Bakı-Tbilisi-Ceyhan (BTC) əsas ixrac neft kəməri — sadəcə möhtəşəm mühəndislik qurğusu deyil, həm də Avrasiyanın enerji xəritəsini həmişəlik dəyişən əsl geosiyasi körpüdür. 2006-cı ildə istifadəyə verilən bu layihə Azərbaycanın müstəqilliyinin və strateji baxışının rəmzinə çevrilərək, Xəzər hövzəsi karbohidrogenlərinin ənənəvi şimal marşrutlarından yan keçməklə dünya bazarlarına birbaşa çıxışını ilk dəfə təmin etdi.
2026-cı ildə özünün 20 illik yubileyini qeyd edən BTC intibah dövrünü yaşayır. Qlobal enerji böhranı və logistika zəncirlərinin yenidən qurulması şəraitində boru kəməri bütün Avropa üçün tədarükün sabitliyinə və təhlükəsizliyinə zəmanət verən kritik əhəmiyyətli arteriyaya çevrilib.
BTC-nin yaradılmasının təməli 1994-cü ildə Ümummilli Lider Heydər Əliyevin təşəbbüsü ilə Azəri-Çıraq-Günəşli (AÇG) yataqlar blokunun işlənməsi üzrə tarixi "Əsrin müqaviləsi"nin imzalanması ilə qoyulub. Əsas çağırış hasil edilən nəhəng həcmdə neftin qərb bazarlarına nəql edilməsi idi.
Bəzi beynəlxalq ekspertlərin skeptisizminə və böyük siyasi təzyiqlərə baxmayaraq, Azərbaycan, Gürcüstan və Türkiyə qərb tərəfdaşlarının (ilk növbədə "bp" şirkətinin) dəstəyi ilə bu meqalayihəni reallaşdırmağı bacardılar. Tikinti 2002-ci ildə başladı və artıq 2006-cı ilin iyulunda Türkiyənin Ceyhan limanında boru kəmərinin təntənəli açılışı və ilk tankerin "Azeri Light" markalı Azərbaycan nefti ilə yüklənməsi baş tutdu.
BTC — dağ silsilələrini, seysmik cəhətdən aktiv zonaları və yüzlərlə çayı kəsib keçən ən mürəkkəb mühəndislik infrastrukturudur.
Başlanğıc nöqtəsi: Səngəçal terminalı (Bakı yaxınlığında, Azərbaycan).
Tranzit qovşağı: Gürcüstan ərazisi (Tbilisi), burada boru kəməri ən sərt ekoloji standartlara riayət edilməklə, o cümlədən Borjomi dərəsinin yaxınlığından keçir.
Son nöqtə: Türkiyənin Aralıq dənizi sahilindəki Ceyhan limanında yerləşən dərin sulu dəniz terminalı. Buradan tankerlər nefti bütün dünyadakı alıcılara çatdırır.
Ümumi uzunluğu: 1768 kilometr (Azərbaycanda 443 km, Gürcüstanda 249 km və Türkiyədə 1076 km).
Buraxılış qabiliyyəti: Gündə 1,2 milyon barel (və ya ildə təxminən 50 milyon ton).
2020-ci illərin qlobal sarsıntıları, sanksiya rejimləri və ənənəvi Avropa neft kəmərləri (məsələn, "Drujba") ilə tranzitin azalması Bakı-Tbilisi-Ceyhanın əhəmiyyətini dəfələrlə artırdı. Bu gün o, sadəcə Azərbaycan nefti üçün marşrut deyil, Orta Dəhlizin (Transxəzər marşrutunun) əsas elementidir.
2026-cı ilə qədər BTC təkcə Azərbaycan üçün deyil, həm də Mərkəzi Asiya ölkələri üçün tədarükün diversifikasiyasında əsas rol oynayır. Boru kəməri vasitəsilə Qazaxıstan (Tengiz yatağı) və Türkmənistandan neft fəal şəkildə nəql edilir. Astana və Aşqabad üçün bu marşrut şimal qonşularından asılılığı azaltmağa imkan verən Avropaya ən mühüm pəncərəyə çevrilib.
Bundan əlavə, BTC operatorları 2026-cı ildə fəal şəkildə "yaşıl" texnologiyalar tətbiq edirlər. Marşrut boyu nasos stansiyaları bərpa olunan enerji mənbələrindən (günəş və külək) istifadə edilməklə modernləşdirilir ki, bu da karbohidrogenlərin nəqlindən yaranan karbon izini əhəmiyyətli dərəcədə azaldır və Avropa İttifaqının sərt ekoloji standartlarına tam cavab verir.
Bakı-Tbilisi-Ceyhan — uzaqgörən iqtisadi diplomatiyanın regional tərəfdaşlığı enerji təhlükəsizliyinin qlobal qarantına necə çevirə biləcəyinin canlı sübutudur.
Bakı 34° C
