Mediasiya (lat. mediare — vasitəçi olmaq) — tərəflər arasında yaranmış mübahisənin (münaqişənin) məhkəməyə müraciət edilmədən və ya məhkəmə prosesi çərçivəsində qarşılıqlı razılığın əldə edilməsi məqsədilə müstəqil, qərəzsiz və peşəkar üçüncü şəxsin — mediatorun iştirakı ilə həlli üsuludur. Mediasiya institutu məhkəmə yükünün azaldılması, vətəndaşların vaxtına və maliyyə vəsaitinə qənaət edilməsi, eləcə də tərəflər arasında münasibətlərin dostluq şəraitində qorunub saxlanılması baxımından müasir hüquq sisteminin mühüm tərkib hissəsidir.
Mediasiya prosesi tamamilə könüllülük və qarşılıqlı etimada əsaslanır. Qanunvericiliklə tənzimlənən əsas prinsipləri bunlardır:
Tərəflərin könüllülüyü: Mediasiya prosesində iştirak etmək, prosesi istənilən mərhələdə dayandırmaq və ya razılığa gəlmək tamamilə tərəflərin sərbəst iradəsinə əsaslanır.
Tərəflərin bərabərhüquqluluğu: Proses zamanı hər iki tərəf öz mövqeyini ifadə etmək üçün bərabər hüquqlara malikdir.
Mediasiya prosesinin məxfiliyi: Tərəflərin razılığı olmadan proses zamanı müzakirə olunan məlumatlar, təkliflər və sənədlər üçüncü şəxslərə açıqlana bilməz (məhkəmədə sübut kimi istifadə oluna bilməz).
Mediatorun qərəzsizliyi və müstəqilliyi: Mediator həmkar tərəflərə heç bir qərar qəbuletmə hüququna malik deyil; onun əsas məqsədi tərəflərin özlərinin qarşılıqlı faydalı həll yolu tapmasına kömək etməkdir.
Azərbaycanda mediasiya institutunun hüquqi əsasları "Mediasiya haqqında" Azərbaycan Respublikasının Qanunu ilə tənzimlənir. Ölkədə peşəkar mediatorların fəaliyyətini əlaqələndirmək, onların təlimləndirilməsini və etik qaydalara əməl olunmasına nəzarəti həyata keçirmək üçün Mediasiya Şurası fəaliyyət göstərir. Qanunvericiliyə əsasən, bir sıra mülki, ailə və əmək mübahisələri üzrə məhkəməyə müraciət etməzdən əvvəl ilkin mediasiya sessiyasında iştirak etmək (məcburi ilkin mediasiya) tələb olunur ki, bu da bir çox münaqişələrin sülh yolu ilə həllinə şərait yaradır.
Sürət və operativlik: Məhkəmə prosesləri aylarla və ya illərlə davam edə biləcəyi halda, mediasiya qısa müddət ərzində nəticə əldə etməyə imkan verir.
Maliyyə qənaəti: Məhkəmə rüsumları və digər xərclərlə müqayisədə mediasiya tərəflər üçün daha sərfəli üsuldur.
"Qalib-qalib" (Win-win) modeli: Məhkəmədə tərəflərdən biri mütləq uduzduğu halda, mediasiyada hər iki tərəfin maraqlarını ödəyən kompromis tapılır.
Bu mövzulu bölmədə mediasiya institutunun inkişafına, qanunvericiliyə edilən dəyişikliklərə, Mediasiya Şurasının fəaliyyətinə, peşəkar mediatorların təlimlərinə, mübahisələrin alternativ həlli yollarına dair ekspert rəylərinə və son xəbərlərə dair materiallar toplanmışdır.
Bakı 24° C
