Pilotsuz uçuş aparatı (PUA)

ABŞ administrasiyası: “İran Rusiyaya PUA-lar tədarük edib”
Region
ABŞ administrasiyası: “İran Rusiyaya PUA-lar tədarük edib”
  • 30 avqust, 2022
  • 22:12
Selçuk Bayraktar: “Azərbaycanda keçirilən “Teknofest” gözləntilərimizdən daha yüksək olub”
İKT
Selçuk Bayraktar: “Azərbaycanda keçirilən “Teknofest” gözləntilərimizdən daha yüksək olub”
  • 30 avqust, 2022
  • 14:36
Nazirlik: Bakıdakı sərgidə Azərbaycanın PUA-sı nümayiş olunacaq
Hərbi
Nazirlik: "Bakıdakı sərgidə Azərbaycanın PUA-sı nümayiş olunacaq"
  • 30 avqust, 2022
  • 07:28
Ukrayna Baş Qərargahı: Son sutkada Rusiyanın 450 hərbçisi zərərsizləşdirilib
Region
Ukrayna Baş Qərargahı: "Son sutkada Rusiyanın 450 hərbçisi zərərsizləşdirilib"
  • 30 avqust, 2022
  • 06:24
KİV: İran Ukraynaya qarşı istifadə üçün Rusiyaya PUA-lar göndərib, Moskva keyfiyyətdən narazıdır
Region
KİV: "İran Ukraynaya qarşı istifadə üçün Rusiyaya PUA-lar göndərib, Moskva keyfiyyətdən narazıdır"
  • 30 avqust, 2022
  • 06:04
Ukrayna Baş Qərargahı: Rusiyanın hərbi itkiləri 47 mini ötüb
Region
Ukrayna Baş Qərargahı: "Rusiyanın hərbi itkiləri 47 mini ötüb"
  • 29 avqust, 2022
  • 06:04
G7 sammitinin təhlükəsizliyi üçün pilotsuz təyyarələrdən istifadə olunacaq
Digər ölkələr
G7 sammitinin təhlükəsizliyi üçün pilotsuz təyyarələrdən istifadə olunacaq
  • 27 avqust, 2022
  • 17:41
İran anlamalıdır ki, Səttərxanlar, Pişəvərilər yetişdirmiş bu böyük toplum artıq susmayacaq - RƏY
Xarici siyasət
"İran anlamalıdır ki, Səttərxanlar, Pişəvərilər yetişdirmiş bu böyük toplum artıq susmayacaq" - RƏY
  • 27 avqust, 2022
  • 07:00
Ukrayna Baş Qərargahı Rusiyanın itkilərini açıqlayıb
Digər ölkələr
Ukrayna Baş Qərargahı Rusiyanın itkilərini açıqlayıb
  • 27 avqust, 2022
  • 06:20
Litva Ukraynaya 37 “Warmate” zərbə dronu verəcək
Digər ölkələr
Litva Ukraynaya 37 “Warmate” zərbə dronu verəcək
  • 27 avqust, 2022
  • 03:55
“Baykar” şirkəti Rusiyaya “Bayraktar” dronlarını satmayacaq
Digər ölkələr
“Baykar” şirkəti Rusiyaya “Bayraktar” dronlarını satmayacaq
  • 26 avqust, 2022
  • 10:18
Ukrayna Baş Qərargahı: Son sutkada Rusiyanın 400 hərbçisi məhv edilib
Region
Ukrayna Baş Qərargahı: "Son sutkada Rusiyanın 400 hərbçisi məhv edilib"
  • 26 avqust, 2022
  • 07:09
Avropa Liqası: Daha 10 komanda qrupa vəsiqə qazanıb
Futbol
Avropa Liqası: Daha 10 komanda qrupa vəsiqə qazanıb
  • 25 avqust, 2022
  • 21:43
Ukrayna Baş Qərargahı Rusiyanın itkilərini açıqlayıb
Region
Ukrayna Baş Qərargahı Rusiyanın itkilərini açıqlayıb
  • 25 avqust, 2022
  • 06:35
ABŞ-ın 3 milyard dollarlıq yardımı Ukrayna büdcəsinə daxil olub
Digər ölkələr
ABŞ-ın 3 milyard dollarlıq yardımı Ukrayna büdcəsinə daxil olub
  • 24 avqust, 2022
  • 17:43
Boris Conson Ukraynada səfərdədir
Region
Boris Conson Ukraynada səfərdədir
  • 24 avqust, 2022
  • 13:43
1 ... 310 311 312 313 314 ... 404

Pilotsuz uçuş aparatları (PUA): hərbi xəbərlər və texnologiya

Pilotsuz uçuş aparatı (PUA), gündəlik dildə tez-tez dron adlandırılır — göyərtəsində heyət (pilot) olmayan, operator tərəfindən məsafədən idarə edilən və ya verilmiş alqoritm üzrə tam avtonom fəaliyyət göstərən hava gəmisidir.

2026-cı ilə qədər PUA sənayesi nəhəng bir sıçrayış edib: ağır və bahalı kəşfiyyat komplekslərindən süni intellektin inteqrasiyasına, mikro-dron sürülərinə və geniş yayılmış kommersiya istifadəsinə qədər. Report.az-ın analitik şöbəsi müasir dünyada pilotsuz sistemlərin arxitekturası, təsnifatı və tətbiqinin ətraflı təhlilini təqdim edir.

Dronun anatomiyası: Müasir PUA necə qurulub?

Ölçüsündən asılı olmayaraq, əksər müasir PUA-lar bir neçə kritik alt sistemdən ibarət oxşar baza arxitekturasına malikdir:

Planer (Gövdə): Aerodinamik xüsusiyyətləri təmin edən, yüngül kompozit materiallardan (karbon, kevlar) hazırlanmış daşıyıcı konstruksiya.

Güc qurğusu: Elektrik mühərrikləri (kompakt kopterlər üçün) və ya daxili yanma mühərrikləri (təyyarə tipli ağır aparatlar üçün).

Uçuş nəzarətçisi (Beyin): Aparatı havada saxlamaq üçün sensorlardan (giroskoplar, akselerometrlər, barometrlər, GPS/QLONASS) gələn məlumatları emal edən və mühərrikləri idarə edən mikroprosessor.

Faydalı yük: Optik-elektron stansiyalar (gündüz və teplovizor kameraları), lazer məsafəölçənləri (LiDAR), rabitə retranslyatorları və ya silah sistemləri.

Rabitə kanalı: Dronla yerüstü idarəetmə stansiyası (YİS) arasında telemetriya və video siqnalın qorunan ötürülməsi sistemi.

Konstruksiya tipinə görə PUA-ların təsnifatı

Pilotsuz aparatın arxitekturası onun uçuş xarakteristikalarını və tətbiq sahəsini müəyyən edir. Üç əsas tip fərqləndirilir:

Multirotorlu (Kopterlər): Bir neçə daşıyıcı pəri olan aparatlar (kvadrokopterlər, heksakopterlər).

Üstünlükləri: Şaquli qalxma və enmə (VTOL), bir nöqtədə asılı qalma qabiliyyəti, yüksək manevr imkanları.

Mənfi cəhətləri: Yüksək enerji sərfi səbəbindən aşağı sürət və qısa uçuş müddəti.

Təyyarə tipli (Qanad): Sabit qanadın aerodinamik qaldırıcı gücündən istifadə edən aparatlar.

Üstünlükləri: Yüksək sürət, böyük məsafələri qət etmə və on saatlarla havada qalma qabiliyyəti (məsələn, Global Hawk strateji dronları).

Mənfi cəhətləri: Katapult və ya uçuş-enmə zolağı tələb edir.

Hibrid (VTOL): Hər iki tipin üstünlüklərini özündə birləşdirir — rotorlar vasitəsilə şaquli qalxır və daha sonra qanad üzərində üfüqi uçuşa keçir.

Hərbi tətbiq və Azərbaycanın tarixi təcrübəsi

Silahlı münaqişələrdə PUA-ların rolu köklü şəkildə dəyişib. XXI əsrin əvvəllərində dronlar əsasən kəşfiyyat üçün istifadə olunurdusa, bu gün onlar əsas zərbə alətinə çevriliblər.

Hərb sənəti tarixində dönüş nöqtəsi 2020-ci ilin payızında baş verən 44 günlük Vətən müharibəsi oldu. Azərbaycan pilotsuz aviasiyanın tətbiqinin etalon taktikasını dünyaya nümayiş etdirdi. Bayraktar TB2 kəşfiyyat-zərbə komplekslərinin və Harop gəzən sursatlarının (kamikadze dronların) inteqrasiyası Azərbaycan Silahlı Qüvvələrinə şəxsi heyət arasında itkiləri minimuma endirərək, düşmənin eşelonlaşdırılmış hava hücumundan müdafiə (HHM) sistemini, zirehli texnikasını və logistikasını zərgər dəqiqliyi ilə məhv etməyə imkan verdi.

2026-cı ilə qədər PUA-ların hərbi təkamülü yeni mərhələyə çatıb:

FPV-dronlar: Kommersiya ehtiyat hissələrindən yığılan, səngər müharibəsinin taktikasını dəyişən, birinci şəxs baxış bucaqlı (First-Person View) ucuz kamikadze dronlar.

Sürü (pətək) intellekti: Neyroşəbəkələr tərəfindən idarə olunan, insan iştirakı olmadan hədəfləri müstəqil şəkildə bölüşdürməyə və hücumları koordinasiya etməyə qadir olan onlarla pilotsuz aparatdan ibarət qruplar.

Mülki və kommersiya məqsədli istifadə

Hərbi sahədən əlavə, PUA-lar qlobal iqtisadiyyatın ayrılmaz hissəsinə çevrilib:

İnfrastrukturun monitorinqi: Təyyarə tipli dronlar teplovizorların köməyi ilə sızmaları və zədələri aşkar edərək Cənub Qaz Dəhlizinin boru kəmərləri kimi strateji obyektləri müntəzəm olaraq patrul edir.

Aqrar sektor: Aqrodronlar əkinlərin dəqiq multispektral analizi və gübrələrin nöqtəvi çilənməsi üçün istifadə olunur və fermer təsərrüfatlarına milyonlarla dollar qənaət edir.

Logistika: Çətin gedilən regionlara tibbi ləvazimatların çatdırılması və meqapolislərdə yüklərin kommersiya məqsədli ekspress çatdırılması.

Pilotsuz aviasiya dövrü hələ yeni başlayır. Yaxın onilliklərdə kvant sensorlarının, bərk cisimli batareyaların və Süni İntellektin inkişafı PUA-ları həm milli təhlükəsizliyin təmin edilməsində, həm də mülki logistikada əsas alətə çevirəcək.