Hörmüz boğazı

Fon der Lyayen: Diplomatiya Yaxın Şərqdə vəziyyətin nizamlanmasında nəticələr verir
Digər ölkələr
Fon der Lyayen: Diplomatiya Yaxın Şərqdə vəziyyətin nizamlanmasında nəticələr verir
  • 16 iyun, 2026
  • 14:26
İki ay ərzində Hörmüz boğazından keçid ödənişsiz olacaq
Region
İki ay ərzində Hörmüz boğazından keçid ödənişsiz olacaq
  • 16 iyun, 2026
  • 05:33
ABŞ və İran arasındakı anlaşma memorandumunun bəzi bəndləri məlum olub
Region
ABŞ və İran arasındakı anlaşma memorandumunun bəzi bəndləri məlum olub
  • 16 iyun, 2026
  • 04:48
Tramp ABŞ və İran arasında anlaşma memorandumunun imzalandığını təsdiq edib
Region
Tramp ABŞ və İran arasında anlaşma memorandumunun imzalandığını təsdiq edib
  • 15 iyun, 2026
  • 20:25
İslamabad razılaşmasının bəzi detalları açıqlanıb
Region
İslamabad razılaşmasının bəzi detalları açıqlanıb
  • 15 iyun, 2026
  • 19:38
Pezeşkian: İran regionda yeni şərait yarada bilər
Region
Pezeşkian: İran regionda yeni şərait yarada bilər
  • 15 iyun, 2026
  • 18:35
ABŞ vitse-prezidenti razılaşma çərçivəsində İran aktivlərinin blokdan çıxarılması barədə məlumatı təkzib edib
Digər ölkələr
ABŞ vitse-prezidenti razılaşma çərçivəsində İran aktivlərinin blokdan çıxarılması barədə məlumatı təkzib edib
  • 15 iyun, 2026
  • 17:38
Tramp Hörmüz boğazından neft tankerlərinin hərəkətinin bərpa olunduğunu açıqlayıb
Digər ölkələr
Tramp Hörmüz boğazından neft tankerlərinin hərəkətinin bərpa olunduğunu açıqlayıb
  • 15 iyun, 2026
  • 17:17
Makron İranın zənginləşdirilmiş uran ehtiyatlarının neytrallaşdırılmasında israr edir
Digər ölkələr
Makron İranın zənginləşdirilmiş uran ehtiyatlarının neytrallaşdırılmasında israr edir
  • 15 iyun, 2026
  • 17:05
Makron rüsum təhdidlərinə görə Trampla sərt danışıq aparacağına söz verib
Digər ölkələr
Makron rüsum təhdidlərinə görə Trampla sərt danışıq aparacağına söz verib
  • 15 iyun, 2026
  • 16:26
Səfir: Energetika Bakı və Berlin arasında əməkdaşlığın əsas istiqamətidir
Xarici siyasət
Səfir: "Energetika Bakı və Berlin arasında əməkdaşlığın əsas istiqamətidir"
  • 15 iyun, 2026
  • 15:35
Pedro Sançes: İrandakı münaqişə 7 400 nəfərin həyatına son qoyub
Digər ölkələr
Pedro Sançes: İrandakı münaqişə 7 400 nəfərin həyatına son qoyub
  • 15 iyun, 2026
  • 12:23
Meloni: İtaliya Hörmüzün açıq qalmasını üçün hərbi-dəniz missiyasında iştirak etməyə hazırdır
Digər ölkələr
Meloni: İtaliya Hörmüzün açıq qalmasını üçün hərbi-dəniz missiyasında iştirak etməyə hazırdır
  • 15 iyun, 2026
  • 11:38
Koşta, Ursula fon der Lyayen və Kallas ABŞ və İran arasındakı razılaşmanı alqışlayıblar
Digər ölkələr
Koşta, Ursula fon der Lyayen və Kallas ABŞ və İran arasındakı razılaşmanı alqışlayıblar
  • 15 iyun, 2026
  • 10:37
WSJ: Hörmüz boğazının açılması ABŞ-İran razılaşması üçün əsas şərtdir
Digər ölkələr
WSJ: Hörmüz boğazının açılması ABŞ-İran razılaşması üçün əsas şərtdir
  • 15 iyun, 2026
  • 08:14
Quterreş BMT-nin Yaxın Şərqdə sülhə yardım etməyə hazır olduğunu bildirib
Digər ölkələr
Quterreş BMT-nin Yaxın Şərqdə sülhə yardım etməyə hazır olduğunu bildirib
  • 15 iyun, 2026
  • 07:50
1 ... 42 43 44 45 46 ... 116

Hörmüz boğazı: gəmiçilik təhlükəsizliyi və son xəbərlər

Hörmüz boğazı (fars. تنگه هرمز — Təngə-ye Hörmöz, ərəb. مضيق هرمز — Mədiq Hurmuz) — Yaxın Şərqdə cənub-qərbdə Fars körfəzini cənub-şərqdə Oman körfəzi və Ərəb dənizi ilə birləşdirən dar, lakin strateji baxımdan çox mühüm gəmiçilik boğazıdır.

Boğaz planetin ən zəngin neft regionundan karbohidrogenlərin açıq okeana və oradan Asiya, Avropa və Şimali Amerika bazarlarına çıxdığı yeganə dəniz yoludur. Dünya iqtisadiyyatında Hörmüz boğazı qlobal enerji təhlükəsizliyinin əsas "dar boğazı" (chokepoint) statusunu daşıyır.

Coğrafiyası və naviqasiya

Hörmüz boğazı iki dövləti ayırır:

Şimalda: İran İslam Respublikası.

Cənubda: Oman Sultanlığı (Musandam anklavı) və Birləşmiş Ərəb Əmirlikləri (BƏƏ).

Boğazın ən dar yerində fiziki eni təxminən 39 kilometr (21 dəniz mili) təşkil edir. Lakin bu akvatoriyanın hamısı nəhəng supertankerlərin keçidi üçün yararlı deyil.

Gəmilərin hərəkətinin ayrılması üzrə beynəlxalq sistemə uyğun olaraq, gəmiçilik farvateri hər birinin eni cəmi 3 kilometr olan iki zolaqdan (biri daxil olan, digəri isə xaric olan gəmilər üçün) ibarətdir. Toqquşmaların qarşısını almaq üçün bu zolaqlar 3 kilometrlik bufer zonası ilə ayrılır. Farvaterin dərinliyi 70–90 metrə çatır ki, bu da istənilən su tutumuna malik gəmilərin keçməsinə imkan verir.

İqtisadi əhəmiyyəti: Planetin qan dövranı sistemi

Hörmüz boğazı tarixən dünya iqtisadiyyatının barometri rolunu oynayır. Bu dar su arteriyasından hər gün nəhəng həcmdə enerji resursları keçir:

Neft: Gündə təxminən 20–21 milyon barel neft. Bu, qlobal neft istehlakının təxminən 20%-ni və dəniz yolu ilə daşınan bütün neftin təxminən üçdə birini təşkil edir. Əsas tədarükçülər Səudiyyə Ərəbistanı, İraq, BƏƏ, Küveyt və İrandır.

Mayeləşdirilmiş təbii qaz (LNG): Boğazdan qlobal LNG tədarükünün 20%-dən çoxu nəql edilir ki, bunun da aslan payını Qətər ixrac edir.

Səudiyyə Ərəbistanı və BƏƏ alternativ quru boru kəmərləri (məsələn, Qırmızı dənizə çəkilən "Şərq-Qərb" neft kəməri) inşa etsələr də, onların buraxılış qabiliyyəti son dərəcə məhduddur. Bu gün Hörmüz boğazından keçən marşrutu tamamilə əvəz etmək fiziki cəhətdən qeyri-mümkündür.

Geosiyasət və 2026-cı ilin mart böhranı

Beynəlxalq hüquq (BMT-nin Dəniz Hüququ Konvensiyası) bütün dövlətlərin gəmilərinə Hörmüz boğazından tranzit keçid hüququna zəmanət verir. Lakin şimal sahili və bir sıra strateji adaları (Əbu Musa, Böyük və Kiçik Tunb) nəzarətdə saxlayan İran ənənəvi olaraq boğazı Qərbə qarşı əsas təzyiq rıçaqı kimi görür.

2026-cı ilin yazında baş verən misilsiz hərbi böhran — ABŞ-İsrail koalisiyasının İranla birbaşa silahlı toqquşması və Tehranda hakimiyyət dəyişikliyi fonunda boğazda gəmiçiliyin təhlükəsizliyi kritik təhlükə altına düşdü.

SEPAH-ın addımları: "Ağcaqanad donanmasına" (yüzlərlə sürətli silahlı qayıq), gəmi əleyhinə raketlərə və dəniz minalarına malik İslam İnqilabı Keşikçiləri Korpusunun (SEPAH) Hərbi Dəniz Qüvvələri dəfələrlə tankerlərin hərəkətini iflic etmək qabiliyyətini nümayiş etdirib.

Qiymətlərə təsiri: İstənilən qeyri-sabitlik, tankerlərin ələ keçirilməsi və ya yeni İran rəhbərliyi tərəfindən Hörmüz boğazının tamamilə bağlanması ilə bağlı sadəcə bir şifahi təhdid belə dünya birjalarında dərhal öz əksini tapır və Brent markalı neftin kotirovkalarının kəskin sıçrayışına səbəb olur.

Azərbaycan üçün əhəmiyyəti: Rəsmi Bakı üçün vəziyyət ikili xarakter daşıyır. Bir tərəfdən, Hörmüz böhranı fonunda dünya neft qiymətlərinin kəskin artması Dövlət Neft Fondunun (ARDNF) gəlirlərini artırır. Digər tərəfdən, enerji şoku səbəbindən qlobal inflyasiya və dünya resessiyası riski Azərbaycanın avropalı tərəfdaşlarla uzunmüddətli iqtisadi əlaqələrinə mənfi təsir göstərə bilər.

Bu gün Hörmüz boğazı sadəcə coğrafi obyekt olaraq qalmır, istənilən qığılcımın qlobal yanğına səbəb ola biləcəyi dünya iqtisadiyyatının ən həssas nöqtəsi olaraq qalır.