Ebola epidemiyası (və ya Ebola virusu xəstəliyi) — insanlarda və digər primatlarda ağır, əksər hallarda ölümlə nəticələnən qanaxma qızdırması törədən, yüksək yoluxuculuğu və təhlükəçiliyi ilə seçilən qlobal səhiyyə böhranları və təhlükəli infeksiyalar kateqoriyasıdır. İlk dəfə 1976-cı ildə Mərkəzi Afrikada (indiki Konqo Demokratik Respublikası ərazisində, Ebola çayının yaxınlığında) aşkar edilən bu virus filoviruslar ailəsinə daxildir. Zədələnmiş dəri və ya selikli qişa vasitəsilə birbaşa təmas nəticəsində yayılan Ebola, xüsusilə Qərbi Afrikada (2014–2016-cı illərdə) və Mərkəzi Afrika ölkələrində baş verən irimiqyaslı epidemiyalarla bəşəriyyət üçün ciddi təhlükə mənbəyinə çevrilmişdir.
Heyvan mənbəyi: Elmi tədqiqatlar göstərir ki, Ebolanın təbii daşıyıcıları yarasa növünə daxil olan meyvə yarasalarıdır. Virus heyvanlardan insanlara, daha sonra isə insan-insan təması ilə sürətlə yayılır.
Yoluxma forması: Xəstəliyin ötürülməsi xəstənin qanı, bədən mayeləri, eləcə də çirklənmiş əşyalar və tibbi ləvazimatlarla birbaşa təmas nəticəsində baş verir. Tibb işçiləri və xəstələrə qulluq edən qohumlar ən yüksək risk qrupuna daxildirlər.
İlkin simptomlar: İnkubasiya dövründən sonra qəfil başlayan yüksək hərarət, şiddətli baş və əzələ ağrıları, zəiflik və boğaz ağrısı ilə özünü büruzə verir.
Gedişat və qanaxmalar: Xəstəliyin sonrakı mərhələlərində qusma, ishal, böyrək və qaraciyər funksiyalarının pozulması, daxili və xarici qanaxmalar müşahidə olunur. Ölüm nisbəti (letalite) virus ştammından asılı olaraq 25% ilə 90% arasında dəyişə bilər.
Miqyas və nəticələr: Qvineya, Liberiya və Syerra-Leone başda olmaqla Qərbi Afrikanın bir sıra ölkələrini bürüyən 2014–2016-cı illər epidemiyası tarixin ən böyük və ölümcül Ebola böhranı kimi yadda qalmışdır. Bu epidemiya zamanı on minlərlə insan yoluxmuş, minlərlə ölüm qeydə alınmış və Ümumdünya Səhiyyə Təşkilatı (ÜST) tərəfindən qlobal miqyasda ictimai səhiyyə fövqəladə vəziyyəti elan edilmişdir.
Peyvəndlər və müalicə: Elmi tədqiqatlar nəticəsində son illərdə Ebolaya qarşı yüksək effektivliyə malik peyvəndlər (vaksinlər) və monoklonal antikor əsaslı müalicə üsulları işlənib hazırlanmışdır. Bu tibbi yeniliklər sonrakı illərdə baş verən yerli epidemiyaların (məsələn, Konqoda) sürətlə nəzarət altına alınmasında həlledici rol oynamışdır.
Bakı 28° C
