Pilotsuz uçuş aparatı (PUA)

Türkiyə Prezidenti ermənipərəst konqresmenin cəzalandırılmasına münasibət bildirib
Xarici siyasət
Türkiyə Prezidenti ermənipərəst konqresmenin cəzalandırılmasına münasibət bildirib
  • 26 sentyabr, 2023
  • 10:46
Ukrayna Rusiyanın İran istehsalı olan 29 PUA-sını zərərsizləşdirib
Region
Ukrayna Rusiyanın İran istehsalı olan 29 PUA-sını zərərsizləşdirib
  • 26 sentyabr, 2023
  • 06:40
Azərbaycanda süni intellektin tətbiq edildiyi sahələr açıqlanıb
Biznes
Azərbaycanda süni intellektin tətbiq edildiyi sahələr açıqlanıb
  • 25 sentyabr, 2023
  • 07:36
Azərbaycanda əşyaların çatdırılmasında dronlardan istifadə oluna bilər
İnfrastruktur
Azərbaycanda əşyaların çatdırılmasında dronlardan istifadə oluna bilər
  • 25 sentyabr, 2023
  • 07:11
ABŞ ilə Hindistanın 19-cu hərbi təlimi başlayıb
Digər ölkələr
ABŞ ilə Hindistanın 19-cu hərbi təlimi başlayıb
  • 25 sentyabr, 2023
  • 06:57
Rumıniya əlavə 4 ədəd “F-16” təyyarəsi əldə edib
Digər ölkələr
Rumıniya əlavə 4 ədəd “F-16” təyyarəsi əldə edib
  • 23 sentyabr, 2023
  • 02:58
Ağdamdakı mərkəz son 2 ildə ermənilərin atəşkəs rejimini 258 dəfə pozması faktını qeydə alıb
Hərbi
Ağdamdakı mərkəz son 2 ildə ermənilərin atəşkəs rejimini 258 dəfə pozması faktını qeydə alıb
  • 22 sentyabr, 2023
  • 09:11
Azərbaycanda Yeni Nəsil İqtisadiyyat Strategiyasının əsas istiqamətləri açıqlanıb 
İKT
Azərbaycanda Yeni Nəsil İqtisadiyyat Strategiyasının əsas istiqamətləri açıqlanıb 
  • 21 sentyabr, 2023
  • 07:34
MN: Azərbaycan Ordusunun zərbə PUA-larını tətbiq etməsi ilə bağlı yayılan məlumatlar dezinformasiyadır
Hərbi
MN: Azərbaycan Ordusunun zərbə PUA-larını tətbiq etməsi ilə bağlı yayılan məlumatlar dezinformasiyadır
  • 19 sentyabr, 2023
  • 21:53
Qarabağdakı antiterror tədbirlərinin yeni görüntüləri yayılıb
Video
Qarabağ
Qarabağdakı antiterror tədbirlərinin yeni görüntüləri yayılıb
  • 19 sentyabr, 2023
  • 19:19
Şotlandiyalı hakim 4-cü dəfə “Qarabağ”ın oyununu idarə edəcək - ARAŞDIRMA
Futbol
Şotlandiyalı hakim 4-cü dəfə “Qarabağ”ın oyununu idarə edəcək - ARAŞDIRMA
  • 19 sentyabr, 2023
  • 06:28
İraqda hava limanına hücum nəticəsində 6 nəfər ölüb
Digər ölkələr
İraqda hava limanına hücum nəticəsində 6 nəfər ölüb
  • 18 sentyabr, 2023
  • 15:40
İranda PUA sınaq uçuşu zamanı şəhər meydanına düşüb, 2 nəfər yaralanıb
Region
İranda PUA sınaq uçuşu zamanı şəhər meydanına düşüb, 2 nəfər yaralanıb
  • 18 sentyabr, 2023
  • 09:56
Bolqarıstanın Qara dəniz sahilinə PUA düşüb
Digər ölkələr
Bolqarıstanın Qara dəniz sahilinə PUA düşüb
  • 18 sentyabr, 2023
  • 05:51
Azərbaycanda Kibermüharibə yarışının I mərhələsinin qalibləri məlum olub
İKT
Azərbaycanda "Kibermüharibə" yarışının I mərhələsinin qalibləri məlum olub
  • 16 sentyabr, 2023
  • 09:18
İqor Malaşeviç: “MDB-yə üzv dövlətlərin informasiya məkanı kiberhücumlara qarşı həssasdır”
Xarici siyasət
İqor Malaşeviç: “MDB-yə üzv dövlətlərin informasiya məkanı kiberhücumlara qarşı həssasdır”
  • 15 sentyabr, 2023
  • 07:25
1 ... 244 245 246 247 248 ... 404

Pilotsuz uçuş aparatları (PUA): hərbi xəbərlər və texnologiya

Pilotsuz uçuş aparatı (PUA), gündəlik dildə tez-tez dron adlandırılır — göyərtəsində heyət (pilot) olmayan, operator tərəfindən məsafədən idarə edilən və ya verilmiş alqoritm üzrə tam avtonom fəaliyyət göstərən hava gəmisidir.

2026-cı ilə qədər PUA sənayesi nəhəng bir sıçrayış edib: ağır və bahalı kəşfiyyat komplekslərindən süni intellektin inteqrasiyasına, mikro-dron sürülərinə və geniş yayılmış kommersiya istifadəsinə qədər. Report.az-ın analitik şöbəsi müasir dünyada pilotsuz sistemlərin arxitekturası, təsnifatı və tətbiqinin ətraflı təhlilini təqdim edir.

Dronun anatomiyası: Müasir PUA necə qurulub?

Ölçüsündən asılı olmayaraq, əksər müasir PUA-lar bir neçə kritik alt sistemdən ibarət oxşar baza arxitekturasına malikdir:

Planer (Gövdə): Aerodinamik xüsusiyyətləri təmin edən, yüngül kompozit materiallardan (karbon, kevlar) hazırlanmış daşıyıcı konstruksiya.

Güc qurğusu: Elektrik mühərrikləri (kompakt kopterlər üçün) və ya daxili yanma mühərrikləri (təyyarə tipli ağır aparatlar üçün).

Uçuş nəzarətçisi (Beyin): Aparatı havada saxlamaq üçün sensorlardan (giroskoplar, akselerometrlər, barometrlər, GPS/QLONASS) gələn məlumatları emal edən və mühərrikləri idarə edən mikroprosessor.

Faydalı yük: Optik-elektron stansiyalar (gündüz və teplovizor kameraları), lazer məsafəölçənləri (LiDAR), rabitə retranslyatorları və ya silah sistemləri.

Rabitə kanalı: Dronla yerüstü idarəetmə stansiyası (YİS) arasında telemetriya və video siqnalın qorunan ötürülməsi sistemi.

Konstruksiya tipinə görə PUA-ların təsnifatı

Pilotsuz aparatın arxitekturası onun uçuş xarakteristikalarını və tətbiq sahəsini müəyyən edir. Üç əsas tip fərqləndirilir:

Multirotorlu (Kopterlər): Bir neçə daşıyıcı pəri olan aparatlar (kvadrokopterlər, heksakopterlər).

Üstünlükləri: Şaquli qalxma və enmə (VTOL), bir nöqtədə asılı qalma qabiliyyəti, yüksək manevr imkanları.

Mənfi cəhətləri: Yüksək enerji sərfi səbəbindən aşağı sürət və qısa uçuş müddəti.

Təyyarə tipli (Qanad): Sabit qanadın aerodinamik qaldırıcı gücündən istifadə edən aparatlar.

Üstünlükləri: Yüksək sürət, böyük məsafələri qət etmə və on saatlarla havada qalma qabiliyyəti (məsələn, Global Hawk strateji dronları).

Mənfi cəhətləri: Katapult və ya uçuş-enmə zolağı tələb edir.

Hibrid (VTOL): Hər iki tipin üstünlüklərini özündə birləşdirir — rotorlar vasitəsilə şaquli qalxır və daha sonra qanad üzərində üfüqi uçuşa keçir.

Hərbi tətbiq və Azərbaycanın tarixi təcrübəsi

Silahlı münaqişələrdə PUA-ların rolu köklü şəkildə dəyişib. XXI əsrin əvvəllərində dronlar əsasən kəşfiyyat üçün istifadə olunurdusa, bu gün onlar əsas zərbə alətinə çevriliblər.

Hərb sənəti tarixində dönüş nöqtəsi 2020-ci ilin payızında baş verən 44 günlük Vətən müharibəsi oldu. Azərbaycan pilotsuz aviasiyanın tətbiqinin etalon taktikasını dünyaya nümayiş etdirdi. Bayraktar TB2 kəşfiyyat-zərbə komplekslərinin və Harop gəzən sursatlarının (kamikadze dronların) inteqrasiyası Azərbaycan Silahlı Qüvvələrinə şəxsi heyət arasında itkiləri minimuma endirərək, düşmənin eşelonlaşdırılmış hava hücumundan müdafiə (HHM) sistemini, zirehli texnikasını və logistikasını zərgər dəqiqliyi ilə məhv etməyə imkan verdi.

2026-cı ilə qədər PUA-ların hərbi təkamülü yeni mərhələyə çatıb:

FPV-dronlar: Kommersiya ehtiyat hissələrindən yığılan, səngər müharibəsinin taktikasını dəyişən, birinci şəxs baxış bucaqlı (First-Person View) ucuz kamikadze dronlar.

Sürü (pətək) intellekti: Neyroşəbəkələr tərəfindən idarə olunan, insan iştirakı olmadan hədəfləri müstəqil şəkildə bölüşdürməyə və hücumları koordinasiya etməyə qadir olan onlarla pilotsuz aparatdan ibarət qruplar.

Mülki və kommersiya məqsədli istifadə

Hərbi sahədən əlavə, PUA-lar qlobal iqtisadiyyatın ayrılmaz hissəsinə çevrilib:

İnfrastrukturun monitorinqi: Təyyarə tipli dronlar teplovizorların köməyi ilə sızmaları və zədələri aşkar edərək Cənub Qaz Dəhlizinin boru kəmərləri kimi strateji obyektləri müntəzəm olaraq patrul edir.

Aqrar sektor: Aqrodronlar əkinlərin dəqiq multispektral analizi və gübrələrin nöqtəvi çilənməsi üçün istifadə olunur və fermer təsərrüfatlarına milyonlarla dollar qənaət edir.

Logistika: Çətin gedilən regionlara tibbi ləvazimatların çatdırılması və meqapolislərdə yüklərin kommersiya məqsədli ekspress çatdırılması.

Pilotsuz aviasiya dövrü hələ yeni başlayır. Yaxın onilliklərdə kvant sensorlarının, bərk cisimli batareyaların və Süni İntellektin inkişafı PUA-ları həm milli təhlükəsizliyin təmin edilməsində, həm də mülki logistikada əsas alətə çevirəcək.