Pilotsuz uçuş aparatı (PUA)

Litvanın hakim partiyası müdafiə ilə bağlı fikir ayrılıqlarına görə koalisiyanı dağıdır
Digər ölkələr
Litvanın hakim partiyası müdafiə ilə bağlı fikir ayrılıqlarına görə koalisiyanı dağıdır
  • 06 iyun, 2026
  • 22:08
XİN Azovda vurulan gəmilərdə həlak olan və yaralanan azərbaycanlıların sayını yeniləyib
Xarici siyasət
XİN Azovda vurulan gəmilərdə həlak olan və yaralanan azərbaycanlıların sayını yeniləyib
  • 06 iyun, 2026
  • 18:37
XİN: Azovda vurulan gəmilərdən xilas edilən Azərbaycan vətəndaşlarının ölkəyə qayıdışı üçün tədbirlər görülür
Xarici siyasət
XİN: Azovda vurulan gəmilərdən xilas edilən Azərbaycan vətəndaşlarının ölkəyə qayıdışı üçün tədbirlər görülür
  • 06 iyun, 2026
  • 16:31
PUA hücumundan sonra Rusiya Müdafiə Nazirliyinin obyektində yanğına görə 600-dən çox insan təxliyə olunub
Digər ölkələr
PUA hücumundan sonra Rusiya Müdafiə Nazirliyinin obyektində yanğına görə 600-dən çox insan təxliyə olunub
  • 06 iyun, 2026
  • 16:17
Rusiyada neft bazasında baş verən yanğının sahəsi 5 min kvadrat metrə çatır - YENİLƏNİB
Digər ölkələr
Rusiyada neft bazasında baş verən yanğının sahəsi 5 min kvadrat metrə çatır - YENİLƏNİB
  • 06 iyun, 2026
  • 16:00
Müxtəlif səbəblərdən DÇ-2026-dan kənarda qalan ulduz futbolçular - ARAŞDIRMA
Futbol
Müxtəlif səbəblərdən DÇ-2026-dan kənarda qalan ulduz futbolçular - ARAŞDIRMA
  • 06 iyun, 2026
  • 15:03
Bəhreyn XİN İranın hücumları barədə: Təhlükəsizlik raketlər və PUA-larla əldə edilmir
Digər ölkələr
Bəhreyn XİN İranın hücumları barədə: Təhlükəsizlik raketlər və PUA-larla əldə edilmir
  • 06 iyun, 2026
  • 14:58
Zelenski: Ukrayna ordusu Rusiyanın strateji obyektlərinə zərbələr endirib
Digər ölkələr
Zelenski: Ukrayna ordusu Rusiyanın strateji obyektlərinə zərbələr endirib
  • 06 iyun, 2026
  • 13:16
Rusiyanın Xerson vilayətinə zərbələri nəticəsində 6 nəfər ölüb, 30-a yaxın şəxs yaralanıb
Digər ölkələr
Rusiyanın Xerson vilayətinə zərbələri nəticəsində 6 nəfər ölüb, 30-a yaxın şəxs yaralanıb
  • 06 iyun, 2026
  • 11:21
SEPAH ABŞ ilə zərbə mübadiləsinin xronologiyası barədə məlumat yayıb
Digər ölkələr
SEPAH ABŞ ilə zərbə mübadiləsinin xronologiyası barədə məlumat yayıb
  • 06 iyun, 2026
  • 10:35
Sankt-Peterburq dronların kütləvi zərbəsinə məruz qalıb
Digər ölkələr
Sankt-Peterburq dronların kütləvi zərbəsinə məruz qalıb
  • 06 iyun, 2026
  • 09:33
ABŞ İranın Küveyt və Bəhreynə atdığı raketləri vurub
Digər ölkələr
ABŞ İranın Küveyt və Bəhreynə atdığı raketləri vurub
  • 06 iyun, 2026
  • 08:45
ABŞ Dövlət Departamenti Küveytə PUA-ya qarşı sistemlərin satışını təsdiqləyib
Digər ölkələr
ABŞ Dövlət Departamenti Küveytə PUA-ya qarşı sistemlərin satışını təsdiqləyib
  • 06 iyun, 2026
  • 05:44
Tramp: ABŞ tezliklə İranla müharibəni razılaşma və ya sərt üsullarla başa vuracaq
Digər ölkələr
Tramp: ABŞ tezliklə İranla müharibəni razılaşma və ya sərt üsullarla başa vuracaq
  • 06 iyun, 2026
  • 02:30
Zaxarova: Azərbaycanlı dənizçilərlə bağlı insidentə görə Moskva Bakı ilə sıx təmasdadır
Region
Zaxarova: Azərbaycanlı dənizçilərlə bağlı insidentə görə Moskva Bakı ilə sıx təmasdadır
  • 05 iyun, 2026
  • 15:15
Rusiya XİN azərbaycanlı dənizçilərin həlak olması ilə əlaqədar başsağlığı verib
Xarici siyasət
Rusiya XİN azərbaycanlı dənizçilərin həlak olması ilə əlaqədar başsağlığı verib
  • 05 iyun, 2026
  • 15:00
1 ... 52 53 54 55 56 ... 404

Pilotsuz uçuş aparatları (PUA): hərbi xəbərlər və texnologiya

Pilotsuz uçuş aparatı (PUA), gündəlik dildə tez-tez dron adlandırılır — göyərtəsində heyət (pilot) olmayan, operator tərəfindən məsafədən idarə edilən və ya verilmiş alqoritm üzrə tam avtonom fəaliyyət göstərən hava gəmisidir.

2026-cı ilə qədər PUA sənayesi nəhəng bir sıçrayış edib: ağır və bahalı kəşfiyyat komplekslərindən süni intellektin inteqrasiyasına, mikro-dron sürülərinə və geniş yayılmış kommersiya istifadəsinə qədər. Report.az-ın analitik şöbəsi müasir dünyada pilotsuz sistemlərin arxitekturası, təsnifatı və tətbiqinin ətraflı təhlilini təqdim edir.

Dronun anatomiyası: Müasir PUA necə qurulub?

Ölçüsündən asılı olmayaraq, əksər müasir PUA-lar bir neçə kritik alt sistemdən ibarət oxşar baza arxitekturasına malikdir:

Planer (Gövdə): Aerodinamik xüsusiyyətləri təmin edən, yüngül kompozit materiallardan (karbon, kevlar) hazırlanmış daşıyıcı konstruksiya.

Güc qurğusu: Elektrik mühərrikləri (kompakt kopterlər üçün) və ya daxili yanma mühərrikləri (təyyarə tipli ağır aparatlar üçün).

Uçuş nəzarətçisi (Beyin): Aparatı havada saxlamaq üçün sensorlardan (giroskoplar, akselerometrlər, barometrlər, GPS/QLONASS) gələn məlumatları emal edən və mühərrikləri idarə edən mikroprosessor.

Faydalı yük: Optik-elektron stansiyalar (gündüz və teplovizor kameraları), lazer məsafəölçənləri (LiDAR), rabitə retranslyatorları və ya silah sistemləri.

Rabitə kanalı: Dronla yerüstü idarəetmə stansiyası (YİS) arasında telemetriya və video siqnalın qorunan ötürülməsi sistemi.

Konstruksiya tipinə görə PUA-ların təsnifatı

Pilotsuz aparatın arxitekturası onun uçuş xarakteristikalarını və tətbiq sahəsini müəyyən edir. Üç əsas tip fərqləndirilir:

Multirotorlu (Kopterlər): Bir neçə daşıyıcı pəri olan aparatlar (kvadrokopterlər, heksakopterlər).

Üstünlükləri: Şaquli qalxma və enmə (VTOL), bir nöqtədə asılı qalma qabiliyyəti, yüksək manevr imkanları.

Mənfi cəhətləri: Yüksək enerji sərfi səbəbindən aşağı sürət və qısa uçuş müddəti.

Təyyarə tipli (Qanad): Sabit qanadın aerodinamik qaldırıcı gücündən istifadə edən aparatlar.

Üstünlükləri: Yüksək sürət, böyük məsafələri qət etmə və on saatlarla havada qalma qabiliyyəti (məsələn, Global Hawk strateji dronları).

Mənfi cəhətləri: Katapult və ya uçuş-enmə zolağı tələb edir.

Hibrid (VTOL): Hər iki tipin üstünlüklərini özündə birləşdirir — rotorlar vasitəsilə şaquli qalxır və daha sonra qanad üzərində üfüqi uçuşa keçir.

Hərbi tətbiq və Azərbaycanın tarixi təcrübəsi

Silahlı münaqişələrdə PUA-ların rolu köklü şəkildə dəyişib. XXI əsrin əvvəllərində dronlar əsasən kəşfiyyat üçün istifadə olunurdusa, bu gün onlar əsas zərbə alətinə çevriliblər.

Hərb sənəti tarixində dönüş nöqtəsi 2020-ci ilin payızında baş verən 44 günlük Vətən müharibəsi oldu. Azərbaycan pilotsuz aviasiyanın tətbiqinin etalon taktikasını dünyaya nümayiş etdirdi. Bayraktar TB2 kəşfiyyat-zərbə komplekslərinin və Harop gəzən sursatlarının (kamikadze dronların) inteqrasiyası Azərbaycan Silahlı Qüvvələrinə şəxsi heyət arasında itkiləri minimuma endirərək, düşmənin eşelonlaşdırılmış hava hücumundan müdafiə (HHM) sistemini, zirehli texnikasını və logistikasını zərgər dəqiqliyi ilə məhv etməyə imkan verdi.

2026-cı ilə qədər PUA-ların hərbi təkamülü yeni mərhələyə çatıb:

FPV-dronlar: Kommersiya ehtiyat hissələrindən yığılan, səngər müharibəsinin taktikasını dəyişən, birinci şəxs baxış bucaqlı (First-Person View) ucuz kamikadze dronlar.

Sürü (pətək) intellekti: Neyroşəbəkələr tərəfindən idarə olunan, insan iştirakı olmadan hədəfləri müstəqil şəkildə bölüşdürməyə və hücumları koordinasiya etməyə qadir olan onlarla pilotsuz aparatdan ibarət qruplar.

Mülki və kommersiya məqsədli istifadə

Hərbi sahədən əlavə, PUA-lar qlobal iqtisadiyyatın ayrılmaz hissəsinə çevrilib:

İnfrastrukturun monitorinqi: Təyyarə tipli dronlar teplovizorların köməyi ilə sızmaları və zədələri aşkar edərək Cənub Qaz Dəhlizinin boru kəmərləri kimi strateji obyektləri müntəzəm olaraq patrul edir.

Aqrar sektor: Aqrodronlar əkinlərin dəqiq multispektral analizi və gübrələrin nöqtəvi çilənməsi üçün istifadə olunur və fermer təsərrüfatlarına milyonlarla dollar qənaət edir.

Logistika: Çətin gedilən regionlara tibbi ləvazimatların çatdırılması və meqapolislərdə yüklərin kommersiya məqsədli ekspress çatdırılması.

Pilotsuz aviasiya dövrü hələ yeni başlayır. Yaxın onilliklərdə kvant sensorlarının, bərk cisimli batareyaların və Süni İntellektin inkişafı PUA-ları həm milli təhlükəsizliyin təmin edilməsində, həm də mülki logistikada əsas alətə çevirəcək.