Əlavə dəyər vergisi (ƏDV) — istehsalın və tədavülün bütün mərhələlərində mal, iş və xidmətlərə əlavə olunan dəyər hissəsindən büdcəyə ödənilən universal dolayi vergi növüdür. ƏDV dünyanın bir çox ölkələrində, o cümlədən Azərbaycanda dövlət büdcəsinin gəlir hissəsinin formalaşmasında ən mühüm və sabit vergi mənbələrindən biri hesab olunur.
Dolayi vergi olduğuna görə ƏDV-nin son yükü birbaşa mal və ya xidməti əldə edən son istehlakçının (əhalinin) üzərinə düşür. Lakin verginin hesablanması, bəyan edilməsi və dövlət büdcəsinə ödənilməsi zəncirvari şəkildə iqtisadiyyatdakı vergi ödəyiciləri (sahibkarlar və müəssisələr) tərəfindən həyata keçirilir.
ƏDV-nin əsas xüsusiyyəti onun mərhələli şəkildə tutulmasıdır. İqtisadi subyektlər aldıqları mallara görə ödədikləri ƏDV-ni (əvəzləşdirilən ƏDV) satdığı mallara görə hesabladıqları ƏDV-dən çıxırlar. Nəticədə yalnız hər bir istehsal və ya ticarət mərhələsində yaranan "əlavə dəyər" hissəsinə görə büdcəyə vergi ödənilir:
Giriş ƏDV-si (Purchase VAT): Sahibkarın xammal, material və ya mal alarkən təchizatçıya ödədiyi vergi məbləği.
Çıxış ƏDV-si (Output VAT): Sahibkarın həmin malı emal edərək və ya dəyişməz şəkildə sonrakı alıcıya və ya istehlakçıya satarkən hesabladığı vergi məbləği.
Büdcəyə ödəniş: Çıxış ƏDV-si ilə giriş ƏDV-si arasındakı müsbət fərq dövlət büdcəsinə köçürülür. Əgər giriş ƏDV-si çıxış ƏDV-sindən çox olarsa, yaranan fərq vergi ödəyicisinin depozit hesabına qaytarılır və ya növbəti dövrlərə keçirilir.
Azərbaycan Respublikasının Vergi Məcəlləsinə əsasən, ƏDV-nin tətbiqi zamanı müəyyən standart və güzəştli dərəcələr mövcuddur:
Standart dərəcə: Ölkə ərazisində həyata keçirilən vergi tutulan əməliyyatların əksəriyyəti üçün standart ƏDV dərəcəsi 18% müəyyən edilmişdir.
Sıfır dərəcəli (0%) əməliyyatlar: Beynəlxalq yükdaşımalar, ixrac olunan mallar və qanunvericiliklə nəzərdə tutulmuş digər strateji istiqamətlər üzrə 0% dərəcə tətbiq edilir ki, bu da sahibkarlara daxili bazarda çəkilən xərclərin ƏDV-sini geri almağa imkan verir.
Güzəştlər və azadolmalar: Tibbi xidmətlər, dərman vasitələrinin idxalı və satışı, təhsil xidmətləri, kənd təsərrüfatı məhsullarının müəyyən növləri və digər sosial əhəmiyyətli sahələr ƏDV-dən azad edilmişdir.
Son illərdə istehlak mədəniyyətinin şəffaflaşdırılması və kölgə iqtisadiyyatının miqyasının kiçildilməsi məqsədilə tətbiq edilən "ƏDV geri al" (Cashback) sistemi vətəndaşlar arasında geniş populyarlıq qazanmışdır. Bu mexanizmə əsasən, pərakəndə ticarət və iaşə obyektlərindən alınmış mal və xidmətlərə görə ödənilmiş ƏDV-nin müəyyən hissəsi (nağdsız ödənişlər üçün daha yüksək, nağd ödənişlər üçün isə daha aşağı faizlərlə) vətəndaşların xüsusi rəqəmsal hesablarına geri qaytarılır. Bu sistem həm də kassa aparatlarının (KKA) və elektron qaimə-fakturaların dövriyyəsini gücləndirir.
Bu mövzulu bölmədə ƏDV-nin hesablanması qaydalarına, qanunvericilikdəki dəyişikliklərə, ƏDV depozit hesablarının idarə olunmasına, vergi azadolmalarına, ƏDV-nin geri qaytarılması mexanizminin yeniliklərinə və biznes üçün tətbiq olunan elektron xidmətlərə dair ən son, etibarlı və əhatəli xəbərlər toplanmışdır.
Bakı 26° C
