Pilotsuz uçuş aparatı (PUA)

Ərdoğan: PUA-ların bütün silah-sursatını özümüz istehsal edirik
Region
Ərdoğan: "PUA-ların bütün silah-sursatını özümüz istehsal edirik"
  • 08 may, 2021
  • 12:07
Elçin Quliyev: Sərhədçilər PUA-lar vasitəsilə düşmənin 290 hədəfini məhv edib
Qarabağ
Elçin Quliyev: "Sərhədçilər PUA-lar vasitəsilə düşmənin 290 hədəfini məhv edib"
  • 08 may, 2021
  • 10:41
DSX rəisi düşmənin SU-25 döyüş təyyarəsinin məhv edilməsinin təfərrüatını açıqlayıb
Qarabağ
DSX rəisi düşmənin SU-25 döyüş təyyarəsinin məhv edilməsinin təfərrüatını açıqlayıb
  • 08 may, 2021
  • 10:36
“İTİ QOVAN” PUA-ları Azərbaycan Ordusunun istifadəsinə verilib
Hərbi
“İTİ QOVAN” PUA-ları Azərbaycan Ordusunun istifadəsinə verilib
  • 07 may, 2021
  • 06:12
Kolumbiya mətbuatı ermənilərin Qarabağda basdırdığı minalardan yazıb
Qarabağ
Kolumbiya mətbuatı ermənilərin Qarabağda basdırdığı minalardan yazıb
  • 06 may, 2021
  • 23:19
Azərbaycanın PUA heyətləri təlim-məşq uçuşları yerinə yetirirlər - VİDEO
Foto
Hərbi
Azərbaycanın PUA heyətləri təlim-məşq uçuşları yerinə yetirirlər - VİDEO
  • 04 may, 2021
  • 12:02
“Google”da “Bayraktar TB2” barədə məlumatları ən çox ermənilər axtarır
Hərbi
“Google”da “Bayraktar TB2” barədə məlumatları ən çox ermənilər axtarır
  • 01 may, 2021
  • 11:09
“Qara Abdulla” son mənzilə alqışlarla yola salınıb
Foto
Region
“Qara Abdulla” son mənzilə alqışlarla yola salınıb
  • 01 may, 2021
  • 10:43
Dünyada ilk dəfə dron taksi sərnişinlə uçub
Video
İnfrastruktur
Dünyada ilk dəfə dron taksi sərnişinlə uçub
  • 29 aprel, 2021
  • 12:55
Türkiyə PUA-ları İraqda 5 terrorçunu məhv edib
Video
Region
Türkiyə PUA-ları İraqda 5 terrorçunu məhv edib
  • 29 aprel, 2021
  • 07:38
ABŞ-la İsrail İrana qarşı birgə işçi qrup yaradıb
Digər ölkələr
ABŞ-la İsrail İrana qarşı birgə işçi qrup yaradıb
  • 28 aprel, 2021
  • 12:01
Elçin Quliyev: Haropların vurma qabiliyyəti 97 faizdir
Qarabağ
Elçin Quliyev: "Haropların vurma qabiliyyəti 97 faizdir"
  • 27 aprel, 2021
  • 11:09
DSX rəisi: Hazırda ən yüksək nöqtədə Azərbaycan sərhədçiləri yerləşiblər
Daxili siyasət
DSX rəisi: "Hazırda ən yüksək nöqtədə Azərbaycan sərhədçiləri yerləşiblər"
  • 27 aprel, 2021
  • 10:35
Prezident və birinci xanım Cəbrayıl və Zəngilanda olublar - YENİLƏNİB
Foto
Daxili siyasət
Prezident və birinci xanım Cəbrayıl və Zəngilanda olublar - YENİLƏNİB
  • 27 aprel, 2021
  • 10:20
Başlıbelə dronla baxış keçirilib, bütün evlərin tamamilə dağıldığı aşkarlanıb
Qarabağ
Başlıbelə dronla baxış keçirilib, bütün evlərin tamamilə dağıldığı aşkarlanıb
  • 26 aprel, 2021
  • 13:07
Prokurorluq Başlıbeldə qətlə yetirilən şəxslərin adlarını açıqlayıb - SİYAHI
Foto
Hadisə
Prokurorluq Başlıbeldə qətlə yetirilən şəxslərin adlarını açıqlayıb - SİYAHI
  • 26 aprel, 2021
  • 12:52
1 ... 356 357 358 359 360 ... 404

Pilotsuz uçuş aparatları (PUA): hərbi xəbərlər və texnologiya

Pilotsuz uçuş aparatı (PUA), gündəlik dildə tez-tez dron adlandırılır — göyərtəsində heyət (pilot) olmayan, operator tərəfindən məsafədən idarə edilən və ya verilmiş alqoritm üzrə tam avtonom fəaliyyət göstərən hava gəmisidir.

2026-cı ilə qədər PUA sənayesi nəhəng bir sıçrayış edib: ağır və bahalı kəşfiyyat komplekslərindən süni intellektin inteqrasiyasına, mikro-dron sürülərinə və geniş yayılmış kommersiya istifadəsinə qədər. Report.az-ın analitik şöbəsi müasir dünyada pilotsuz sistemlərin arxitekturası, təsnifatı və tətbiqinin ətraflı təhlilini təqdim edir.

Dronun anatomiyası: Müasir PUA necə qurulub?

Ölçüsündən asılı olmayaraq, əksər müasir PUA-lar bir neçə kritik alt sistemdən ibarət oxşar baza arxitekturasına malikdir:

Planer (Gövdə): Aerodinamik xüsusiyyətləri təmin edən, yüngül kompozit materiallardan (karbon, kevlar) hazırlanmış daşıyıcı konstruksiya.

Güc qurğusu: Elektrik mühərrikləri (kompakt kopterlər üçün) və ya daxili yanma mühərrikləri (təyyarə tipli ağır aparatlar üçün).

Uçuş nəzarətçisi (Beyin): Aparatı havada saxlamaq üçün sensorlardan (giroskoplar, akselerometrlər, barometrlər, GPS/QLONASS) gələn məlumatları emal edən və mühərrikləri idarə edən mikroprosessor.

Faydalı yük: Optik-elektron stansiyalar (gündüz və teplovizor kameraları), lazer məsafəölçənləri (LiDAR), rabitə retranslyatorları və ya silah sistemləri.

Rabitə kanalı: Dronla yerüstü idarəetmə stansiyası (YİS) arasında telemetriya və video siqnalın qorunan ötürülməsi sistemi.

Konstruksiya tipinə görə PUA-ların təsnifatı

Pilotsuz aparatın arxitekturası onun uçuş xarakteristikalarını və tətbiq sahəsini müəyyən edir. Üç əsas tip fərqləndirilir:

Multirotorlu (Kopterlər): Bir neçə daşıyıcı pəri olan aparatlar (kvadrokopterlər, heksakopterlər).

Üstünlükləri: Şaquli qalxma və enmə (VTOL), bir nöqtədə asılı qalma qabiliyyəti, yüksək manevr imkanları.

Mənfi cəhətləri: Yüksək enerji sərfi səbəbindən aşağı sürət və qısa uçuş müddəti.

Təyyarə tipli (Qanad): Sabit qanadın aerodinamik qaldırıcı gücündən istifadə edən aparatlar.

Üstünlükləri: Yüksək sürət, böyük məsafələri qət etmə və on saatlarla havada qalma qabiliyyəti (məsələn, Global Hawk strateji dronları).

Mənfi cəhətləri: Katapult və ya uçuş-enmə zolağı tələb edir.

Hibrid (VTOL): Hər iki tipin üstünlüklərini özündə birləşdirir — rotorlar vasitəsilə şaquli qalxır və daha sonra qanad üzərində üfüqi uçuşa keçir.

Hərbi tətbiq və Azərbaycanın tarixi təcrübəsi

Silahlı münaqişələrdə PUA-ların rolu köklü şəkildə dəyişib. XXI əsrin əvvəllərində dronlar əsasən kəşfiyyat üçün istifadə olunurdusa, bu gün onlar əsas zərbə alətinə çevriliblər.

Hərb sənəti tarixində dönüş nöqtəsi 2020-ci ilin payızında baş verən 44 günlük Vətən müharibəsi oldu. Azərbaycan pilotsuz aviasiyanın tətbiqinin etalon taktikasını dünyaya nümayiş etdirdi. Bayraktar TB2 kəşfiyyat-zərbə komplekslərinin və Harop gəzən sursatlarının (kamikadze dronların) inteqrasiyası Azərbaycan Silahlı Qüvvələrinə şəxsi heyət arasında itkiləri minimuma endirərək, düşmənin eşelonlaşdırılmış hava hücumundan müdafiə (HHM) sistemini, zirehli texnikasını və logistikasını zərgər dəqiqliyi ilə məhv etməyə imkan verdi.

2026-cı ilə qədər PUA-ların hərbi təkamülü yeni mərhələyə çatıb:

FPV-dronlar: Kommersiya ehtiyat hissələrindən yığılan, səngər müharibəsinin taktikasını dəyişən, birinci şəxs baxış bucaqlı (First-Person View) ucuz kamikadze dronlar.

Sürü (pətək) intellekti: Neyroşəbəkələr tərəfindən idarə olunan, insan iştirakı olmadan hədəfləri müstəqil şəkildə bölüşdürməyə və hücumları koordinasiya etməyə qadir olan onlarla pilotsuz aparatdan ibarət qruplar.

Mülki və kommersiya məqsədli istifadə

Hərbi sahədən əlavə, PUA-lar qlobal iqtisadiyyatın ayrılmaz hissəsinə çevrilib:

İnfrastrukturun monitorinqi: Təyyarə tipli dronlar teplovizorların köməyi ilə sızmaları və zədələri aşkar edərək Cənub Qaz Dəhlizinin boru kəmərləri kimi strateji obyektləri müntəzəm olaraq patrul edir.

Aqrar sektor: Aqrodronlar əkinlərin dəqiq multispektral analizi və gübrələrin nöqtəvi çilənməsi üçün istifadə olunur və fermer təsərrüfatlarına milyonlarla dollar qənaət edir.

Logistika: Çətin gedilən regionlara tibbi ləvazimatların çatdırılması və meqapolislərdə yüklərin kommersiya məqsədli ekspress çatdırılması.

Pilotsuz aviasiya dövrü hələ yeni başlayır. Yaxın onilliklərdə kvant sensorlarının, bərk cisimli batareyaların və Süni İntellektin inkişafı PUA-ları həm milli təhlükəsizliyin təmin edilməsində, həm də mülki logistikada əsas alətə çevirəcək.