Pilotsuz uçuş aparatı (PUA)

ABŞ-dən müttəfiqlərinə İran ultimatumu: Ya Vaşinqtonu dəstəkləməli, ya da sanksiyalarla üzləşməlidirlər
Digər ölkələr
ABŞ-dən müttəfiqlərinə İran ultimatumu: Ya Vaşinqtonu dəstəkləməli, ya da sanksiyalarla üzləşməlidirlər
  • 20 avqust, 2026
  • 23:04
Azərbaycanın 2 qadın güləşçisi dünya çempionatının yarımfinalına yüksəlib
Fərdi
Azərbaycanın 2 qadın güləşçisi dünya çempionatının yarımfinalına yüksəlib
  • 20 avqust, 2026
  • 17:36
Rusiya ordusu yenidən Kiyevə dronlarla zərbə endirib
Digər ölkələr
Rusiya ordusu yenidən Kiyevə dronlarla zərbə endirib
  • 20 avqust, 2026
  • 17:27
Rumıniyanın F-16 qırıcısı Konstansa sahillərində dəniz dronunu vurub
Digər ölkələr
Rumıniyanın "F-16" qırıcısı Konstansa sahillərində dəniz dronunu vurub
  • 20 avqust, 2026
  • 16:10
Türkiyənin TUFAN kamikadze dəniz dronu ilk dəfə suya endirilib
Video
Hərbi
Türkiyənin "TUFAN" kamikadze dəniz dronu ilk dəfə suya endirilib
  • 20 avqust, 2026
  • 15:55
Rusiya ordusu Donetsk vilayətinə zərbə endirib, azı 10 nəfər yaralanıb
Digər ölkələr
Rusiya ordusu Donetsk vilayətinə zərbə endirib, azı 10 nəfər yaralanıb
  • 20 avqust, 2026
  • 14:48
Kubanda müəssisəyə PUA-nın düşməsi nəticəsində yanğın baş verib
Region
Kubanda müəssisəyə PUA-nın düşməsi nəticəsində yanğın baş verib
  • 20 avqust, 2026
  • 13:31
Rusiya ordusu Ukrayna ilə Moldova arasında sərhəd-keçid məntəqəsini vurub
Digər ölkələr
Rusiya ordusu Ukrayna ilə Moldova arasında sərhəd-keçid məntəqəsini vurub
  • 20 avqust, 2026
  • 10:32
Sobyanin: Moskva üzərində 250 PUA vurulub
Region
Sobyanin: Moskva üzərində 250 PUA vurulub
  • 20 avqust, 2026
  • 09:23
ABŞ dronlar üzrə ixtisaslaşmış batalyonu ləğv etməyi planlaşdırır
Digər ölkələr
ABŞ dronlar üzrə ixtisaslaşmış batalyonu ləğv etməyi planlaşdırır
  • 20 avqust, 2026
  • 08:03
Rusiya Ukraynaya kütləvi zərbələr endirib, ölənlər var
Digər ölkələr
Rusiya Ukraynaya kütləvi zərbələr endirib, ölənlər var
  • 20 avqust, 2026
  • 06:48
Kiyev və Kopenhagen Danimarkada dron istehsalı üzrə birgə müəssisə yaradacaqlar
Foto
Digər ölkələr
Kiyev və Kopenhagen Danimarkada dron istehsalı üzrə birgə müəssisə yaradacaqlar
  • 19 avqust, 2026
  • 23:38
Rusiyanın Jitomirə endirdiyi zərbə nəticəsində 2 polis ölüb, 20 nəfər yaralanıb
Digər ölkələr
Rusiyanın Jitomirə endirdiyi zərbə nəticəsində 2 polis ölüb, 20 nəfər yaralanıb
  • 19 avqust, 2026
  • 19:41
Almaniya Çernobıl AES-in qoruyucu konstruksiyasının bərpası üçün 50 milyon avroyadək vəsait ayıracaq
Digər ölkələr
Almaniya Çernobıl AES-in qoruyucu konstruksiyasının bərpası üçün 50 milyon avroyadək vəsait ayıracaq
  • 19 avqust, 2026
  • 19:26
Ukrayna körpünü, PUA anbarlarını və Rusiya qoşunlarının bir sıra obyektlərini vurub
Digər ölkələr
Ukrayna körpünü, PUA anbarlarını və Rusiya qoşunlarının bir sıra obyektlərini vurub
  • 19 avqust, 2026
  • 18:18
Ufaya dron zərbələri nəticəsində neft emalı zavodunda yanğın baş verib
Energetika
Ufaya dron zərbələri nəticəsində neft emalı zavodunda yanğın baş verib
  • 19 avqust, 2026
  • 11:48
1 ... 21 22 23 24 25 ... 404

Pilotsuz uçuş aparatları (PUA): hərbi xəbərlər və texnologiya

Pilotsuz uçuş aparatı (PUA), gündəlik dildə tez-tez dron adlandırılır — göyərtəsində heyət (pilot) olmayan, operator tərəfindən məsafədən idarə edilən və ya verilmiş alqoritm üzrə tam avtonom fəaliyyət göstərən hava gəmisidir.

2026-cı ilə qədər PUA sənayesi nəhəng bir sıçrayış edib: ağır və bahalı kəşfiyyat komplekslərindən süni intellektin inteqrasiyasına, mikro-dron sürülərinə və geniş yayılmış kommersiya istifadəsinə qədər. Report.az-ın analitik şöbəsi müasir dünyada pilotsuz sistemlərin arxitekturası, təsnifatı və tətbiqinin ətraflı təhlilini təqdim edir.

Dronun anatomiyası: Müasir PUA necə qurulub?

Ölçüsündən asılı olmayaraq, əksər müasir PUA-lar bir neçə kritik alt sistemdən ibarət oxşar baza arxitekturasına malikdir:

Planer (Gövdə): Aerodinamik xüsusiyyətləri təmin edən, yüngül kompozit materiallardan (karbon, kevlar) hazırlanmış daşıyıcı konstruksiya.

Güc qurğusu: Elektrik mühərrikləri (kompakt kopterlər üçün) və ya daxili yanma mühərrikləri (təyyarə tipli ağır aparatlar üçün).

Uçuş nəzarətçisi (Beyin): Aparatı havada saxlamaq üçün sensorlardan (giroskoplar, akselerometrlər, barometrlər, GPS/QLONASS) gələn məlumatları emal edən və mühərrikləri idarə edən mikroprosessor.

Faydalı yük: Optik-elektron stansiyalar (gündüz və teplovizor kameraları), lazer məsafəölçənləri (LiDAR), rabitə retranslyatorları və ya silah sistemləri.

Rabitə kanalı: Dronla yerüstü idarəetmə stansiyası (YİS) arasında telemetriya və video siqnalın qorunan ötürülməsi sistemi.

Konstruksiya tipinə görə PUA-ların təsnifatı

Pilotsuz aparatın arxitekturası onun uçuş xarakteristikalarını və tətbiq sahəsini müəyyən edir. Üç əsas tip fərqləndirilir:

Multirotorlu (Kopterlər): Bir neçə daşıyıcı pəri olan aparatlar (kvadrokopterlər, heksakopterlər).

Üstünlükləri: Şaquli qalxma və enmə (VTOL), bir nöqtədə asılı qalma qabiliyyəti, yüksək manevr imkanları.

Mənfi cəhətləri: Yüksək enerji sərfi səbəbindən aşağı sürət və qısa uçuş müddəti.

Təyyarə tipli (Qanad): Sabit qanadın aerodinamik qaldırıcı gücündən istifadə edən aparatlar.

Üstünlükləri: Yüksək sürət, böyük məsafələri qət etmə və on saatlarla havada qalma qabiliyyəti (məsələn, Global Hawk strateji dronları).

Mənfi cəhətləri: Katapult və ya uçuş-enmə zolağı tələb edir.

Hibrid (VTOL): Hər iki tipin üstünlüklərini özündə birləşdirir — rotorlar vasitəsilə şaquli qalxır və daha sonra qanad üzərində üfüqi uçuşa keçir.

Hərbi tətbiq və Azərbaycanın tarixi təcrübəsi

Silahlı münaqişələrdə PUA-ların rolu köklü şəkildə dəyişib. XXI əsrin əvvəllərində dronlar əsasən kəşfiyyat üçün istifadə olunurdusa, bu gün onlar əsas zərbə alətinə çevriliblər.

Hərb sənəti tarixində dönüş nöqtəsi 2020-ci ilin payızında baş verən 44 günlük Vətən müharibəsi oldu. Azərbaycan pilotsuz aviasiyanın tətbiqinin etalon taktikasını dünyaya nümayiş etdirdi. Bayraktar TB2 kəşfiyyat-zərbə komplekslərinin və Harop gəzən sursatlarının (kamikadze dronların) inteqrasiyası Azərbaycan Silahlı Qüvvələrinə şəxsi heyət arasında itkiləri minimuma endirərək, düşmənin eşelonlaşdırılmış hava hücumundan müdafiə (HHM) sistemini, zirehli texnikasını və logistikasını zərgər dəqiqliyi ilə məhv etməyə imkan verdi.

2026-cı ilə qədər PUA-ların hərbi təkamülü yeni mərhələyə çatıb:

FPV-dronlar: Kommersiya ehtiyat hissələrindən yığılan, səngər müharibəsinin taktikasını dəyişən, birinci şəxs baxış bucaqlı (First-Person View) ucuz kamikadze dronlar.

Sürü (pətək) intellekti: Neyroşəbəkələr tərəfindən idarə olunan, insan iştirakı olmadan hədəfləri müstəqil şəkildə bölüşdürməyə və hücumları koordinasiya etməyə qadir olan onlarla pilotsuz aparatdan ibarət qruplar.

Mülki və kommersiya məqsədli istifadə

Hərbi sahədən əlavə, PUA-lar qlobal iqtisadiyyatın ayrılmaz hissəsinə çevrilib:

İnfrastrukturun monitorinqi: Təyyarə tipli dronlar teplovizorların köməyi ilə sızmaları və zədələri aşkar edərək Cənub Qaz Dəhlizinin boru kəmərləri kimi strateji obyektləri müntəzəm olaraq patrul edir.

Aqrar sektor: Aqrodronlar əkinlərin dəqiq multispektral analizi və gübrələrin nöqtəvi çilənməsi üçün istifadə olunur və fermer təsərrüfatlarına milyonlarla dollar qənaət edir.

Logistika: Çətin gedilən regionlara tibbi ləvazimatların çatdırılması və meqapolislərdə yüklərin kommersiya məqsədli ekspress çatdırılması.

Pilotsuz aviasiya dövrü hələ yeni başlayır. Yaxın onilliklərdə kvant sensorlarının, bərk cisimli batareyaların və Süni İntellektin inkişafı PUA-ları həm milli təhlükəsizliyin təmin edilməsində, həm də mülki logistikada əsas alətə çevirəcək.