Məscid — müsəlmanların ibadət etdikləri, Allaha dualar oxuduqları, elmi, mənəvi və ictimai müzakirələr apardıqları müqəddəs məkan və İslam memarlığının əsas tikilisidir. Sözün hərfi mənası "səcdə edilən yer" deməkdir. Məscidlər yalnız dini ritualların yerinə yetirildiyi ocaqlar deyil, eyni zamanda müsəlman cəmiyyətlərində həmrəyliyin, maariflənmənin, tolerantlığın və mənəvi dəyərlərin qorunub saxlandığı mərkəzlərdir. Tarix boyu məscidlərin ətrafında şəhərlər salınmış, böyük elm və mədəniyyət mərkəzləri formalaşmışdır.
Məscidlər tikildiyi dövrün, coğrafi mövqeyin və xalqların estetik zövqünün təsiri ilə müxtəlif memarlıq üslublarında inşa edilmişdir. Hər bir məscid kompleksinin özünəməxsus memarlıq elementləri vardır:
Minarə: Azançının namazə dəvət etmək üçün çıxdığı hündür qüllə. Minarələrin forması (silindrik, dördkünc, spiralvari) regionların memarlıq məktəblərindən asılı olaraq dəyişir.
Günbəz: Göyü və kainatı simvolizə edən, məscidlərin əsas ibadət zalının üzərini örtən tağlı dam örtüyü.
Mehrab və Minbər: Mehrab — Məkkə (Kəbə) istiqamətini göstərən və imamın namaz qıldığı niş; Minbər — cümə xütbələrinin oxunduğu pilləli kürsü.
Həyət və abdestxana: Məscidlərin daxili həyəti və ziyarətçilərin təmizlənməsi üçün xüsusi tikililər.
Azərbaycan qədim məscid memarlığı nümunələri ilə zəngin olan ölkələrdəndir. Ölkə ərazisində İslamın gəlişindən bəri inşa edilən yüzlərlə qədim və müasir məscid mövcuddur:
Tarixi abidələr: Şamaxı Cümə məscidi (Qafqazın qədim məscidlərindən biri), Bakıdakı İçərişəhərdə yerləşən Cümə məscidi və Məhəmməd məscidi, Gəncədəki "İmamzadə" kompleksi, eləcə də Qarabağın tacı olan Şuşadakı Yuxarı Gövhər Ağa məscidi və Aşağı Gövhər Ağa məscidi Azərbaycanın memarlıq inciləridir.
Müasir dövrün məscidləri: Son illərdə ölkəmizdə, xüsusilə paytaxt Bakıda və regionlarda inşa edilən möhtəşəm Heydər məscidi, Bibiheybət məscidi, Təzəpir məscidi kimi komplekslər müasir memarlıqla milli ənənələri vəhdətdə birləşdirir.
Məscidlər bu gün də cəmiyyətdə mənəviyyatın, milli-mənəvi dəyərlərin qorunmasının, multikulturalizmin və qarşılıqlı hörmətin təbliğ olunmasında mühüm rol oynayır. Dini Qurumlarla İş üzrə Dövlət Komitəsi və Qafqaz Müsəlmanları İdarəsinin nəzarəti altında fəaliyyət göstərən məscidlərdə dini ayinlər icra olunur, xeyriyyə tədbirləri həyata keçirilir.
Bu mövzulu bölmədə Azərbaycanda və dünyada yerləşən qədim və müasir məscidlər, onların tarixi, bərpa və yenidənqurma işləri, memarlıq xüsusiyyətləri, dini bayramlar (Ramazan və Qurban bayramları) zamanı keçirilən tədbirlər və mövzu ilə əlaqədar ən son xəbərlər toplanmışdır.
Bakı 13° C
