Pilotsuz uçuş aparatı (PUA)

Rumıniya Rusiyanı öz hava məkanını pozmaqda ittiham edib
Digər ölkələr
Rumıniya Rusiyanı öz hava məkanını pozmaqda ittiham edib
  • 26 iyul, 2026
  • 14:48
İran iki həftəlik müharibədə ABŞ-yə 20 milyard dollar ziyan vurub
Region
İran iki həftəlik müharibədə ABŞ-yə 20 milyard dollar ziyan vurub
  • 26 iyul, 2026
  • 14:13
Zelenski: Rusiyanın Ukraynaya genişmiqyaslı ballistik hücumlarının qarşısı alınmalıdır
Digər ölkələr
Zelenski: Rusiyanın Ukraynaya genişmiqyaslı ballistik hücumlarının qarşısı alınmalıdır
  • 26 iyul, 2026
  • 13:47
Rusiyanın Xerson vilayətini atəşə tutması nəticəsində iki nəfər həlak olub, 24 nəfər xəsarət alıb
Digər ölkələr
Rusiyanın Xerson vilayətini atəşə tutması nəticəsində iki nəfər həlak olub, 24 nəfər xəsarət alıb
  • 26 iyul, 2026
  • 10:52
İsraildə milli təhlükəsizlik nazirinin evinin yaxınlığına dron düşüb
Digər ölkələr
İsraildə milli təhlükəsizlik nazirinin evinin yaxınlığına dron düşüb
  • 26 iyul, 2026
  • 02:18
SEPAH ABŞ-nin 11 qırıcısını və təyyarəsini məhv edildiyini bildirib
Region
SEPAH ABŞ-nin 11 qırıcısını və təyyarəsini məhv edildiyini bildirib
  • 25 iyul, 2026
  • 20:35
Yevgeni Xmara Britaniyanın Müdafiə Nazirliyi ilə HHM məsələləri üzrə əməkdaşlığı müzakirə edib
Digər ölkələr
Yevgeni Xmara Britaniyanın Müdafiə Nazirliyi ilə HHM məsələləri üzrə əməkdaşlığı müzakirə edib
  • 25 iyul, 2026
  • 14:39
Tümen NEZ-in ərazisinə PUA düşüb
Digər ölkələr
Tümen NEZ-in ərazisinə PUA düşüb
  • 25 iyul, 2026
  • 12:25
Rusiyanın Ukraynanın Sumı vilayətinə endirdiyi zərbələr nəticəsində 4 nəfər ölüb
Digər ölkələr
Rusiyanın Ukraynanın Sumı vilayətinə endirdiyi zərbələr nəticəsində 4 nəfər ölüb
  • 25 iyul, 2026
  • 12:16
Rumıniya ölkənin hava məkanında iki gün ərzində ikinci PUA-nı vurub
Digər ölkələr
Rumıniya ölkənin hava məkanında iki gün ərzində ikinci PUA-nı vurub
  • 25 iyul, 2026
  • 11:41
Rusiyanın Sumı və Zaporojyeyə hücumları nəticəsində ölənlər və yaralananlar var
Digər ölkələr
Rusiyanın Sumı və Zaporojyeyə hücumları nəticəsində ölənlər və yaralananlar var
  • 25 iyul, 2026
  • 06:25
WSJ: Küveyt və Bəhreyn iyulda İrana gizli şəkildə zərbələr endirib
Digər ölkələr
WSJ: Küveyt və Bəhreyn iyulda İrana gizli şəkildə zərbələr endirib
  • 24 iyul, 2026
  • 21:39
Zelenski: Ukrayna PUA-larının uçuş məsafəsini 10 min kilometrə qədər artırmağı planlaşdırır
Digər ölkələr
Zelenski: Ukrayna PUA-larının uçuş məsafəsini 10 min kilometrə qədər artırmağı planlaşdırır
  • 24 iyul, 2026
  • 21:14
Küveyt ordusu İranın dron hücumunun dəf edildiyi barədə məlumat verib
Digər ölkələr
Küveyt ordusu İranın dron hücumunun dəf edildiyi barədə məlumat verib
  • 24 iyul, 2026
  • 20:35
Nikuşor Dan: F-16 qırıcısı Rumıniyanın hava məkanında PUA-nı vurub
Digər ölkələr
Nikuşor Dan: "F-16" qırıcısı Rumıniyanın hava məkanında PUA-nı vurub
  • 24 iyul, 2026
  • 13:29
Ukrayna ordusu Rusiyanın hərbi zavodunu və neft obyektini vurub
Video
Digər ölkələr
Ukrayna ordusu Rusiyanın hərbi zavodunu və neft obyektini vurub
  • 24 iyul, 2026
  • 12:48
1 ... 33 34 35 36 37 ... 404

Pilotsuz uçuş aparatları (PUA): hərbi xəbərlər və texnologiya

Pilotsuz uçuş aparatı (PUA), gündəlik dildə tez-tez dron adlandırılır — göyərtəsində heyət (pilot) olmayan, operator tərəfindən məsafədən idarə edilən və ya verilmiş alqoritm üzrə tam avtonom fəaliyyət göstərən hava gəmisidir.

2026-cı ilə qədər PUA sənayesi nəhəng bir sıçrayış edib: ağır və bahalı kəşfiyyat komplekslərindən süni intellektin inteqrasiyasına, mikro-dron sürülərinə və geniş yayılmış kommersiya istifadəsinə qədər. Report.az-ın analitik şöbəsi müasir dünyada pilotsuz sistemlərin arxitekturası, təsnifatı və tətbiqinin ətraflı təhlilini təqdim edir.

Dronun anatomiyası: Müasir PUA necə qurulub?

Ölçüsündən asılı olmayaraq, əksər müasir PUA-lar bir neçə kritik alt sistemdən ibarət oxşar baza arxitekturasına malikdir:

Planer (Gövdə): Aerodinamik xüsusiyyətləri təmin edən, yüngül kompozit materiallardan (karbon, kevlar) hazırlanmış daşıyıcı konstruksiya.

Güc qurğusu: Elektrik mühərrikləri (kompakt kopterlər üçün) və ya daxili yanma mühərrikləri (təyyarə tipli ağır aparatlar üçün).

Uçuş nəzarətçisi (Beyin): Aparatı havada saxlamaq üçün sensorlardan (giroskoplar, akselerometrlər, barometrlər, GPS/QLONASS) gələn məlumatları emal edən və mühərrikləri idarə edən mikroprosessor.

Faydalı yük: Optik-elektron stansiyalar (gündüz və teplovizor kameraları), lazer məsafəölçənləri (LiDAR), rabitə retranslyatorları və ya silah sistemləri.

Rabitə kanalı: Dronla yerüstü idarəetmə stansiyası (YİS) arasında telemetriya və video siqnalın qorunan ötürülməsi sistemi.

Konstruksiya tipinə görə PUA-ların təsnifatı

Pilotsuz aparatın arxitekturası onun uçuş xarakteristikalarını və tətbiq sahəsini müəyyən edir. Üç əsas tip fərqləndirilir:

Multirotorlu (Kopterlər): Bir neçə daşıyıcı pəri olan aparatlar (kvadrokopterlər, heksakopterlər).

Üstünlükləri: Şaquli qalxma və enmə (VTOL), bir nöqtədə asılı qalma qabiliyyəti, yüksək manevr imkanları.

Mənfi cəhətləri: Yüksək enerji sərfi səbəbindən aşağı sürət və qısa uçuş müddəti.

Təyyarə tipli (Qanad): Sabit qanadın aerodinamik qaldırıcı gücündən istifadə edən aparatlar.

Üstünlükləri: Yüksək sürət, böyük məsafələri qət etmə və on saatlarla havada qalma qabiliyyəti (məsələn, Global Hawk strateji dronları).

Mənfi cəhətləri: Katapult və ya uçuş-enmə zolağı tələb edir.

Hibrid (VTOL): Hər iki tipin üstünlüklərini özündə birləşdirir — rotorlar vasitəsilə şaquli qalxır və daha sonra qanad üzərində üfüqi uçuşa keçir.

Hərbi tətbiq və Azərbaycanın tarixi təcrübəsi

Silahlı münaqişələrdə PUA-ların rolu köklü şəkildə dəyişib. XXI əsrin əvvəllərində dronlar əsasən kəşfiyyat üçün istifadə olunurdusa, bu gün onlar əsas zərbə alətinə çevriliblər.

Hərb sənəti tarixində dönüş nöqtəsi 2020-ci ilin payızında baş verən 44 günlük Vətən müharibəsi oldu. Azərbaycan pilotsuz aviasiyanın tətbiqinin etalon taktikasını dünyaya nümayiş etdirdi. Bayraktar TB2 kəşfiyyat-zərbə komplekslərinin və Harop gəzən sursatlarının (kamikadze dronların) inteqrasiyası Azərbaycan Silahlı Qüvvələrinə şəxsi heyət arasında itkiləri minimuma endirərək, düşmənin eşelonlaşdırılmış hava hücumundan müdafiə (HHM) sistemini, zirehli texnikasını və logistikasını zərgər dəqiqliyi ilə məhv etməyə imkan verdi.

2026-cı ilə qədər PUA-ların hərbi təkamülü yeni mərhələyə çatıb:

FPV-dronlar: Kommersiya ehtiyat hissələrindən yığılan, səngər müharibəsinin taktikasını dəyişən, birinci şəxs baxış bucaqlı (First-Person View) ucuz kamikadze dronlar.

Sürü (pətək) intellekti: Neyroşəbəkələr tərəfindən idarə olunan, insan iştirakı olmadan hədəfləri müstəqil şəkildə bölüşdürməyə və hücumları koordinasiya etməyə qadir olan onlarla pilotsuz aparatdan ibarət qruplar.

Mülki və kommersiya məqsədli istifadə

Hərbi sahədən əlavə, PUA-lar qlobal iqtisadiyyatın ayrılmaz hissəsinə çevrilib:

İnfrastrukturun monitorinqi: Təyyarə tipli dronlar teplovizorların köməyi ilə sızmaları və zədələri aşkar edərək Cənub Qaz Dəhlizinin boru kəmərləri kimi strateji obyektləri müntəzəm olaraq patrul edir.

Aqrar sektor: Aqrodronlar əkinlərin dəqiq multispektral analizi və gübrələrin nöqtəvi çilənməsi üçün istifadə olunur və fermer təsərrüfatlarına milyonlarla dollar qənaət edir.

Logistika: Çətin gedilən regionlara tibbi ləvazimatların çatdırılması və meqapolislərdə yüklərin kommersiya məqsədli ekspress çatdırılması.

Pilotsuz aviasiya dövrü hələ yeni başlayır. Yaxın onilliklərdə kvant sensorlarının, bərk cisimli batareyaların və Süni İntellektin inkişafı PUA-ları həm milli təhlükəsizliyin təmin edilməsində, həm də mülki logistikada əsas alətə çevirəcək.