkələr
Ukrayna və Litva dron sahəsində saziş imzalayıb
  • 13 may, 2026
  • 19:58
1 ... 58 59 60 61 62 ... 404

Pilotsuz uçuş aparatları (PUA): hərbi xəbərlər və texnologiya

Pilotsuz uçuş aparatı (PUA), gündəlik dildə tez-tez dron adlandırılır — göyərtəsində heyət (pilot) olmayan, operator tərəfindən məsafədən idarə edilən və ya verilmiş alqoritm üzrə tam avtonom fəaliyyət göstərən hava gəmisidir.

2026-cı ilə qədər PUA sənayesi nəhəng bir sıçrayış edib: ağır və bahalı kəşfiyyat komplekslərindən süni intellektin inteqrasiyasına, mikro-dron sürülərinə və geniş yayılmış kommersiya istifadəsinə qədər. Report.az-ın analitik şöbəsi müasir dünyada pilotsuz sistemlərin arxitekturası, təsnifatı və tətbiqinin ətraflı təhlilini təqdim edir.

Dronun anatomiyası: Müasir PUA necə qurulub?

Ölçüsündən asılı olmayaraq, əksər müasir PUA-lar bir neçə kritik alt sistemdən ibarət oxşar baza arxitekturasına malikdir:

Planer (Gövdə): Aerodinamik xüsusiyyətləri təmin edən, yüngül kompozit materiallardan (karbon, kevlar) hazırlanmış daşıyıcı konstruksiya.

Güc qurğusu: Elektrik mühərrikləri (kompakt kopterlər üçün) və ya daxili yanma mühərrikləri (təyyarə tipli ağır aparatlar üçün).

Uçuş nəzarətçisi (Beyin): Aparatı havada saxlamaq üçün sensorlardan (giroskoplar, akselerometrlər, barometrlər, GPS/QLONASS) gələn məlumatları emal edən və mühərrikləri idarə edən mikroprosessor.

Faydalı yük: Optik-elektron stansiyalar (gündüz və teplovizor kameraları), lazer məsafəölçənləri (LiDAR), rabitə retranslyatorları və ya silah sistemləri.

Rabitə kanalı: Dronla yerüstü idarəetmə stansiyası (YİS) arasında telemetriya və video siqnalın qorunan ötürülməsi sistemi.

Konstruksiya tipinə görə PUA-ların təsnifatı

Pilotsuz aparatın arxitekturası onun uçuş xarakteristikalarını və tətbiq sahəsini müəyyən edir. Üç əsas tip fərqləndirilir:

Multirotorlu (Kopterlər): Bir neçə daşıyıcı pəri olan aparatlar (kvadrokopterlər, heksakopterlər).

Üstünlükləri: Şaquli qalxma və enmə (VTOL), bir nöqtədə asılı qalma qabiliyyəti, yüksək manevr imkanları.

Mənfi cəhətləri: Yüksək enerji sərfi səbəbindən aşağı sürət və qısa uçuş müddəti.

Təyyarə tipli (Qanad): Sabit qanadın aerodinamik qaldırıcı gücündən istifadə edən aparatlar.

Üstünlükləri: Yüksək sürət, böyük məsafələri qət etmə və on saatlarla havada qalma qabiliyyəti (məsələn, Global Hawk strateji dronları).

Mənfi cəhətləri: Katapult və ya uçuş-enmə zolağı tələb edir.

Hibrid (VTOL): Hər iki tipin üstünlüklərini özündə birləşdirir — rotorlar vasitəsilə şaquli qalxır və daha sonra qanad üzərində üfüqi uçuşa keçir.

Hərbi tətbiq və Azərbaycanın tarixi təcrübəsi

Silahlı münaqişələrdə PUA-ların rolu köklü şəkildə dəyişib. XXI əsrin əvvəllərində dronlar əsasən kəşfiyyat üçün istifadə olunurdusa, bu gün onlar əsas zərbə alətinə çevriliblər.

Hərb sənəti tarixində dönüş nöqtəsi 2020-ci ilin payızında baş verən 44 günlük Vətən müharibəsi oldu. Azərbaycan pilotsuz aviasiyanın tətbiqinin etalon taktikasını dünyaya nümayiş etdirdi. Bayraktar TB2 kəşfiyyat-zərbə komplekslərinin və Harop gəzən sursatlarının (kamikadze dronların) inteqrasiyası Azərbaycan Silahlı Qüvvələrinə şəxsi heyət arasında itkiləri minimuma endirərək, düşmənin eşelonlaşdırılmış hava hücumundan müdafiə (HHM) sistemini, zirehli texnikasını və logistikasını zərgər dəqiqliyi ilə məhv etməyə imkan verdi.

2026-cı ilə qədər PUA-ların hərbi təkamülü yeni mərhələyə çatıb:

FPV-dronlar: Kommersiya ehtiyat hissələrindən yığılan, səngər müharibəsinin taktikasını dəyişən, birinci şəxs baxış bucaqlı (First-Person View) ucuz kamikadze dronlar.

Sürü (pətək) intellekti: Neyroşəbəkələr tərəfindən idarə olunan, insan iştirakı olmadan hədəfləri müstəqil şəkildə bölüşdürməyə və hücumları koordinasiya etməyə qadir olan onlarla pilotsuz aparatdan ibarət qruplar.

Mülki və kommersiya məqsədli istifadə

Hərbi sahədən əlavə, PUA-lar qlobal iqtisadiyyatın ayrılmaz hissəsinə çevrilib:

İnfrastrukturun monitorinqi: Təyyarə tipli dronlar teplovizorların köməyi ilə sızmaları və zədələri aşkar edərək Cənub Qaz Dəhlizinin boru kəmərləri kimi strateji obyektləri müntəzəm olaraq patrul edir.

Aqrar sektor: Aqrodronlar əkinlərin dəqiq multispektral analizi və gübrələrin nöqtəvi çilənməsi üçün istifadə olunur və fermer təsərrüfatlarına milyonlarla dollar qənaət edir.

Logistika: Çətin gedilən regionlara tibbi ləvazimatların çatdırılması və meqapolislərdə yüklərin kommersiya məqsədli ekspress çatdırılması.

Pilotsuz aviasiya dövrü hələ yeni başlayır. Yaxın onilliklərdə kvant sensorlarının, bərk cisimli batareyaların və Süni İntellektin inkişafı PUA-ları həm milli təhlükəsizliyin təmin edilməsində, həm də mülki logistikada əsas alətə çevirəcək.