Dahi Azərbaycan şairi və mütəfəkkiri Nizami Gəncəvi (Şeyx Əbu Məhəmməd İlyas bin Yusif) XII əsrdə yaşayıb-yaratmış, bəşər mədəniyyəti tarixinə dünyanın ən qüdrətli söz sənətkarlarından biri kimi daxil olmuşdur. Ömrünün çox hissəsini doğma Gəncə şəhərində keçirən şair Şərq Renessansının çiçəkləndiyi bir dövrdə fəaliyyət göstərmişdir. Onun saraylardan uzaq, sadə və ləyaqətli həyat tərzi, dərin fəlsəfi düşüncəsi və humanizmə əsaslanan dünyagörüşü dövrün elm və mədəniyyət mərkəzi olan Gəncə mühitində formalaşmışdır. Nizami Gəncəvi yaradıcılığı ilə orta əsrlər Şərq poeziyasını yeni, bəşəri məzmuna qaldırmış, əsərlərində insan şəxsiyyətinin azadlığı, mənəvi saflığı və ədalət ideyalarını ön plana çəkmişdir.
Şairin bədii yaradıcılığının zirvəsi onun dünya miqyasında məşhur olan "Xəmsə" (Beşlik) poema toplusudur. Bu möhtəşəm abidə beş ölməz əsərdən ibarətdir:
"Sirlər xəzinəsi" (1177) — şairin dərin fəlsəfi, əxlaqi və ictimai-siyasi görüşlərini əks etdirən ilk didaktik poeması.
"Xosrov və Şirin" (1181) — yüksək insani məhəbbətin, sədaqətin və mənəvi ucalığın təsvir olunduğu lirik-romantik poema.
"Leyli və Məcnun" (1188) — bəşər tarixinin ən təsirli eşq faciələrindən biri, təmiz sevgi və cəmiyyət ziddiyyətlərini qələmə alan ölməz əsər.
"Yeddi gözəl" (1197) — ədalətli dövlət başçısı ideyasını, insan azadlığını və həyatın mənasını tərənnüm edən fəlsəfi-romantik dastan.
"İsgəndərnamə" (1202) — şairin son və ən miqyaslı əsəri olub, ictimai-siyasi, fəlsəfi ideyaları, ideal cəmiyyət və müdrik hökmdar konsepsiyasını özündə ehtiva edən poema.
Nizami Gəncəvi yaradıcılığı özündə dərin fəlsəfi fikirləri, elmi bilikləri (tibb, astronomiya, riyaziyyat, fəlsəfə) və yüksək bədii estetikonu birləşdirir. O, əsərlərində qadın azadlığına, gender bərabərliyinə və qadınların cəmiyyətdəki fəal roluna xüsusi diqqət yetirmiş, Şirin, Nüşabə, Məhinbanu kimi güclü və iradəli qadın obrazları yaratmışdır. Nizami poeziyası yalnız milli çərçivələrlə məhdudlaşmır; o, bütün bəşəriyyəti düşündürən ümumbəşəri dəyərləri – sülhü, xalqlar dostluğunu, əməyin ucalığını və elmə sevgini təbliğ edən güclü bir humanizm məktəbidir.
Nizami Gəncəvi irsi əsrlər boyu Şərq və Qərb ədəbiyyatına, o cümlədən bir çox klassik və müasir şairlərə misilsiz təsir göstərmişdir. Azərbaycanda və dünyada dahi şairin xatirəsi daim uca tutulur; Gəncə şəhərində ucalan möhtəşəm məqbərəsi, Bakıda və dünyanın müxtəlif şəhərlərində qoyulan abidələri onun zəngin irsinə olan dərin ehtiramın göstəricisidir. UNESCO səviyyəsində yubileyi mütəmadi olaraq qeyd edilən şairin əsərləri dünyanın müxtəlif dillərinə tərcümə olunaraq milyonlarla oxucu tərəfindən sevilə-sevilə oxunur.
Bu tematik bölmədə dahi Azərbaycan şairi Nizami Gəncəvinin zəngin həyatı, yaradıcılığı, "Xəmsə" poemalarının təhlili, ədəbi irsinin öyrənilməsi istiqamətində aparılan elmi tədqiqatlar, həmçinin şairin xatirəsinə həsr olunmuş mədəni tədbirlər və yeniliklər barədə aktual materiallar toplanmışdır.
Bakı 26° C
