Bosniya və Herseqovina (bosn., xorv. və serb. Bosna i Hercegovina / Босна и Херцеговина) — Cənub-Şərqi Avropada, Balkan yarımadasının qərbində yerləşən, zəngin tarixi, müxtəlif mədəniyyətlərin qovuşduğu və ecazkar dağlıq təbiəti ilə seçilən suveren dövlət. Şimalda, qərbdə və cənubda Xorvatiya, şərqdə Serbiya, cənub-şərqdə isə Monteneqro ilə həmsərhəddir. Ölkənin cənubunda qısa bir sahil xətti ilə Adriatik dənizinə çıxışı mövcuddur. Paytaxtı və ən böyük şəhəri tarixi və mədəni əhəmiyyəti ilə seçilən Sarayevo şəhəridir. Bosniya və Herseqovina əsrlər boyu müxtəlif imperiyaların tərkibində olması, unikal etnik tərkibi və XX əsrin sonlarındakı dramatik tarixi ilə Avropanın ən maraqlı və özünəməxsus ölkələrindən biridir. Ölkənin rəsmi pul vahidi konvertlərin markasıdır.
Bosniya və Herseqovina bölgələri: Ölkə coğrafi olaraq iki əsas tarixi hissədən ibarətdir: şimalda və mərkəzdə daha geniş sahəni əhatə edən dağlıq-meşəlik Bosniya və cənubda, Aralıq dənizi iqliminə yaxın olan kiçik sahilətrafı Herseqovina.
Dinar dağları: Ərazinin əksər hissəsi Dinar dağlıq sisteminin əhatəsindədir. Ölkənin dərin kanyonları, sürətli çayları (məsələn, Drina, Neretva, Una) və sıx meşələri təbiət turizmi üçün unikal imkanlar yaradır.
Kontinental və Aralıq dənizi iqlimi: Ölkənin şimalında qışın soyuq və qarlı, yayındıq isə isti keçdiyi mülayim kontinental iqlim hökm sürür. Cənubda — Herseqovina bölgəsində isə Aralıq dənizi iqliminin təsiri ilə mülayim qış və quru, isti yay günləri üstünlük təşkil edir.
Bosniya Krallığı: Orta əsrlərdə müstəqil Bosniya banlığı və krallığı kimi inkişaf edən ölkə XV əsrin ikinci yarısında Osmanlı imperiyasının tərkibinə daxil olmuşdur. Osmanlı dövrü bölgənin mədəniyyətinə, memarlığına və dini strukturuna dərindən təsir göstərmişdir; məhz bu dövrdə yerli əhalinin bir hissəsi İslam dinini qəbul etmişdir.
Avstriya-Macarıstan dövrü: XIX əsrin sonlarında Osmanlı hakimiyyətindən çıxan torpaqlar Avstriya-Macarıstan imperiyasının tərkibinə keçmiş, XX əsrin əvvəllərində isə Yuqoslaviya Sosialist Federativ Respublikasının qurucu respublikalarından birinə çevrilmişdir.
Müstəqillik müharibəsi: 1992-ci ildə Yuqoslaviyanın dağılması fonunda müstəqilliyini elan edən Bosniya və Herseqovina etnik qruplar (bosniyalılar, serblər və xorvatlar) arasında baş verən və böyük insan itkiləri ilə nəticələnən qanlı vətəndaş müharibəsi ilə üzləşmişdir.
Deyton Sazişi (1995): Müharibəyə son qoyan beynəlxalq razılaşma nəticəsində ölkə unikallığı ilə seçilən mürəkkəb siyasi struktura malik federativ dövlət kimi formalaşdırılmışdır. Ölkə iki əsas qurumdan — Bosniya və Herseqovina Federasiyası və Serb Respublikasından, həmçinin xüsusi statuslu Brçko dairəsindən ibarətdir. İdarəetmədə hər üç əsas xalqın nümayəndələrindən ibarət kollegial Rəyasət Heyəti sistemi tətbiq olunur.
Keçid dövrü iqtisadiyyatı: Bosniya və Herseqovina bazar iqtisadiyyatına keçid prosesini davam etdirir. Ölkənin iqtisadiyyatında metallurgiya, maşınqayırma, elektrik enerjisi istehsalı, meşə məhsulları və kənd təsərrüfatı mühüm yer tutur. Enerji resursları və su ehtiyatları ixrac potensialı baxımından əhəmiyyətlidir.
Tarixi və təbii məkanlar: Sarayevonun qədim çarqşısı (Baščaršija), Mostar şəhərindəki məşhur qədim daş körpü (Stari Most), həmçinin qış idman növləri üçün əlverişli olan Olimpiya dağları (Bjelasnica, Jahorina) hər il minlərlə turisti cəlb edir.
Kulturoloji sintez: Bosniya və Herseqovina müxtəlif dinlərin (İslam, xristianlıq — pravoslavlıq və katolisizm) və mədəniyyətlərin əsrlər boyu birgə yaşadıgı məkan olaraq zəngin ədəbiyyata, musiqiyə (məsələn, sevdalinka mahnıları) və kulinariya ənənələrinə malikdir.
Bakı 26° C
