Boeing KC-135 Stratotanker — 1950-ci illərin əvvəllərində "Boeing" şirkəti tərəfindən layihələndirilmiş, dörd mühərrikli reaktiv ixtisaslaşdırılmış çoxməqsədli hərbi-nəqliyyat və yanacaqdolduran təyyarədir. Yarım əsrdən çoxdur ki, o, ABŞ Hərbi Hava Qüvvələrinin (USAF) və bir sıra NATO müttəfiqlərinin strateji havada yanacaqdoldurma parkının əsasını təşkil edir.
Müasir qlobal münaqişələr, o cümlədən Şərqi Avropadakı uzanan müharibə və 2026-cı ilin yazında Yaxın Şərqdəki misilsiz böhran şəraitində KC-135 əsas "güc multiplikatoru" kimi çıxış edir. Məhz bu maşınlar Amerika qırıcılarına, bombardmançılarına və kəşfiyyat dronlarına günlərlə havada qalmağa və qitələrarası məsafələrdə zərbələr endirməyə imkan verir.
KC-135-in inkişafı Soyuq müharibənin qızğın çağında, ABŞ Strateji Aviasiya Komandanlığının yeni B-52 Stratofortress reaktiv bombardmançıları ilə eyni sürət və yüksəkliklərdə uça bilən reaktiv yanacaqdolduran təyyarəyə ehtiyac duyduğu zaman başladı. Yaratmaq üçün əsas kimi Boeing 367-80 prototipi (məşhur Boeing 707 sərnişin layneri də onun əsasında yaradılmışdır) götürüldü.
İlk uçuş: 31 avqust 1956-cı il.
İstismara verilməsi: İyun 1957-ci il.
Modernizasiya: Ciddi yaşına baxmayaraq, təyyarənin planeri o qədər uğurlu oldu ki, KC-135 donanması bir sıra dərin modernizasiyalardan keçdi. Bunlardan ən mühümü köhnə turboreaktiv mühərriklərin müasir CFM International F108 (CFM56) turboventilyator mühərrikləri ilə əvəz edilməsi oldu. Bu, yanacaq səmərəliliyini 25% artırdı, səs-küy səviyyəsini azaltdı və dartı qüvvəsini artıraraq köhnə modifikasiyaları müasir KC-135R və KC-135T versiyalarına çevirdi.
KC-135 Stratotanker nəhəng ölçülü uçan yanacaq sisternidir. Nəqliyyat təyyarələrindən fərqli olaraq, KC-135-də yanacaq birbaşa füzelyajın dibinə və qanad müstəvilərinə inteqrasiya olunmuş xüsusi çənlərdə yerləşir. Bu isə yuxarı yük göyərtəsini 37 tona qədər yük və ya 83 sərnişin (tibbi təxliyə üçün) daşımaq üçün sərbəst buraxır.
Baza taktiki-texniki xüsusiyyətləri (KC-135R versiyası):
Ekipaj: 3 nəfər (komandir, ikinci pilot və yanacaqdoldurma ştanqının operatoru).
Maksimum uçuş çəkisi: 146 000 kq.
Ötürülən yanacağın maksimum kütləsi: 90 700 kq-a qədər.
Kreyser sürəti: 853 km/saat (9000 m yüksəklikdə).
Praktiki tavan: 15 200 m.
Uçuş məsafəsi (68 ton yanacaq ötürülməsi ilə): 2419 km.
Maksimum (pereqon) uçuş məsafəsi: 17 766 km-ə qədər.
KC-135-də yanacağın ötürülməsinin əsas üsulu uçan ştanqdır (Flying Boom). Bu, təyyarənin quyruq hissəsində yerləşən, aerodinamik sükanları olan sərt teleskopik borudur.
Proses ən yüksək ustalıq tələb edir:
Yanacaq doldurulan təyyarə (resipiyent) tankerin quyruğunun tam altında, bir neçə metr məsafədə mövqe tutur.
Ştanq operatoru (Boom Operator) KC-135-in quyruğundakı xüsusi şüşə kabinədə uzanaraq, coystiklərin köməyi ilə ştanqın qanadcıqlarını idarə edir və onu fiziki olaraq qırıcının və ya bombardmançının yanacaq qəbuledicisinə "sancır".
Yanacaq dəqiqədə 4500 litrə qədər sürətlə yüksək təzyiq altında vurulur.
"Şlanq-konus" (Drogue) sistemindən istifadə edən ABŞ Hərbi Dəniz Qüvvələrinin və NATO müttəfiqlərinin təyyarələrinə yanacaq doldurmaq üçün KC-135-in ştanqının ucuna xüsusi çevik adapter taxıla bilər.
2026-cı ilin əvvəlinə qədər ABŞ HHQ tədricən yeni Boeing KC-46 Pegasus yanacaqdolduran təyyarələrini istismara daxil etsə də, onilliklərlə sınaqdan keçirilmiş KC-135-lər Pentaqonun əsas "işçi atı" olaraq qalır.
2026-cı ilin martında, ABŞ-İsrail koalisiyasının İrana qarşı genişmiqyaslı hava əməliyyatları zamanı KC-135-lər "hava körpüsü" adlanan sistemi təmin etdilər. Qətərdə (Əl-Udeyd) və Birləşmiş Ərəb Əmirliklərindəki bazalarda yerləşdirilmiş bu yanacaqdolduran təyyarələr beşinci nəsil F-35 qırıcılarına və B-1B Lancer strateji bombardmançılarına aralıq enişlər etmədən düşmən ərazisinin dərinliklərindəki yeraltı nüvə və raket obyektlərinə dəqiq zərbələr endirməyə imkan verdi.
KC-135 donanması olmadan ABŞ hərbi maşınının qlobal dominantlıq və çevik reaksiya konsepsiyası fiziki cəhətdən mümkünsüz olardı.
Bakı 11° C
